Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 820

42 זא ליםערארישע גלעטער 820 דער סוף םון דער איעסע בײ הערמאנען װי אינםיםן אינער■ געהאקט, װי אן א סוף. ןןנער גלענצנדיקע ערסער זענען ד>) םיל אין לויף םון דער זײער׳אינסערעסאנטער םןןרשטעלונג אין די אלע דרײ אקטן, און בעיקר-אין בװײסן און אויך אינם דריטן אקס. עס זענען דןז דערגרײכס אמת־קינססלערישע הויכן. דוד הערםאן הןןס דןן װידער באװיזן, אז ער איז א קינםסלער םון ערשטעד םדרגה. ער הןןס הײס קינםסלעריש בלוט, אינגאנבן נישס באםרידיקנדיק זענען די דעקןןראביעם םון װ. װײנטרױב. פרץ הןןט געגעבן א קלןןרע סכעסע און באשרײבונג םון אינטערעםאנטע דעקןןראביעם, װעלכע דארסן םיםלעבן, םיסמאכן די אקביע. םון דעם אלעם איז גםעם קײן זכר נישטןן בײ װײנטרויבן. דערםאר האבן מיר א מישמאש, װןןס גיט קײן באגריף נישס װעגן דעם גאנגן אומרויקן גע• װיםל ארום דעם אלטן מארק. און װו איז דער ברונען־געץז םיל מערער רעדם בום הארץ און שאםס שסימונג די מוזיק סון יוםף קאםינםקי. גאנץ שלעכט האלט מיס דעם ליכס אויף דער סןןרשטעלונג. דערויף איז װײ■ ניק אכט געלײגט געװןןרן. און םיל ערטער לויטן טעקםס בעטן זיך, מ׳זןןל באבײסנס װארםן אויף זײ ליכס. םאמבערג און װײסליץ-לץ און בדחן —הןןבן געשאסן אינטערעסאנטע געשטאלסן. זײ הןןבן געהאט זײער א שװערע אוים• גאבע: די גאנבע בײט- םון דעם שםילן בײ-זײן םון סןןרנט און מיסמאכן און מיטלעבן מיט א קנאפע בןןל װערסער דעם גאנבן גאנג םון דער אקביע אויף דער בינע. דער גאנבער איבעריקער ארטיםטישער עולם (העלענא גןןטליב, ױכבד װײםליץ, בת־שבע קרעםער, מערי װאלםין, אסתר גןןלדנבערג, רות סארו, אסתר ראפעל, סערל רות, יעקב םאנם• דןןרף, זלמן הירשםעלד, דוד ליכט, יעקב קורלענדער, חײם ברןןקאזש, דוד בירנ■ בוים) הןןבן מיטגעשפילט םיס הארץ און מיט באגײסםערונג. ןןפגעזען סון די ןןנגעװיזענע חסרונות, איז ״בײנאכט אויםן אלםן םארק׳■ א גרויםע םןןרשםעלונג און אן ערנםטע טעאטראלישע דערגרײכונג. די .װילנער׳ און דוד הערםאן שרײבן ארײן א נײ בלאט אין דער ײדישער טעאטער-געשיכםע אין סוילן. נחמן מײזיל סססו־ נײע אבאנענטו םאר יי ״ליטערארישע בלעטער״ אץ סאי,ד י ײ ד י ש ע װ ע ל ט״ באדארפז די פרײנט פוז ײדישז װארט שאפז זאל יעדער אבאנענט שאפז נאך אײז נײעם אבאנענט. עם איז געװען עפעס א םרעמדער פרץ. ס׳הןןס שןןקירס... און םארװןןם הןןט מען דעם װאנדערער ןןנגעקלײדט םזרחישע קלײדער, מיט דעם לאנגן לאםאר אוריס ,ירםיהו׳■ שסעקן, װען בײ פרבן טראגס ער גןןר א רוק־זאק און רעדט דורכוים הײנסבײטיקע רײדז װי בינדן זיך בו אים די אמןןליקע םזרחישע םראכס, װען ער זעט אזא םןןדערנעם .טרוים םון א םיבער-נאכס׳ז בוליב װןןס .פארבעסערך פרבןז װי באקאנט זענען םאראן עסלעכע װאריאנסן םון,בײנאכט אויםן אלטן מארק׳. םארװןןס הןןט זיך דוד הערמאן נישט געהאלטן בײ דעם לעבסן פולערן און דערגאנבטן װאריאנטז לויט ןןט דעם לעבםן װאריאנט איז דער בדחן א קלזןרערע געשטאלט, אן אקטיװע, װעלכע םירם ןןן מיט דער אקביע, און םאכט אלײן אדורך א שטיק װעג. הערמאן הןןט ארײנגע■ םירט דעם ל ץ (םונם ערשטן װאריאנט) בוגענומען בײם בדחן םיל רעד, דערמיט בונישט געמאכט דעם ברחן, און בוגעגעבן אים װערטער און טאטן, װןןס זענקן םרעסד פרבעם גײםט און װילן. דער בדחן לוים פרבן — איז שטארקער פרןן■ םעסס, אויםשטײענדיקע קראפט, װןןס װיל .אלץ איבערמאכן. איבערקערך. ער איז דער היפוך םונם ,הײםישן דיכטער״, װןןס םאכט־מיט דןןם נישטיקע לעבן און לןןזט זיך םארװיגן םון גלאםינקע םערזן׳ װעלכע ער שאםס בײ יעדער געלעגנהײט. דער בדחן בײ פרבן קעםםס מיםן פ ר ו ש (די נײע גאנבע געשטאלט, — זי םעלט בײ הערםאנעןז), װןןס איז די םארקער• פערונג םון אםונה, בטחון, םון גןןס. בײ הערמאנען האלט דער בדחן (איבערהויפט אין דריסן אקטו) גאנבע טיראדעס בו גןןט, און לןןזט נישט ארוים גןןט םון זײן םויל. םון װאנען קומען בו דעם בדחן אזעלכע מיני רײדז בײ פרבן איז ער אויך אין דעם לעבטן אקט (אויסער גןןר אין סוף םון עפילןןג) א העבער. .װײניק נןןך אין קברים געליטןז נישם םארבענקט זיך נןןך דעם לעבןז... װילט נןןר, הןןט איר בלוט װי שסןןלו... לעבן נעםט םען מיט געװאלטו םון א נארישן גלויבן סארםירסן... םארלײקנט דעם סויט, ןןן לעבן גלויבטו...* און װען דער בלעכערנער הןןן .בעארבעס זיך מים די םליגל׳, און די מתים דערשרעקן זיך און װערן בעטוםלס, דאן םיט די לעבטע כחות רײםט זיך דער בדחן, אײנער אלײן בום הןןן אויסן דאך ״ אינם עפילןןג איז דער בדחן פארװונדעם. .דער קוןפ ארומגעבונדן, אויםן טוך רויסע בלוט־םלעקן׳. רעזיגנאביע. געברןןכנקײט. טראגעדיע םון יחיד, װןןם םארםעםט זיך איבערבומאכן, איבערבוקערן װעלטן מיט... מתים. .איבערגעכאפט די מןןסו — זןןגס ער בום פרוש םים חרטה — געםאלן מיטן קאפ ארןןפו• דער בוריקגאנג, די געםאלנקײס םון בדחן דערםירט אים אזוי װײט, ביז ער םאר• נײגט זיך םארן הןןן, םאר דער טראדיביע, םארן גלויבן. .געזינדיקט שװער, כ׳װעל נישט מערוי און םון אונסער דער םןןרהאנג הערן םיר זײן קול: .אין שול ארײןו׳ אזוי איז בײ פרבן. הערםאן הןןס דאס אלץ םארבויגן. בײ אים איז נישט קײן סראגעדיע םונם יחיד, נןןר קרעכבן װעגן דעם םןןלק און פגידישע טענות בו גןןט אין היםל... און דעריבער םאקע איז בןסנםי׳ידל (ה. גןסלינ)