Literarishe bleter · 1928-10-19 · 42 (19.10.1928) · p. Seite 819

819 לים*וןורי#נ נליםער 42 זא לוים דעם פלאן םון דיר י. שיפער. אױך דוד הןרםןון ה$ם אין משך פון יןןרן געארגעט אויף דער פיעסע, און אין סאר• שידענע צײפן אויםגעפירט גרעםערע סבענעס םון ,בײנאכט אויםן אלטן מארק*•). אין װארשע ןןבער װערט סרבעם לעבטע און גרעםטע װערק געגעבן אין פולער מאם בום ערשםן פאל. עס איז א גרויםער יום־טוב םאר דעם ײדישן טעאטער און א נײער םאריזעםט און ערנםטע דערגרײכונג םון דוד הערמאן און םון די .װילנער•. דער יום־טוב, די דערהויבונג הזןבן זיך גלײך געלאזט םילן אין זאל. עם איז געװען בײ אלעמען געשפאנםקײט. דאם הארץ האט האססיק געקלאפט, און ם׳איז געװען ביסער, װאם טרעםט, לײדער, אזוי זעלםן אין ײדישן טעאטער. די בײדע םײערלעכע ארײנםיר׳רעדעם פון מ. מזאה און דוד הערמאן,—זײ הןןבן אין געװיםער מאם אראפגערעדט, װאם ס׳איז געװען בײ די בושויער אויםן הארץ. עם איז דאך אונזער אלעמענם אמביביע און גליק םיטבוםאכן ' פונסנײ פרבעם װונדערבארן שאםונגם־װעג. סאראן דערבײ גרוי• םע שװעריקײטן, און עם םארלאנגען זיך גרויםע שעסערישע אנשטרענגונגען מבד דעם רעזשיםער, דעקאראסאר, מוזיקער, ארטיסטן און אויך בושויער, כרי גובר בו זײן >זם די שװע• ריקײטן. פארשידענע קעננזאבן זענען בײ פרבן אויםגעזאםלס אין דער פיעםע, װאס זענען נ$ך נישט געקומען בו א סו• לער הארםןניע און גלײכגעװיכט. דאם כאאטישע איז דא נאך מער םון דעם םינסעטישן. און די אויסגאבע סונם רע• זשיםער איז—םאר• גאנבן די האנדלונג. בוגעבן איר א חוט• השדרה, ןןרגאניזירן זי. װי האט דוד הערםאן אויםגעםירט ז״י יײבעט ײלס יץ (.. .ופבעיס אינסבעניזאסןןר און רעזשיםערז נאר ערטערװײז האט ער באזיגט דעם בעברעקלםן שטןןף. אין ערשםן אקט אין טײלװײז אויך אין בװײסן און דריטן אקט זענען דןן סאקע בײ הערםאנען סיל ןןפגעריםענע, ןןפנע• האקטע עפיזארן. אט די שפע סון אײנבעלנע קורבע דיאלןגן באשװערט די םןןרשסעלונג. די ארםיססן, װןןם שפילן ןןט די * עפיזאדן־רןןלעם, זענען דערבו װײניק אויםדרוקםול. זײ רײםן זיך האםטיק ארײן, פליען אדורך איבער דער םבענע בו״םןן• מענטאל, און נישט אלע זײערע װערטער דערגײען בום בושויער, און שאפן דעם געהעריקן אײנדרוק. נישס געלונגען איז דער ד י כ ט ע ר (א. מאנםדןןרף) בײ הערמאנען. ער האט אים ארויסגערוקט ערגעץ אין דער הויך, בוגעגעבן אים סרבעס געזיכט, ןןבער דאן װןןלס ער באדארםט זײן ענלעך אויך םים זײן ארט־רעדן בו פרבן. דא רעדס ער קאלט, טויט, ןןן איםפעט און אן ברען. •) זז סיין *רסיקו .י. י. ■רץ אין יןס ײריסז סזןסזי/ .זידי. פס.סזר', 1927, ײד 2, נ-ז 84-160 1. שאסנם: געראנגל םון ראביןןנאליזם און רןןםאנטיק, גלויבן און לעססערונג, הכנעה און רעװןןלטיזם, ליבע און האס. םענטשן זענען אבסטראהירט ביז דער העכסטער םדרגה, און זאכן (געץ, שסײנבילדער, מאגיסםראס, קלויסטער, שול, מארק. בלע• כערנער האן) זענען סערזןןניםיבירם. די לעבעדיקע זענען פתים, און די טויסע זענען אויפגעװאכט בום לעבן*). טרוים מיט װירקלעכקײט אויםגעמישם. װו איז דןן חלום און װו זײן בא• שײדז בי אפשר איז גאר דער סרוים דער פתרון פון דער װןןרז און איז דער םארק װירקלעכקײט, און דער בית־עלמין נןןר א געװעב םון װאנזיניקן לץ, אדער פארקערט: בית־עלסין איז רעאליסיטעט, און װירקלעכקײט איז א שפיבל פון אן ע מ ע ץ ז דאס אלץ איז ןןנגעװארסן אמאל כאאטיש און אמןןל אין בבמבודיקע ראשי־פרקים אין,בײנאכט אויפן אלסן מארק׳. און די כאאטישקײט און די אויסגערעכנסקײט איז געװאקסן בײ סרבן םון אײן װאריאנס בום בװײטן. ער הןןט כסדר ארײנגעטרןןגן נײע געשסאלטן, װעלכע הןןבן באדארפט סארברײטערן און םארטיפן זײן ,סרוים ם ו ן א םיבער־נאכס׳ (נישט װי ס׳איז ע״פ סעות אנגעװיזן אין פראגראם ,טרוים אין א סיבער־נאכם׳!) מיר דארםן דאנ• קען און לויבן דעם רעזשיסער דוד הערמאן און די ,װילנער םרופע׳, װןןס זײ האבן גע• װאגס און אויסגע• סירם פרבעס װערק. אין זײן הארביקן װארט אױף דער פרעמיערע, האס דער ןןנסירער םון דער סרופע ם. םזאה געזןןגט. אז עס איז איבט פאר• װירקלעכט געװןןרן אן אלטער טרוים פון די ,װילנער׳— אויסבוסירן פרבעם א זאך, און דװקא די שװערםםע, קןןמ• פליבירטםטע. נןןך אין 1921 זענען די .װילנער׳ אין װארשע בוגעטרןןטן בו ארבעסן אויף .בײנאכט אױםן אלםן םארק״ >1^ '1: •) נןך סין רסר סר.כססי1סר נןװס1ס .יי ס1יםס סםןס׳ (אין בפנד .8.ר קלײן *ין נר1יסי, ז. 104—117) ה.ס סרץ *1יף ויין *ײננ.רסיק סרײסן םײסססריסן ססײנסר *וי.נסײןנ*ן . װינדסריסנס םססה-ניסס-סססה װסגן סססס .*ן סנס-זידיססר סס.ס', װ.ס װסגן *יר דסרזײיס >ים . ײך װסיכן סר סרססס *ינססרװסנס. ו סס.ס, װ.ס די ,סיסרת-הס1ים װײסן ג.ר- ניסם .ין >יר *ין ה.נן *יר ניז *ינם קײן נ1ײסן נ.םסן ניסם נסגסנן׳. *ין .* דסר סס.ס זסנסן םתיס *1י.נססם.נסן סין זײסרס קבריס. ד. .*יז נססס קײנסר קײנםןי ניסם רסנס נסססןרנן, װײי סס ה.ס קײנסר ניסם רסכס נסיסנס■. .די סתים זסנסן יסנסדיק נסװ.רן, ײ יסנסדיקס ה.נן .ננסהיינן *1יסניס*.רנן סין סנגסניס, *ין דסר ייסס, דסר סיקר 6ןר היננסר׳... .*ין *ין . קירנסר נײס ה.בן די סתים ג1נר נסװסן די יסנסדיקס... זײ זסנסן ה״נס קהי *ין 6ירן קהיו״... .* די נןװסיס *יז ן םין .נז.נ *1יף דסם סססססרדיקן .נײנןכס *ריון ןיסן סןרק״, ון .נז.ג *ין ן סין דסרנונניננ. *ין װיל ססן ססןרקסר *ויסנסססן דסם ,נײנןנס *1י6ן .לסן םןרק׳, דןרף םסן .די סויםס סס.*' *דירכיײסנסןו