Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. Seite 812

41 זא ליםלרארישל נלעסער 8'2 אדװןןקאט ראזאװםקי אין אנדערע. אדאנק דער ענערגיש*ר ש־עליננ סין טעאסער-קןומיסעס הןס די סארתאלסיננ- סין ״ײדישן קליב־ געפיזם םבםל םאכן איר אסםאך םיס דער דײםשער אפע רעםקע נןןכדעס, װי םען האט שוין נעהאס סארקויסם אילעסן. די מיםגלידער פין קאפיסעם באסראכסן זײער סעסיקײכ נישט װי א שסילכל. ה׳ גירםאן, א ײד סון א יןןר 66, קאסירער סין קאמיםעט, אינסערעסירס זיך םיס יעדער קלײניקײם אין סעא- טער. ד*ר דיבינסקי, א שםארק-סארניםענער דאקסאר, אםטירט אלם דער םארזיבער סון דער װירסשאסםלעך-קינםםלערישער קאםיםיע יעדן סןןג םון 1 ביז 3 און סין 7 ביז 9 אין םעאםער. אין דעם נעזעלשאסטלעכן כאראקסער םון סעאטער, אין דער איבערגענעבנקײם סון די קןןפיסעש-םיסגלידער לינם דער םוד סון ״נײעם ײדישן טעאםער״. דןןם שאםס סאר דער קינסט- לערישער אנסירוננ און םארן אנםאםבל די נויםיקע אינםערשםי- בונג, די װארעפע אסםאסםזר. דןןם איז אויך גורם די באזונדערס דארביקע באבױנג םבד דער סרעסע, װאם גיס אס א סך ארם און אויםפערקזאםקײט דעם פעאםער. דאס אלץ האש נישש בלוױ א לאקאלן כאראקטער. דאס איז דער״ װענ, אויף װעלכן דאם ײדישע םעאסער בכלל ם ו ז נײן. און דעריבער איז םון דעם ערםאלג סון הײנםיקן סעזאן אפהענגיק נישט בלויז דער װײםערדיקער גורל סין ריגער ײדישן םעאםער, נאך אויך א געװיסער םאס דאם אויסזען און דער כא־ ראקםער סון ײדישן סעאםער בכלל. די בוזאםענארבעם סון נע- זעלשאםטלעכע און קינםסלערישע פוחות לםובת א נעםער ײדיש סעאטער װעם דינען װי א םיסטער פאר אנדערע שסעם. דאם ריגער ײדישע טעאטער איז דורכאוים א געזנל- שאססלעכע אונסערגעםונג. ידעם געזעלשאםטלעכן כאראקםער האש עס געטראנן סון זײן אנסשטײן אן, םיס בװײ יאר בוריק. דערארט ה^בן געזעלשאסשלעכע םוער אויםגעפועלט בײ דער מלוכה א סוב ■ םידיע סון אן ערך ססס.6 דאלאר און בײ דער שטאש-םארװאלטוננ 2000 דאלאר. נישס האבנדיק אבער קײן שום טעאסראלע דער- פארונג, האבן זײ איבערנעגעבן״די אינסערפריזע דעם סעאםער- אינסערנעפער ם. קארפינאװיכש סון װילנע אויך אין בװײםן סעזאן האם נישס די םעאסער-נעזעלשאפם אלײן אננעסירם םיםן סעאסער, נאר איבערגעגעבן עס בװײ ריגער תושבים: סאל און װײסבײן. ערשט איבס בום דריטן סעזאן האט די טעאטער- געזעלשאסס א י נ ג א נ ב ן איבערגענופען דאס סעאטער אין איר רשות. אז דער קאםיטעס איז נישט בלויז א געזעלשאסטלעכע פיקביע און נישט א שײנע באפובוננ — דערבײלט װײטער פ. װײכערם—האב איך געהאס די מעגלעכקײם בו איבערב״גן זיך. דער ״ײדישער קלוב״, דער אײננטימער פון בנין האש נעהאט פארדוננען דאס סעאסער, אײדער עס האט זיך געדארסס עפענען, אױף עםלעכע סארשטעלובגען א דײטשער אפערעסקע דאס װאלם אין א נרויםער םאס געשטערס די בונרײסוינגען בו דער 'עסענוננ. אין א האלבער שעה איז געשטעלט געװען אױף די פים דער גאנבער קאםיסעם; עס איז נעקוםען ד*ר הערבםעלד, א באקאנםער כלל-טוער," ד*ר י. העלםאן, דער רעדאקםאר סון ״םריםארגן*, אינזש. בערס, דער דירעקכאר פון דער םלוכה- ניפנאױע םים דער ײדישער ליפודים־שפראך, די םאבריקאנסן בירפאן און פיעשסשינסקי, דער סוחר לעװיסאס, ד*ר דובינסקי, <ןױטיה.-וע1ענזיעס. ביבליאגראפיע.—כראניה.? ▼ װאס מען שוײבט װעגן ביכעו. 'י?£252 װי דער פלאך-המות, װאס ״שעכס און בלײבס גערעכט״. ער קאן זיך נישט אפזאגן, פונקם אזוי װינביק װי זײן סאםער, םון די נאםס-קװאלן, װאס זענען סארבארגן אויף דער סערםע פון זײן סרײנד װאסקינס, אבער ער װיל, אז די װאסקינס זאלן נישס װיסן זײן כװנה, ער װיל עס זאל אויסקוםען, אז ער קויםט די סערפע םתם אזוי, נישט װיםנדיק װעגן דעם נאסס. און װען דער בוםאל העלפט אים דערין, איז זײן אײדעלער בורזשואזער געװיםן זײער בוםרידן און סולקאם בארויקס. דער דאזיקער קאםף םון שװאכן כאראקםער םיס די פײנע געדאנקען און די קאםפראםיסן, אױף װעלכע ער גײט תםיד אײן, בילדן דעם הויפס-סײל סון בוך. זײ זענען נעשילדערט פיס םיל הוםאר, װעלכער סארנעפט בכלל א גרויםן ארם אין םינקלערס שאפן, און בסרט אין אס דעם בוך, װאם איז רויקער סאר זײנע סריערדיקע װערק. עס איז נעשריבן װי םון דער-זײם, און ס׳איז פאראן אין אים םער בײסיקער און גלײכבײםיק (לסי-ערך) הארביקער נעלעכטער. ענדיקן ענדיקס זיך דאס בוך דערפיס, װאס דער ױנגער םיליאנער בוגי װערט סארס א םאלאן־באלשעװיק, דאס װעט אבער סונדעסםװענן אים נישס שסערן בו ירשענען דעם סאטנס געלס םיט די נאסט-קװאלן. יעדנ־ פאלס לאזם דאס בוך איבער איא אײנדרוק. אין םשך םון דער דאזיקעי םיליאנערישער קינדער-נעשיכסע זעען פיר דעם סאסער, דעם נאםם-פאגנאס און זײן נעשעםטס- סביבה, די באבױנגען זײנע סײ םיט דער נידעריקער אדםיניםםרא- טיװער פאכט און אויך בעת די פרעזידענטן־װאלן. םיר באקעגען זיך םיס דער אנםשסײונג-סיםסעם םון א נײער רעליגיעזער סעקסע, םיט װעלכע קײן אײן לאנד איז נישס אזוי רײך, װי אםעריקע, מיר זעען די װעלט סון דער גאלדענער יוגגס, די ראדיקאלע ױגנס און א גאנבע רײ אײנבלנע, *מער-װײניקער ברײט געשילדער- טע טיפי און געשעענישן. אײעםןן הינקלער — *עסר9$עום. יידיע — י. ער5יך. ס$ר$9נ 9יסה ב$יד6*רנ, װ$רעע 1928, 524 ז*ז דאס בוך ״פעשראלעום* איז אײנס פון אײפטאן סינקלערס לעבשע װערק, און בײם דערשײנען האט עס אדויסנערוסן א ששיקל רעש, װײל די אםעריקאנער םאכש האס קאנסיסקירס דאם בוך בוליב זײן .אופפאראלישקײם*. דער םארלעגער האס דאןיארויס■ געלאזן דאס בוך אין א בהײםער אויםלאגע םיט א פײגנבלאס אױפן בענזורירסן א־ט. אזא פארלעגערישער אײנםאל האש, סאר- שסײם זיך, בארימש געםאכש דאס בוך נישט װינביקער, װי די קאנפיםקאביע. ם׳םוז םאקע בוגעבן, אז די דאזיקע בװײ אויסער- לעכן םאפענטן זענען זײער נויטיק געװען, כדי דאס בוך זאל באק םען א ברײסערן אםקלאננ אין דער עפנטלעכקײט, װײל קײן א־נערלעכע אײגנשאפטן אויף בוביביען די עסנטלדכע אויסםערק- זאפקײט און אויף ארויםבורופן א םוםל. םארמאנס עם נישס. װאר ם אין פאינלײך םיט םינקלערם .זומפ*, .קעניג קױל* און ,דזשיפי הינגינם׳, איז .פעסראלעום* זײער א שװאך װערק און איז כםעט נישס םער, װי א םין װידערקול פון די אויבנדערםאנשע עפאפעעם. דער אינהאלט סון ״פעטראלעום*, איז, װי כםעט אין אלע םינקלערם װערק, א ברײטער לעבנס-לײװנט און םםילא איז נישט גאר לײכש אים איבערבוגעבן אין א פאר װערטער. אבער דאך לאזס זיך עס גיכער מאכן, װי אין אנדערע װערק זײנע. װײל ס׳איז נישט אזא שאד אדורכבולאזן געװיסע םער אדער װײניקער זײםיקע עפיזאדן און געשטאלטן. דער הויפש-אקס סון בוך איז דאם לעבן סון א יוננן ■םיליאנען-ױרש, װאם איז פײנפיליק און אײדל, האם אויך ״נאכע־ לע״ נעדאנקעז, ער קאן אבער נישש לעבן לויט זײ. ער װיל״זײן