Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. Seite 787

787 ליסזו ןוישן בלעםער 40 זא קענען מיט ױך שלעפן זויגעדיקע קינדעח אין דער עיקר — סענהן ײדן — דארף מען םארסײלן זײ אזואםען חלקים אײנם נןןך אײנס. פדי מיזןןל קענען זיך עונויפקלײבן א מאשין גו קויםן. און דןן איז די מחנה װײבער, גויעס אײנגעקוסעטע אין רעדישעם לײלעכער, ײדענעס אײנגעהילט אין םאסשײלעס, ארויםגעקומען מיט א שפאגל נײע טענה.- אויםן בית-עולם אפילו גיט מען דןןך אויך א גוגעפאסס שסיקל ערד, װעמען בײם פארקאן, װעמען בײם סאמע יחוס־שורה. — א הײם, א הײם! — האבן װײבער געשלעפט מיס אײן האנט דעם מאנס ארבל, מיס דער בװײטער האנט געטײטלט בום שרײנערל,—זאלן זײ די קעפ, זיך אנםרעסן מיט ערד און װארגן זיך מיט װערים... זײערע קללות. חרמות רײסן דעם גאנגן ארום אויף גןןר װײט, בערג געסלויגענע שסויב סארשטעלן די ארויסגע־ קראכענע, בלאםע הארבסט־זון. און דער היגקענדיקער װישט אויס םון מןןל־גו־מןןל זײנע געפודעטע. בלויע אויגלעך, זוכנ־ דיק די םארלןןרענע קןןמיסארן. ער האס ןןנגעװארן דאס לשון, דןןם קלענסםע פיגל דרײםסקײט. דער געבושעװעםער עולם פילם זײן אפגעשװאכםקײס. און זײ לאזן זיך גו אים מיס זידלערײען, חוזק און םארװורםן. דער הינקענדיקער םאפט בײם זײט דןןס שפײערל, װאס ער הןןס אינדערהײם איבערגעלןןזט, איז געחושט םון די אויסגע■ פלאגטע רגיחה־געלעכטערס. די קולות זענען געװען אזוינע װילדע, הויכע, אז דאס בינסל איבעריקע קאמיסארן, װעלכע זענען מיםגעגאנגען מיט קראסנאװעראװן גו באטראכטן װי די חורבות אויף א טעאטער אויסגוריכטן, האבן זיך דארט דער־ שרןןקן. די ערשטע איז גוגעקומען דינטשע מיס א געםןןכעםן כליםטיק. זעלנעריש־אויסגעפוגט, די ברוסס פןןרויס. דןןם שרײבערל איז איר אנטקעגנגעקומען, געמאכעװענדיק זײנע *ויסגעשטעקלסע בלאםע סינגער אין דער הויך: — כ׳האב געװוםט, אז איר װעט ארויסקומען, — באגריםט ער זי םונדערװײטנס נאך — אהא, גענוג קען איך די פארבי־ סענע םןןלישוקעס... דינטשע האט אים אויסגעהערט מיט א םאפעדיקן געלעכ• סער און גוגענומען די פאפירן בײ אים םון האנט. זי מערקט אים ןןן, ןןז מ׳קאן דןןך קלאר מאכן די פויערן, אז זײ קןןנען גװישן זיך איבערבײטן דעס באקוסענעם חלק. ער ענטפערט איר ןןבער מער נישם. װי מים א האנט־מאך, איר םארדריסם עס, דעדיבער זוכס זי גלײך אויס־ װאס א העכערן שטאם פון די אויםגעזעגטע בויםער, שפרינגם םלינק ארויף, װי א װעװער• קע, אז דזןס געםלויגן שװארץ־לןןק־האר םון אונטער דער לע• דערנער קופקע פארדעקט איר דעם קלארן פנים. און זי הויבס ןןן אויסרוםן לויסן אלף־בית. — אדאם אםאנאםיןןװ, אנדרײ סשעריפאזיטש, אלעקסײ זשימיטש׳ אהרן ארבוז... אלע אויגן האבן געקוקט אויף א־ר. נאר אפרוםן זיך מיט א װןןרט-קײנער נישט. זי סארקלינגט באלד מיטן דינעם קולכל דעם עולםם אויערן, אז װעםען סיװעס זײן אן עװלה אין םעלד, ט׳מען דערםאר סארבעסערן מיט *אקאס, װײל ערד איז נישט קײן םירעפןןװער לעקעך. מ׳זןןל קאנען אוינטײלן גלײד און פינקטלעך. זי הוןט ןןנגעהײבן םטראשען מיס רעקװי־ זירן תבואות און בעלי־חײם, װײל דאס נישט װעלן נעמען די םעלרער איז דער בעםטער סימן, אז מ׳איז געניג רײך מים אײגענע. װי זי הןןס עם ארויסגערעדס, האבן די װײבער מיט• אמאל איר אזוי םארגרעגערם, אז קײן אײן קללה איז נישס י געװען דײסלעך. אויך די מאנםבילשע קייות האבן זיך גענו־ טרעטן. דןןס הארץ הןןס איר ןןנגעהויבן םליען סאר די אויגן אזש. זי האס געשןןלטן דעם .סשעקיםט״, םארװןןם איז ער מיט אײן הינסן אויף גען יארידן< און אין די אויערן םאר־ קלינגט באלד: — שא—ש—ש... שטיל זןןל זײן, ןןרדנונגן דןןס הינקעדיקע שרײבערל הןןט םאריםן זײן שארף־ אויםגעגןןרגלסן האלז, דןןם לאנג־שפיגיקע נעזל און געהאלטן אויסן קװיטשעדיקן קולכל א פײערריקע דרשה םארן ארוםגע־ רינגלסן עולם. דער עולם הןןס רויק אויסגעהערט זײנע קלע־ פיקע רײד גום סאמע הארגן, מיטן כלל־אויסםיר. אז די ערד געהערט גו םיס. װעלכע סרעסן אויף איר, גו הענס, װעלכע גראבלען זיך אין איר, הארןןפאשנעװען אויף איר. און זײ האבן ןןפגעענספעי־ס אחדותדיק מיט געשרײען אין די הימלען, װארםנ־ דיק דעם רעדנער איבער קעפ: ,זןןל לעבן די סןןװעטן־מאכט: הוראד בײם הינקענדיקן איז דער נלאס־אײנגעגויגענער פנים םארםלאםט געװןןרן פון שמהה און היץ. ער כאפס גוםרידן ארוים די סארטיקע פאפירן םון טעקע, אויף װעלכע ם׳איז םארגײכנט רובריקעם מיט אויםגעטײלט םעלר־מןןסן. סינקםלעך אויפן גאל נעםען,—און ער קןןםאנדעװעט גום עולם מ׳זןןל זיך אויםשטעלן אין א רײ, און ער שמײםט דערבײ מיםן אינזשיניער־שליאטשיק איפער זײנע געל־יוכסאװע שטיװעלעך. ןןבער קײן רײען זענען נישט געװןןרן: דער פארריכט דעם רויטן גארטל איבער לײװנסענע הויזןז דער סארשטײםט דעם לעדערנעם פאםיק ארום בורקעז דער רײניקט די נאז; און װער עם שסאפט גןןר ןןן די לױלקע. און װען דער שרײבערל הויבם ןןן אויסרוסן נעמען. הײםנדיק גלײך אפ• םעסטן םיטן שליאטשיק אן אויםגעשסעלטע מאס־ערד.—איז דער עולם געװןןרן אן איבערגעקערטער. םון אלע מײלער סליט אײן טענה, אז אויף דעם פריגם םעטע גערסנער, װעלכע זענען אלע יןןר געװען םארדוננען מיט קןןניטשינע דעם פןן־ םעםןןר—קוקן אלעמענם אויגן. דער הינקענריקער פרוװט װײך דערקלערן, אז םײ־װי װעס דןןך אלעמען נישס קלעקן אזא נישטיקע גןןל קלאםטער פון די גערםנערן נןןר באקומענדיק קולות םון אלע ז״טן, װןןס די בעססע ערד איז איננאנגן נישט םארשריפן. אז דןןס באהאלסן נאטשאלניקעם םאר זיך, הןןס ער ןןנגעהויבן םיט בײזן בװינגען בום שװײגן. -י- חזרים־רילעם!—הןןס זיך אים םארװאלט א געשרײ םון. דןן איז געװןןרן לעבעדיק: בײ גוים הויבן אן שמײםן םלאקסן־האר איבער ןןנגעבונדענע, געשלײדערטע פנימער, םים פארםאכעװעטע סויססן גום היםל, םיט בעכראםטעםע םײריער, ןןסענע אויגן גום באקוםענעם שטיקל סעלד. זײ װארםן דעם גס אין פניס ארײן: װײל יונקט איז אײנעם אויםגעםאלן אזא שסיקל ערד, װןןם ער קען םארזײען אס די מינים, װעלכע ער הןןם שוין םארזײם. זײ םארשיםן גלײך םיט פויערישע קללות דןןם בינטל באאםסע, װןןם װײםן נישס קײן פיגל תורה פון םעלד־ארבעט, װי םען בײט דןןס שסיקל ערד םון אויכגעםיםסעװעסע קארסןןםל־זאהןןנעס אויף קןןרן, אויף אנדערע יןןר־זריעות,-אלץ גערוקט אין װארסנדיקע יןןרן. און זײ םאר־ בײםן םיט ןןנםאלנדיקע קריגערײען בו די ײדן. װעםענם חלקים דארפן גןןר זײן העס ארןןפגוגו, די ןןקרײקעס, ןןבער נישס גװישן פארטיקע, באארבעטע שוין, גרײטע םעזשעם. די ײדן נװאלדעװען ןןפ םיס בעםןןכעטע הענם, םים בעסליגלםע פןןלעס, םיס םארדרײטע דאשקעס גו די אויערן, אז זײ קומס װןןס נענסערע םעלדער גו די הײזער, װײל זײערע װײבער זענען נישס געװוינט גו ערד־ארבעס װי פויערסעס, װעלכע