Literarishe bleter · 1928-10-12 · 41 (12.10.1928) · p. Seite 799

199 ייזןרןוי?ן 1 * 9 9? ר 41 <וא רונגען, אין הערץ גרןןםנארט, װןןם הןןס זײ באשײנם מיט זײנע מײםסער־רעעיסאעיעם, װעלן עדות זןןגן: אויםן ןןרם הןןם זיך געשסירפ, אז די סײערונגען זענען אויםגעװאקסן אין א דעםןןנםםראזייע סאר ײריש אין אינםער׳ נאגיןןנאלן סארנעם. און אויב דןןם געדעכעניש םון סשערנןןװיץ 1908 איז מםוגל געװען דןןם גורם בו זײן, — א ײשר כח יענע םרײנם, װןןם הןןבן םארשסאנען, אז מ־דארף זיך נישם איבעריק חקרענען, און הןןבן אויסנעסון. סון אונזערסװעגן אויפגעסין, דןןם, װןןס מיר אלע, אומעםום װו ם׳קלינגם דןןם ײדישע װןןרם, זענען םחויב געװען בי םון: ןןרגאניזירם די םײערינג, — די אײנביקע פײערינג אויםן כדור׳הארץ... שויז דערשינען דאס זעןסטע העסס די יידישע װעל־יט מיט זײער א רײכו אינהאל־־יט■ יעדזיר פרײנט פץ ײדישן װןורט דארף ל־יײענעז און אפאנירן _: : .די ײדישע װעלט* : : _ רן ױנג־רומעניע נאםיבן) ען/װילנע געמאכט דעם ײדישן קולטור׳םרילינג נןןך אין די ערשטע וןר יןןר םון דער גרויםער רוםלענדישער רעװןלוביע אין אן ענגן קןןנסאקט מיט דער ײדישער אוקראינען די קולטור׳ליגעם אין אלע שטעט און שםעטלעך םון דער דןןזיקער גרויסער םרןןװינץ מיט אירע 350 טויזנם ײדן זענען א זכר םון יענער גרויסער בײט םיט אירע גרויסע אויםטזען און דערגרײכונגען. די גע־ דיכטע נעץ םון די ײדישע שולן אין בעסאראביע איז שוין לאגג ארןןסגעװישט געװןןרן דורך דער װיםטער רוםענישער רעאקביע. םיר רעדן אויך נישט םון בוקןןװינע. װו דער קאסף םאר ײדיש הןןם אזא לאנגע טראדיביע, װו זענדליקעד סויזנסער ײדן הןןבן אויף להכעים דעם דראקןןנישן געזעץ םון אלטן עססרײך, נישם ןןושרעקנדיק זיך םאר תסיםה און געלט׳שםרןןםן, ןןנגענעבן בשעת דער באריםטער סןןלקםבײלונג םון 1910 ײדיש אלם זײער מוטערשסראך, װו די םשערנןןװיבער שפראך־קןןנםע־ רענץ איז געװען אזוי נאסירלעך אלס סןןליטישע מאניםעםסאביע םאר ײדיש. דװקא אין רעגאס, אין דער אלטער רוםעניע, װןןם מיר, אםילו די מער־באהאװנםע, הזןבן געהאלםן שוין לאנג סארלוירן םאר אונזער שסראך און םאר אונזער קולםור, שלןןגן סיסע קװאלן סון א ײדישן םןןלקםלעבן. איך קען נישם נןןך אזא ײדישע שטןןט אין דער װעלט, װו ײדיש זןןל זײן אזוי לעבע־ דיק און זאסטיק, אזוי סאדשסרײט און נאסירלעך, װי אין יאס, און אסילו אין בוקארעשס, װו די םיאוססע אסיםילאביע און קולםורלןןזיקײם הןט געםאכס א תל םון ײדישן לעבן, ה$נ די םענער און םיט םלאקערן אין די ןןםן־קוקנדיקע אויגן... און םאר א סאטרןןן הןןט ד זיך אויםגעקליבן: די טשער־ נןןװיבער קןןנםערענץ םון 1908. װןןרום םון איר גײםט איז זי אויסגעװאקסן... און נןןך םאר עםעבן איז 1908 געבליבן א דאטע. באגײםטערםע באגריםונגען זענען ןןננעקומען: םון דיר נתן בירנבוים — אװעקגעגאנגען װײט אויף רעכםם, און דעם אני־מאםין סון טשערנןןװיץ 1908 געבליבן סרײ, םון דוד סינםקי, י. ןןסאטןןשו, דוד בערגלםןןן, חײם זשיטלןןװםקי, ברוך גלאזמאן, םון דער לעסלענדישער שול־ןןרגאניזאביע, םון די שילערינם אוים דער שולץ מיט דער ײדישער לערנשסראך אין לןןם־אנדזשעלןם, פון אן ענלעכער שולע אין ריןן־דע־זשאנעירןן (אגב ןןרגאניזירס דורך א טשערנןןװיבער עםיגראנט. דעם אויםגע־ בײכנםן משלים־שרײבער אליעזר שטײנבארג)ו םון- נןןר גענוגו איך בין דןןך נישם קײן רעסןןרטער, אלץ אײך אויםבורעכענעןו סרײנט זלםן רײזען, װןןס איז מיםגעװען אויף די םײע־ די אנטדעקונג פ (א סןןר ז ל מ ן ר י ז פיר הןןבן ביזאהער געװוסט. אז רומעניע באשטײס םון אלט־רוםעניע םיט די נײ־בוגעקוםענע פרןןװינבן — ביקןןװינע, בעםאראביע, טראנסילװאניע. און עם איז געװען דער סארדינםט םון דעם טשערנןןװיבער ײדישן שולםארײן — דער ןןרטיקער ןןסטײלונג םון דער אלרומענישער קולםור־םעדעראביע—װןןס דורך איר םײערונג םון דער טשערנןןװיבער ײדישער שפראך׳ קןןנסערענץ הןןס זי געבראכם בו דער אנטדעקונג םון א נײער גרויםער ײדיש־טעריטןןריע, םון א ײדישער יונג־רומעניע. נןןר בײ אונזער בעריסנקײט און הסקרות, בײ אוגזער אוםסעיקײט פאר ןןרגאניזאביע, בײ אונזער םארגליװערטקײם איז עם םעגלעך געװען. אז ביזאהער זןןל סעלן דער מינדםטער קןןנםאקס בװישן רוםעניע און די ײדישע קולסור־בענסערם. די ביוניםםן, ןןט די יעניקע, װעלכע זענען םאראנטװןןרטלעך םאר דעם גרויםן גײםסיקן חורבן אויף דער נאנבער ײדישער װעלם, ןןס די דןןזיקע םארשםעלטע דורכסירער םון דער שוידערלעכ־ םםער אסיםילאביע, הןןבן שוין לאנג םארשטאנען אויםבושםרײטן זײער נעץ איבער דעם ײדישן ישוב םון רוםעניע, װןןם איז איבט סאר זײ א װינטשםינגערל מםש. ןןבער נישט אלץ הןןבן ז״ נןןך דןןרם חרוב געםאכס — און םיר, די געקוםענע םון דער םרעמד אויף די םשערנןןװיבער םײערונגען, הןןבן סלובלינג געםונען אין דעם דןןזיקן םארגעםענעם ישוב אזוי םיל שװארבע רױערד םאר ײדישער קולטור־ארבעט, םאר ײדישן שאסן. אזוי םיל יוגנסלעכע נישט אויםגענובטע קרעםסן, אזא הײליקע בא־ גײסטערונג םאר דער ײדישעד שסראך, אז פיר זענען געשטא־ נען וױ סארגאסם סאר דער דןןזיקער אנטדעקונג. מיד רעדן נישם םון בעםאראביע, װןןם הןןט שױן דורכ־