Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. Seite 810

41 זא ליסןר ורי׳*ע נלןסזד 8 10 אויף דעד זד#ך אין *םה־םן די נעםילן םק םענםמלענקײט אין נע• רעכםיק״ם. װען םױלן איז אױםנעשטאנען החית-הםתים, *יז ד ניםם *לױז אויםנעשםאנןן, װען םארשאל םללסודסק• ד.#ט םים דין ארם־ א־יינ• םארשירט קיין װאדשע, נאר זי שפיים אזיף אן אױםהעד אק יעדן אױננ- בליק. די םר״יע םױלישע נשםה האם נלשט אױםנעהערט אי שאאן. םינקם װי די װןלדןר דרױסן אין דער נאכם האלטן אלן א*ן װאקם;, אזזי האלם זי די נשסה אלן אױן שאםן. אין ראם נים *יגז די האםנוננ, אז די איםםארשםענדלעגקייםן, װאס זןנען געװען, האלטן אק אולסנעלאען װערן םים דןר ננםז־קלינג און שאםינג םין דןײ ארייןד םױללשער נשםה. םלם אייך האגן םיד זיך נןקרינם, אבעד ם־ש דןר םוללישער ערד הא<ן סיר זלך קיינםאל נישט נעקרינם װילם איר אונז קןנען. םיזט איר דורנקיקן אין אונזןר הא־ץ אריין דירך דעם #ןנסםער, װאם הייסט ליטןראםיד. אלך װייס נישםי *י א־ד װעם אינז דורכדעם םןד לי< הא<ן אדןר םער םיינם האבן• א<ןר אלך װייס, אז אלר װעט אינז דעםאלט םארשטיין. אין דאם איז ןם װאם םלר װילן. טער אין װארשע דער מעלאדראמע שטארק ויויהןןרעװען, םים קואלעםן, םיס חוזק, םיט גרות, די טראגעריע זןןל ארויס װןןסי״גרויזןןפער*. אנשל שןןר הןןנו אלם םחבר און אלם רעזשיםער (םיט דער הילף םון גוסע אקסיןןרן) געלןןזס די םעלןןדראםע זןןל קלאין װי ם׳דארף צו זײן. ער קןןן די םלאבה. אויף דער סזלענע איז לעבעריק, און דער עולם איז אויך ארײנגעבויגן אין דער ״אקביע* און םאכט-מיט די טראגעדיע. און אויב פ׳א־ז דןןך אויסגעסרןןגן אויף דער בו-ביליקער םעלןןדראםאסישקײס אײף דער ■רןןםםער םענםאביןן• נעלישקײט פון דעם גאנבן ״שטיק* םיט די אלע באקאנסע שסיקלעך, איז םען דערנןןך ןןבער אלץ םוחל, װען אויף דער סבענע באװײזם זיך דןןרא װײםםאן. אזא פין ארםיםשין הןןבן פיר דןן אויף דער ײדישער בינע שוין לאגג נישט געזען. זי הןןט באװיזן װונדער אין דער רןןלע םון דער םאםע אין .װײב און געליבטע*. זי שפילס די רןןלע םיס אלע אברים און חושים. זי שפילם אזױ גוט, אז זי שפילם כםעם נישט. זי איז םיף־נאטירלעך און איז דערםאר גובר די טעאטראלישקײס. זי באבװינגט דעם בושויער נישס םיט קײן אױםנװײניקםםע עםעקטן. נןןר םיס אינעװײניקםטער עכסקײס און אויפריכטיקײט. זי האס געשאםן א װונדערבארן סים םון א ײדישער מאםע, אן אשת-חיל. די באװעגונגען םון דןןרא װײסםאן, דער סןן אירער זענען געםאססענע, אויםגערעכנטע, און ם׳איז נישס בו גלויבן, אז זי איז ערשס םיט עטלעבע יןןר געװען םון די פרײלעכםטע םובערעטינם אין ײדישן טעאטער אין אםעריקע. דןןרא װײםםאן איז אץ אםעריקע ארױםגעטרןןטן אין פרבעס ״די גאלדענע קײט״ (געשפילס לאהן), אין גןןרדינם ״םירעלע אםרת*, אין פינסקים פ־עסעם. ם׳װןןלט געװען א ױשר, אז דער קאםינםקי־טעאטער זןןל פרוװן מים זײן גוםן ארסיסםן• אנסאםבל אויםםירן א גוטע ײדישע קןןםעדיע. םיר גלױבן, אז א גוסע קינסםלערישע פיעסע װעט ביען נישם־װײניקער עולם, װי די הארברײםנדיקע םעלןןדראםע. און דאן װעס דער עולם זײן קןןנסענס, און, םיר זענען זיכער, אויך דער ארטיםטן׳קןןלעקטיװ םון דעם קאםינםקי׳םעאםער װעט זײן בופרידן. װער הןןם דןן בו זןןנן; די ןןנםירער ה. םעניגשטײן און ם. װינדער, ןןדער אנשל שןןרז _ נ. מײזיל *ן דןרהױבנק־ם *ון רןר םויללשןד נשםה, װל אין ס *קעװיםשן, נאר דורך איןר לעבן, ודאם רוםם <ים אױסדרוק אין דער לעבןדלקןר םױלישעד ליטעדאםיר אין די עדנבםן םאםענםן, װען םיר ד.*<ן זיך םום א־ך גןקרוגם, האפן םיױ פאםדאכם אינזןר ״שונא׳. װ#ס זי*ט םים אינז א סיר אי<ןר סור, אין םיר האפן נןזאנם: אםשר אױ ןם דער הןלד סין .קאפ־זעלק•״ <ױ םרום;? איר זע נאױ דןם לאננן ״דישן ראלאם אין דאם קלינן היםע־ לן, װאס ם**ם דןם *ח םיאיס. א*עד אור זעם נישם די יידישע נשםה, װאם לןפם אינםעד דןר קאםאםן. קאלןנן *אנדראװבקי ה*ם דן־םאום םין װאױם, װאם איך הא< אים נעזאנם, אז די ללםןראםיר איז דאם ד.ן*םטן נן־יכט. איך װיל נאך םןר זאנןי• די ליםןראםור איז די םיםער םין דןר *יװלליזירםןר םענםדדיכ: זי איז די אנםםלןקיננ םון דער אינ*לקןד נןדעכםיקיט. דעדיפןר דארםן די ש-יםםשםןלןר זין, װי פהנים—נישם רחםנות דןדװעקן, נלשם אױ#רױ*ן, נאד װו ריםןר שםין *יקאסנם םין דןי פענטשהים אין #אדןרן םון איר נןרעכטלקים. זאלן זי זיך ריםן *י די קן■ דאדם אין םיט, םלר םיזן א<ןר שטין דאס יידישע טעא רארא װײרמינם ערשטער אויפטריט .זויו אין נעיינסע״, קאסעדיע דראםע (?) אץ 3 אקסן אין ונ<ל *אר, סיז-ק אין ה. װאה?. אין קאסינםקי.סעא*ער, װאראע• װארשע האט אננעהױבן דעם ײדישן טעאסער׳םעזןןן מיט א קנאק, םיט א ברען. עם גײען אין םולן גאנג דרײ טעאטערן מים דרײ גאנץ״סעסטע און גוטע טרופעם. דער קינסטלעריש׳ דראמאםישער סעאסער פון די ,װילנער*, דער דראפאטישער פאלקס-סעאטער םון רודאלף זאסלאװסקי און דער ײדיש• אמעריקאנישער קןןמעדיע• און ןופערעסן-טעאטער מיס דןןרא װײסםאן און אנשל שןןר בראש. דער טעאטער־סעזאן, לױט די רעזולטאסן םון די ערשטע בװײ װןןכן, זןןגס-בו בו זײן אין װארשע א הײסער. א רירעװדיקער. ״קנאת םוםרים םרבה חכסה״, און .קנאת-אקםיןןרן״ װעט מערן נײע אױםםירונגען. אזױ איז שוין דער שסײגער מיטן װארשעװער טעאסער׳עולם. איז דןן אײן ײדיש סעאסער, קלויבס עם קוים ןןן א םולן זאל, זענען דןן דרײ סעאטערן, גײס אװעק א גרויסער עולם בוריק םון די קאסעם, װײל אלע בילעסן זענען אױסםארקױםט. אײן סעאסער רעקלאםירט דעם בװײסן, און אײן טרופע שסויסס דעם עולם אין דעם אנדערן טעאטער. דרײ םעאםערן זענען מער בכח אויפבורודערן דןןםיסעאסעריפובליקום. און װען ם־זענען דא אין דער זײט נאך סעאטערן, איז מחײב ם׳זןןל נעבן ״סחורה״, מ׳זןןל זיך באםיען בו געבן אויםםירונגען, װןןם זןןלן .נעמען*. װארשע הןןט ןןנגעהויבן דעם םעזןןן לעבעדיק, מים אימפעט, און דער טעאסער־עולם בלײבט נישם קײן בעל׳חוב. אנשל שאר איז א ,ספעץ״ אויף מעלןןדראמע. ער איז אן אמעריקאנער און װיל דעם װארשעװער ײדישן עולם לןןזן אין באװעגונג מיט א םארשנעלערטן אםעריקאנער טעמפןן. ער הןןס בונויםגעשטעלט א גאנץ גוטע טרוםע, אײנגעלאדן אזעלכע ארםיםסן, װי ש. לאנדוי, ח. םאנדלער, א פןןליאקןןװ, ה. סעניג• שטײן, א. רןןםמאן א. א. און אויך די םרויען א. לעװין, ר. גאזעל א. א״ און ועל כולם געבראכס די באװוםטע אםערי• קאנער־ײדישע ארטיםטין דןןרא װײסםאן. .װײב און געליבטע׳ איז די אמתע, הארברײסנדיקע םע• לןןדראםע, םים די אלע .פןןסראװעם*. אלץ איז דןן אויםגע• קליבן, ם־זןןל .נעפען םאר דער לעבער*. און אלע פוזן אין