Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 820

42 תא ליסערארישע נלעטער 820 מרדכי ספעקוטאר אין אמעריהע (בלעסלעך זכרוטר״) שיד־ימה שרעבערק/ווארשע אומבאקװעםען מארשרוט. עם האם נישם געהןןלםן םײן דערקלערונג. אז דורך אן אנדער װעג איז נןןענטער און באקװעםער און אז איך װעל א־ם ברעננען בשלום א הײם. — נײן,—הןןס ער זיך געהאלםן בײ דןןם זײניקע — איר מוזט פןנרן מיט מיר און לאזט מ י ר האלטן די לײבעס. און דערבײ הןןט ער גוטםוסיק בוגעגעבן: — און װןןס ברענט עס בײ אײך, איך בעט אײךז װעס איר קומען מיט עטלעכע מינום שפעסער... און בו װןןס זןןלס איר זיך טאקע דרײען בװישן די שדים. די אויטןןםןןבילן, פארברענט זןןלן זײ װערןו איר װילס דװקא קימען א הײם ןןן א ק$פז... הערט איר, ר׳ שלםה, װען איך זןןל מיך אביסל נישט גוהיטן, װןןלם שוין לאנג פון מיר קײן זכר נישם גע• בליבן... מען װןןלט םיך שוין דא בעריבן אויף םעלו... איך הןןב אים אלע מןןל געמװט נןןכגעבן. עטלעכע םאל הזןס ער מיך געבעטן בו זיך אויף ןןװנס• ברויס. איך בין אבער געװען שטארק סארנומען און נישם געקענט קומען. דןןס הןןט אים שסארק מבער געװען. ער האס געהאס בו םיר טענות, מיך געמוםרט, זיך גוטםוטיק געברונזט: — איר זענט נישט אין ןןרדענונג, ר׳ שלמה. איר דארסט זען מײן הויז. װו איך װוין, װו איך לעב. װו איך ארבעט... איך װעל אײך װײזן, אז אויך דער אמעריקאנער עולם לעזט מיך. קען םיך און הןןט נישט םארגעסן זײן אלםן שרײבער פון דער אלטער הײם. אויך םאטעריעל בין איך נישט שלעכט באזארגט, און איך װעל אײך זןןגן א סור, עם איז מיר נןןך קײנםןןל נישט געװען אזוי גוס, װי איבט... ס־הײסס םאטעריעל... קײן בעסערם דארף מען זיך גןןרנישס װינטשן... אין א װײלע ארום הןןט ער געזאגט: — ין. קײן בעסערם, ר, שלמה, דארף מען זיך נןןר• נישט װינטשן. ןןבער אין װארשע הןןב איך מיך בעםער גע• סילט... אין װארשע, אז איך בין ארױס אין גאס. הןןט םיר בםעט יעדער בװײטער םענסש געזןןגט גוט־מןןרגן. אלע זעגען אײגענע, נאענטע מענטשן. ןןבער דא װאםז אםילו אין ארעס׳ װו איך האב בוביסלעך בוגעהונגערט. הןןב איך םיך אויך געסילט בעסער, װי דא... עפעס אן אנדער שסאט, אנדערע הײזער און דער עיקר—אנדערע םענסשן... מיטאמאל האט ער באקוםען א פנים םון אן אלסן, מידן, אויסגעפוסשעסן םענסשן און געזאגט: — דןן, אין אםעריקע, הןןב איך חױנר., אבער םיט חױנה אלײן קאן םען נישט אויםקומען. אן עלטערער מענטש, װי איך, רארף הןןבן א װארעם װינקל, א ליבן קרײז מענסשן... אויף די עייטערע יארן איז װארעמקײס נויטיקער, װי עסן, װי א שײנער בגד. אמעריקע איז ןןבער קאלם, ןןנגעבויגן, הארט, פרעמד, סארשסײעט. סון פײן ד׳ויז ביז דער רעדאק• ביע ליגם אפשר א שטח. װי םון װארשע ביז אםװןןבק. און אז איך סאר םון דער הײם אין דער רעדאקביע׳ זע איך, װו ' עם שיםן זיך בענדליקער םויזנטער םענטשן, קאלםע, םרעמדע, ןןנגעבויגענע, און יעדער אײנער איז םארנומען נןןר מיס זיך. כ׳לעבן, שרעבערק, איך װןןלם געװען א בעלן בו םארםוישן א ך האב םפעקטאין נישס נעזען םון יאר 1914. ער איז דעמאלט אװעק פון װארשע. אויםמײרנדיק די דײטשע אקופאביע איך בין םארבליבן אין דעם אקופירטן געביט, און ער א־ז םגולגל געװוןין אין ןןדעס. דער ליבער אלםיטשקער האס דארט דורכגעמאכט א פאר שװערע אפעראביעס, איז געלעגן אונםעין מעסגד און געהאלםן׳ אז ער הויכט שוין אוים זײן נשםה. א מענסש םיט א געזונטן ארגאניזם, איז ער די אפעראביעם אדורכגעגאנגען בשלום, און אין יאר 1921 האט ער פארלאזט סאריעט-רוםלאנד. מיט גרוים מם־רת נפש נעשװארבט די גרענעץ (דעמדאזיקן מאםענט האט ער גענוי באשריבן אין זײן רזןסאן .סודוױ.*) און איז אװעק קײן אםעריקע. אונזער באגעגעניש איז געװען זײער א הארביקע, מיר האבן זיך געקושס, געדריקס זיך כמעס ביז װײטיק די הענט. ספעקטןןר א־ז געװען זײער אויפגעלעבט, די שײנע גרויסע אויגן זײנע האבן אים געבלישסשעט, װי בײ א יונגל. אנגעפאקס םיך מיס א שײן ביסל מעשױת װעגן זײן לעבן אין רוסלאנר, האס ער זיך גענומען נאכםרעגן אויף װארשע, אויף באקאנסע און פרײנט, אויף ײדישע שרײבער, רעדאקביעס, פארלאגן... ער הוןט געםרעגט און נאכגעפרעגט און איבערגעפרעגט, און איף האב געםילם, װי עם ברענם אין אים די בענקשאםט און דער אינטערעס בו דער אלטער הײם, בו װארשע, בו אן אדורכגעלעבט שסיק לעבן... — איר םארשסײט, ר׳ שלפה—האס ער םיך בוגעהאלטן בײ די הענס און געקוקס מיר אין די אויגן. — אין אײך זע איך דאך מײן אלטע הײם מײנע אלע םרײנט... איך טוןר אײך נאינישס אפלאזן... מיר האבן זיך געטראםן בסעט אלע טאג. אמאל פלעגס ער קוםען בו מיר אין אפים און אמאל םלעגן מיר זיך בא> געגענען אין א רעסטאראן. נעװוינט האט םפעקםאר זײער װײט און געארבעט האט ער אינדערהײם. אין דער רעדאקביע םלעגס ער קומען נישט $םט, און די קאפיטלעך םון זײן רוןםאן םלעגט ער על-פי רוב בושיקן דורך א שליח. נישס געקוקט דערויף, װאס ספעקסאר האט שוין םאר• בראכם העכער דרײ יןןר בײם אין נױ־יןןרק, האס ער זיך דןןך נעםילט נישס זיכער אין דער דזןזיקער װילד-רױשיקער שטאט. ער הןןט זיך נישם געקענס אײנלעבן אין איר. די קאכיקע, טומלדיקע, סײםעדיקע און קלאפעדיקע גאסן הןןבן אים געשראקן. די טויזנטער אויםאמאבילן, אמניבוסן, קארן, עלעװעטערס און םןןבװײען האבן אים דערםןןנט אין םורא־ דיקע קאטאססרןןםעס און שרעקלעכע אומגליקן. און אז ער הןןם באדארפם פזןרן םון זײן הײם אין רעדאקביע ארײן, האס ער עס געםאכט דורך םשונהדיקע לאנגע אומװעגן, װאם הזןבן בוגענומען א סך בײט. הזןט ער זיך אבער אפגעקערט עסװזןס םון זײן אויםטערלישן םארשרוט, הןןט ער זיך באלר פארבלןןנדזשעט, װי א קינד. געװוינס הזןב איך אין דערזעיבער נעגנס, װו ספעקסןןר (אין די ברןןנקס), און װען איך בץ געםןןרן םיט אים בוזא• םען אהײם, האב איך יעדעס םןןל געםוזס םןןרן לויט זײן