Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. Seite 803

803 ליסערארישע פלעטער 41 זא םיר אלײן!אקיםען א װעג כ׳מח זײן איך—שאגאל. מוןנ אין {)גנעהייבן סיט סיר, סון סיר און דורך סיי. ןןם זעם, נאקיקםו עם װארסס זין אין אויג אן אױססערלישע דערשײנונג. עסעם אזױ װי אויף להכעים נעמט שאגאל און שמעלנט נע״ נױף םארבן, װאם אין זײער םהות הןןבן זײ אםבע נו נײסן זיך אײנס מים ס׳אנדערע. שסיביק׳גרין, לםשל. םיס שסיביק• װײם. עם איז א װילדער קןןנטראסס. ןןבער בײ שאגאלן ייןרן זין נענויף די דןןזיקע בװײ סרעםדע װעלטן און לעבן בשלום. אײן סלעק — שאגאלם — א שארסער. אן אויםגעקרוםםער. א רוי״ןןנגעװןןרפענער דערנײלס סער װענן מןןלן אין װעגן םארשטײן דןןם םיםע לעבן םון םארבן—װי נענדליקער גאנגע, נעט׳אויםנעסירםע, באלעבאםיש׳אויסגעםןןלירטע בילדער, װןןס באנירן די שטובן םון זאסע, רײכע .קונסט־םבינים*. יעדער קינסטלער, זןןגם ערגעץ סןןלםטןןי — איז א געננ• דינער. שאנאל ןןבעי להכעים אלע ןןנגענומענע און קאנןןניזירםע םארמען םון קונסט — איז אין זײן אינערלעכן לעבןירעליגיעז מאנאסעיסםיש. נישט םאר דער םןרם. װי יעדער נעננדינער, נוקט זין שאגאל, נןןר םארן תוך, םארן תמנית. שאגאל מןןלכ ןאם אבםטראקטע דענקען. דעסאד־ םירטע געשםאלטן, אבער םארמירסע םחשבות. אין דער סא• י לערײ איז ער דער ערשסער דער אײנניקער. זײנס א בילד איז— אינערלען םאר■ שטײן, םענטשלע• כע איבערלעבונ• גען. עס האט םאנסאזיע און אויב איר װילט. איז עס אםילו נאטוראליסטיש. נישט אין דער םןןרם, םארשטײט זיך, נןןר יין תמנית. <><■; *ין )ויג־זזי ןןט קומען םיר ארײן אין א קלײן נימער, דןן רוט שאגאל נןןך דער ארבעט. םון די װענס קוקן ארןןפ יענע בילדער, װןןם הןןיין דעם נןןמען—שאגאל-נעטרןןגן איבער דעד װעלט. ״דער ײד איבער די װיטעבסקער דעכעריו ,דער סלונ• קער לגיד•• .דער קלעזםער״, — זענען די דןןזיקע זאכן נןןך גישט םארקויםטז — נײן, זײ װעלן קײנםאל נישט םארקויםט װערן. — ז — איך באהאלם זײ םארן ײדישן םוזעום. — םארמןןגן מיר דען אזעלכעסז ״ע•־ װי םרעםקעם אונסער אסוסיט. אויגן בלויע, גויעשע. קוקס םען זין ןןבער נו נענטער נו דעם .ןןסענעם, האלב־שםײכלדיקן ינים, איבערהױים אין יענער םיגוס, װען ער, שאגאל, זענס זיך אװעק אױף .ף הושטאװקע״ אונטער די נאבלעסערסע בויםער—באםערקט םען, אז זײן ינים איז גןןרנישט, גןןרנישס שםײכלדיק, םארקערט — עס איז םער םארסראכםן נײטנ• װײז — אםילו זײער שטרענג. נװײ סאר• עקשנטע קנײטשן שנײדן איבער בײדע . זײטן םויל. עס קוקן אויף דיד א יןןר אומהײמלעכע בליקן םיט א שװײגנ• דיקער ערנסםקײט םון א אינדיאנישן ןןנםירער פיט א קריגערישן שבס. — איר זענס עס סאקעז — װןןם איז עס אײך אזוי ם׳װונ• דערו הןןט איר דען •■<*; מיפ זין סבנמר געםײנט, אז םיר װאקסן הערנערז דעם אמת געזןןגט — װןןלט איך געװןןלט עם זןןלן אים װאקסן הערנער. עפעם איז ער מיר שױן נו פשוט, נו ײדישלעך — ןןט דער גאנגער שאגאל. גו אים הןןט מען דןןם באדארםט שרײבן בריװלעך און ןןפנושפועםן זיך םדיער, װען מען זןןל זיך םרעםןז מען הןןט דןןך געקענט ארײנגײן נלאט אזוי און א זאג טון: — װןןס פאכס איר עפעם, פאניע שאנאלז װי גײט עם א־ ך אין געזונסז םיר רעדן, םארשסײט זיך, ײדיש. םון נײט נו נײס װארםט םען ארײן ארוסיש װןןרט און זײער ןןשט דןןס םיאנ• נויזישע: — קןןםסרענעז... ענ װונדערט. זײן באנעםונג איז א שסילע, א נעמיט• לעכע, פסעס א באלעבאסישע - טןן סון װאנען נעםט זיך אזא ברען, אזא .רןןזםאך• אין זײנע לײװנסערז ןןבער עם געדױערט נישט לאנג. דןןם שטילע, ןןסענע פנים נעגלים זיר: — געקוםען קײן פאריז - גיט ער א ברײםן סיר מיט דער האנט, אזוי װי ער װןןלם זיך םארמןןםםן אויף עםינן — געזען רןןס אלטע, דןןם קלאםישע, דןןס םײםסערישע און... געבליבן קאלט. מןןלן אזוי װי זײז װןןס װעל איך אויםסוןז איבערחזרן דןןם געזןןגטעז עם װעם םײן קינסלערישע אמביגיע נישס באםרידיקן. בין איך געגאנגען נו די נײע, נו די םןןדערנע און םןןדערנםטע. קוביזם, סוטוריזם, םןןרםיזם — און װי םען רוםט דןןם אלץ — און... אױך געבליבן קאלס. הןןב איך פיר געזןןגם: כ־םוז ןןנהויבן סון דןןסנײ. כ׳םוז