Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. Seite 805

805 ל ׳־ס ו ר ן ר י # ן נלוסןר 41 זא דאס ראמאנטישע טעאטער*) אברהם טייטלבוים׳װארשע ראמאנטיזם — ד$ם איז דער בענקשאפט־ריף םרײה־״ט און גלײכהײס און דער רעװאלט קעגן דעם דעררריקנריקן קאנסערװאטיזם, אין װעלכן די געזעלשאפט איז דעמןןלנ; גע־ װען אײנגעזינקען. אויסערלעך זןבער האט זיך דער באװעגינגם־קארף נע םירט הויפטזעכלעך ארום קינסטלערישע פראגן, ארוכ דער פןןעזיע, דראמע און מןןלערײ. די נײע באװעגינג האט םארמזןגמ עפעס אויםערגעװײנלעך אינטריגירנדיקם אין האט װי םארהיפנאטיױרט אירע ױנגע ןונהענגער. עם ה$ט זײ געלןןקט די עקזןןטישקײס, מיט װעל■ כער די נײע ראמאנטישע דיכטוננ איז געװען דירכגעםלאכטן. װי א דערפרישונג הןןט זײ אויםגעזען אט-דער ביזארער גע• מיש םון דער מיטלאלםערלעכער מיסטעריעזער שןןכנהאספיקײס סיט דער בינסער לעבגסלוםטיקײט פון רענעסאנם, מיט װעלכן די נײע ראמאנען זענען געװען איבערגעםולט. עם הןןבן זײ געצויגן די אומבאקאנטע װײטקײטן םון דעם בויבערלעכן ןריענט, װעלכן די מןןלער האבן גלײך װי אויםםנײ געהאט אנטדעקט אין זײערע שאםונגען. און ןןט־די עקזןןטישע בענק■ שאפטן הןןבן זיך אויסגעדריקט אין דעם עקסצענטרישן אוםן סין קלײדן זיך און רעדן, װעלכ, עס הןןבן זןנגענומען די אןהענגער םון דער נײער באװעגינג. אויף יעדן שריט און טרים הןןבן זײ ןןםן דעמןןנסטרירט די שטרעבונג אויםצולעבן די בילדלעכע אװאנסוריסטישע לעבנםארס סון די מיטלאלכער■ לעכע טרובאדורן. דער ראםאנטיזם איז געװארן דער הײטערער און קאמםס• לוסטיקער ענטםער, װאם די אומרויקע, אקציע־דורשטיקע ױגנם הןןט געגעבן די אלע, װעלכע הןןבן זיך אזוי ביםערדיק גע• װארעמט בײם קאלטן אפשײן םון א פארלןןשענער איבערגע• גאנגענער עפאכע,- אן עפאכע, װןןס האט געפונען איר אויס דרוק אין דער קןרנעלישער קלאסישער סראגעדיע, מיט איר פארגעטערונג םון קעניג און הויםלײט. נישט אומזיםס איז דער באליבטסטער העלד פון דער ראמאנטישער דראםע געװןןרן אײנער פון נידעריקן קלאס, דאס קעמםס אװאנטוריסטיש קעגן די קעניגלעכע טיראנען און שטורםט ררײסט פאר םןןגיאלער גלײכהײט און געזעלשאפט• לעכער םרײהײט. און נישט אומזיםם הןןט געהאט אזא שטארקע ןןנציונג הוגאס דערקלערונג אין זײן קראמװעל פאררעדע, אז ראמאנטיזם ה״סט ליבעראליזם אין ליטעיאסיר, יא. ם׳האם געהײסן קינסטלערישע באםרײונג, קינםטלערישע אויםלײזונג. אבער דאך םיל מער װי דאס. ם׳איז געװען נאטירלעך, אז פון דער ליסעראטור און מןןלערײ זןןל זיך רער קאמף באלר אריבערװארםן אין טעא־ סער, װאם די יונגע ןןנגרײםער הןןבן עס געמאכט פאר זײער שטורם־גענסער אין ארום װעלכן זײ האבן קאנבענסרירט אלע זײערע אנשסרענגונגען. דער צושטאנד םון פראנצײזישן טעאסעד איז דעמאלס געװען א קלאגעדיקער. דאם לאנגיןןריקע ןןפזונדערן זיך און די זעלבססיצוםרידענע םאדערונג, סיט װעלכן םען הןןם ארומ■ גערינגלט אלץ, װןןס איז געשאםן געװןןרן פון די הײם־שע דראמאסיקער, הןןט דןןם טעאטער ןןפגעריסן סין דעם אלעם, װןןס איז דערגרײכט געװןןרן אויף די אנדערע בינעס אין אײרןןפע. דןןם ״ערשסע טעאטער אין דער װעלט*, װי די אין םראנקרײך איז געםײערט געװןןרן דער הינדערט• יןןריקער ױגל םון םראנצויזישן רןןמאנטישן טעאטער. ם׳איז געװןןרן הינדערם יןןר, זינט די ױנגע רןןסאנטישע נרופע סאעטן אין דראסאטיקער, געםירט םון דעם קאמםלוסטיקן אין ברויזנדיקן װיקסאר הוגןן, הןןט צום ערשטן מןןל עםנטלעך דערקלערט קריג דעם אלטן, אפגעלעבטן קלאםישן טעאטער םון קארנעל אין ראםין. ס׳איז געװןןרן הינדערט יןןר, װי עס איז אפגעדרוקט געװןןרן װיקטאר הוגןןם נישט״געשפילטע פיעסע ״קרןןמװעל׳ מים דער באריםטער פאררעדע צום שסיק. אין הנם זײער ערשטן אנטשליםנדיקן זיג הןןבן די רןןםאנטיקער געהאט מיט דרײ יןןר שפעטער, בײ דער אויפםירונג פון הוגאם .הערנאני• אין 1830, דןןך אבער רעכנט דער סראנצוי• זישער רןןםאנטיזם פאר זײן ןןנהויב די דערשײנונג םון דער םןןררעדע צי ,קראםװעל״, אין װעלכער היגא האם םןןרםולירט די פרינציפן םין דער נײער באװעגינג. די פרןןגראם םןןררעדע איז דעמןןלט םין זײנע אנהענגער אויפגענומען געװארן װי א קריגם-מאניסעסש און געדינט אלס קאמםם־רוף, אלס ערשסער אויםפלאם םון דעם העלישן םיל■ קאלירנדיקן פײער, װאס האם ארומגעכאפט דאס גאנצע קולםו• רעלע -און סןןציאלע לעבן םון סראנקרײך אין אײנעם םון אירע אינטערעסאנטסטע קינםטלערישע פעריאדן — דעם סראנ• צויזישן רןןםאנטיזם. זעלםן-װען א קאמף איבער א נײער קונסם־ריכטונג איז געםירט געװןןרן מיט אזוי פיל םארביטערונג, עקשנות און לײדנשאםט, װי דער קאמף פאר און קעגן ראמאנטיזם. זעלטן• װען האט א קינסי״לערישע םלחמה אויסגעגראבן אזא תהום צװישן קעמםנדיקע צדדים און םארװאנדלם אירע אנטײלנעמער אין אזעלכע פארביםענע שונאים. און זעלטן װען א קינסםלערי■ שע מחלוקת איז געװען אזױ רײך מיס אינטערעםאנטע גע• שעענישן, װי די, װעלכע האבן באגלײם די געבורם און אנס• שטײונג פון רןןסאנטיזם אויף רער פראנצײזישער בינע. װײל עם איז געװען נישס בלויז א קינסטלערישע בא־ װעגונגן נישם בלויז אן ארויםסריט קעגן די םארגליװערטע, ןןפגעלעבסע םןןרמען אין דער קונסט. דער פראנצויזישער ראמאנטיזם הןןט זײנע װןןרצלען געהאט אין דער טיפעניש פון די סאציאלע אומשטענדן און איז געװען א דירעקטער פועל־יוצא פון די הערשנדיקע לעבנס־באדינגוננען. עם איז גע• װען א םארביסערטער קאמף םאר אלגעמײנער פאליטישער באםרײונג, א קאמף פאר א נײער לעבנס-ריכטונג, א נײע סןן־ ציאלע אריענטירונג. דער ראםאנסיזם הןןס געהײםן נישט נאר די באסרײונג םון דער אלטער געשמירקײט סון קלאסיציזם, פון דער אומ• נויטיקער קןןנװענציאנעלער אויפגעבלןןזנקײט און געשמאק• לאזיקײט אין דער דראמאטישער פאעזיע. עס הןןס אויך גע• הײםן ארןןפװארסן דעם דריקנדיקן יןןך פון די צוריקגעקומענע בורבןןנען, זיך באפרײען סון דעם יראת-הכבור סאר מאטעריעלן באזיץ, װןןם ס׳האט מיט ױך געבראכט די נײ*געשאםענע םוחרישע געלט־זאק״אריססןןקראסיע, װעלכע איז אויסגעשסאנען אויםן ןןרט םון דער אדעליקער אריסטאקראטיע, װאס די רעװןןלוציע הןןט םריער געהאט סארטריבן. *) פין ניך .םגןםרןיי*־, װןם וזרש״נפ * נגינן *ין וו*ר**—רעד.