Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 823

823 ליווװװיסן ולזסןו 42 זא א. ר. קוגעל - האמא נאװום , נאך א לאגגער קריזנק- הײט איז אין לינינ- גראד געשטארבן דער באװוסטער ײדיש-רוםי־ שער זשורנאליםס און טעאטער . קריםיקער אלעקםאנדער קוגעל, ױעלכער איז אץ דער ליסעראםור געװען בא׳ קאנט אונטערן נאםען ״האסא נאװום־. קוגעל האט געשסא&ט טון םאזיר. און ער איז געװען א זון םון א רב. קײן פעטערבורג איז ער געקוםען אין די סא-ער יארן און האס באלד םארנוסען אן איגעזעענעם פלאץ אלם טעאםער-קריטיקער. ער אױ נעװען דער רעדאקטאר סון זשורנאל ״טעאטר אי איםקוםטװא׳ און איז אויך דער גרינדער םון װעלם- באריפטן סאטירישן סעאטער ״קריװאיע זיערקאלא׳ *וריק םיט א פאר יאר איז א. קוגעל געװען אין װארשע, װו ער האט נעהאלפן א רעסעראט אין ײרישן ליטעראםן־םארײן װענן דעם נײעם סעאטער אין רוסלאנד. סאריקן יאר איז דערשי• נען זײנם א בוך ערינערוננען אין רוסיש. — האםא נאװום איז געװען םון די גלענבנדיקסטע זשורנאליםטן אין רוסלאנד, ער האט סיטגעארבעט אין די דאדיקאלע רוסישע עײסוננען, װו ער האס סאיעסנםלעכט גײםטרײכע םעלעטאנען. א לעננערע צײט איז ער געװען דער סאן-געבער אין דיקטאסאר אין דער רוםישער טעאטער-װעלט. דערםאר האס די פרעםיערע םונם .נײנאכט אויסן אלםן םארק׳ אזוי סרעיש עולם געװען, אז זינט רײנהארסס ערשסע סארשטעלונגען אינם ,קלײנעם סעאםער* אויף אונסער דען לינדען מיט 25 יאר בוריק, האט קײן אײן טעאטער דא נישט ארויםגערוםן אזא באגײסטערונג און נישט באקומען אזא קריטיק. די דײטשע פרעסע איז געװאלטיק אנסניקס. אלםרעד קער האט אנגעשריבן אן ארטיקל םול התלהבות און תהלות ותשבחות. ער הויבט אן זײן ארטיקל מיס די װערסער: ,גרויסע, גרויםע קונסם׳ און מיט די װערםער ענדיקט ער דעם ארטיקל. דאם זעלבע או־ך אין די אלע אנדערע נײסונגען, אפילו אין די םאמע רעכטע. דער פועל-ױגא סון אט די קריטיקן איז, װאם גלײו אויםן בװײםן טאג זענען אלע בילעטן בײ גראנאװםקין נעװען אויםםארקויםם און אזוי גײס דאם בײ אים עד-הױם. גראנאװםקי האט געזאלט שוין זונטיק שפילן שלום• עליכמס ,לוםטםענטש׳ (םנחם מענדל), נאר איך גלויב. אי .בײנאכט אויםן אלטן מארק״ אלײן װעט זיך האלטן היפשע עםלעכע װאכן. רײן טעאטראליש איז .בײנאכט אויםן אלטן מארק׳ נײ גראנאװםקין נאך שטארקער סון זײן אומםארגלײכלעכן .בנימין השלישי*. עם לאזט זיך נישם אין קורבע עטלעכע שורות אפ• נושאבן אס די אוםגעװײנלעכע טעאםראלע םארשטעלוננ. א בוך װאלם םען געמעגט אנשרײבן װעגן די געניאלע דעקאראביעס םון םאלקן, װעגן דער טרעסלעכער, עקםפרעסיװער םוזיק םון דעם סאלענםםולן אלעקםאנדער קרײן און באזונדערס װעגן דער אומערשעפלעכער סאנסאסטישער טעאטראלישער םײסטער• שאםס םון נראנאװסקין. *יר*ץ, 12 ןקסןנוד, הןסן נןװיס ' 4 . ׳.• װי אז1י מ׳האט מיך מספיד יאראסלאװ האשעק*) געװען ײדיש ק• מ נאר דערמיט האט ער זיך נישט באנוגנט. זײן גוט הארץ האט אים אנגערעדט אנצושרײבן װעגן מיר א נעקראלאג, װעלכן כ האב איבערגעלײענם באלד, וױ כ־בין נעקוםען אין פראג. און װײל מײן םרײנט האט געגלויבס. אז טויםע קומען נישט צוריק. האט ער מיך אין דעם נעקראלאג נוט אויםגע• זידלט. כרי אים דערװײזן, אז איך לעב נאך, בין איך אװעק■ געגאננען אים אפגוזיכן און אויף אזא אוםן איז אנטשטאנען די דאזיקע דערצײלונג. אםילו עדגאר פא. דער מײסטער םון שרעקלעכע םעשיות, װאלם אזוינם נישט צוגעסראכט. דעם םחבר םון םײן נעקיאלאג האב איך געםראםן אין אײנעם םין די פראגער רעסטאראנען. צװעלף אזײגער בײנאכם. דער רעסטאראן האט זיך שוין לויט דעם ארםיקל םין יאר 1856 געדאיםם צומאכן. מײן םרײנט האט זינלאז געקיקט אויםן םוםיט. םין טיש האט מען אראפגענומען דאס טישסאך, װאם איז געװען סארגאסן מיט װײן. איך בין צוגעגאננען צי זײן טישל און געםרעגס: — ערלויבט, דער פלאץ איז םרײי •) 'א־פםד*! הפשעק — דע־ בפױסטער טשעכישער היםא- ד־םט — א־ז דער םחב־ םין דעם בפריםם-נעװפרענעם װערק .דער ב־פװער םפלדיזט שװייק אין װעלט-קרינ•. הפשעק הןזט *ױך ם*ר• עפנםלענם םיל הוםפריסטושע דעדצייליננען. רעד, אין משך םון די זעקס יאר, װאם כ־בין געװען אין ריםלאנד. בין איך שוין. לויט די ידיעות םון די צײטונגען, עטלעכע מאל געשסארבן, געשאסן געװארן, דרײ מאל גע• האנגען געװארן אין אײנ• מאל בשעת אן אויםשטאנד אין ק־רגיזיע צעשניטן געװארן אויף שטיקער בײ דער אזיערע קאלע• אוסילא. אויםער דעם האם םען ס־ך געשאכסן אין אדעס, בעת א װילדן געשלעג צװישן מאטראסן, אין א שענק. מיר אלײן דאכט זיך. אז דער לעצסער נוםח איז דער ריכסיקססער. אויך מײן םרײנט קאלםאנען האט אזוי אויםגעװיזן. ער האט אויסנעזוכס אן עדות, װעלכער איז בײגעװען מײן שענד• לעכן טויט און האט װענן דעם אוסאנגענעםען םארסאל םון פײן לעבן געגענן א גאסיץ אין זײן צײסונג. יפיןסיוװ הפטיק