Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. Seite 783

783 ליסזרזורימע נלעםער 40 .זא — איר םײנם ד$ך םשה העניכסז ־ '*• — רעדט״זשע ײדיש. — װיםיל איז אײך בירגער ליכט שולדיק םאר לערנען זײן ײנגלז — םרעגט דער ריכםער דעם פלםד. — גװעלף קערבלעך. — םאר װיםיל חדשיםז — פאר דרײ. — דער םלמד האם געלערנם מײן ײנגל דאװנען — װארסט ארײן דער ןןנגעקלןןגסער. — כ־םרעג בײ אײך נישס — שםעלם אים ןןם דער ריכטער. — ער הןןט שוין דעם םלםד אװעקגעקוילעס — זןןגט בו םיר מײן שכן.—די .םןןװיעטישע װלאםט״ איז קעגן דאװנען. און אויב אםילו דער ריכטער זןןל װעלן, קןןן ער םאר אזא ענין נישס בומשססן, װי למשל, לןןםיר זןןגן, להבדיל, א טמאה (פרןןםסיטוםקע). א טםאה קןןן םיך נישט קלןןגן, אז איך הןןב איר נישט באבןןלם. די .װלאםם״ איז קעגן דעם םען זןןל באצאלן סםאות... אונזער ד א װ נ ע ן הןןט שײן אויםגע• האנדלטז — בירגער, װאס הןןט איר געלערנט מיט ליכסם ײנגלז— סרעגט דער ריכםער בײם מלמד. — איר האס אים געלערנס שרײבןז געלערנס לײענעןז — דאװנען הןןט ער אים געלערנטו — װארםם װידער ארײן דער ןןנגעקלןןגסער. — אויב איר שװײגט נישס, בירגער ליכט — הןןם דער ריכטער א געשרײ געסון — קריגט איר דרײ טעג תםיםה. דער מלםד איז נעשטאנען א בעםוםלםער, גישט סאר• שסאנען װןןם מען םרעגט אים, נישט נעכאוט װןןם דער ריכסער םײנס מיט שרײבן, םיט לערנען לײענען, און זו• םײנםסן האס אים געשרןןקן דןןם װןןרס נירגער. דער ריכסער רעדט װײכער. סען זעט, אז ער װיל דעם תמעװאסן מלםד ארויםסלןןנטערן, כןןטש ם־איז אים קלןןר, אז דער מלמד האט געלערנט דאװנען. — איר האט דאך געלערנם דעם ײנגל אלף־ביתו ענט• םערט, בירנער. יא בי נײןז — געלערנס. — און שרײבןז — אויך. — אײער מאן, בירגערין, האלט א חדרז — םרעגט דער ריכטער דעם מלמדם װײב. — םארן אוםגליק הןןם ער געהאלטן. — םאר װעלכן אוםנליקז — אײדער די בןןלשעװיקעס זענען ארײן אין ,װלאסם•. דער עולם לאכט, האלט זיך םאר די זײםן. די ריכםער האלטן זיך אײן, זײ זןןלן זיך נישט צעלאכן און די אויגן שמײכלען. — געלערנס, שרײבן, לײענען — חזרס איבער אויסן קול דער ריכטער און דרײט זיך אוים צו זײנע םיטהעלםער. — איר האט עסעס צו םרעגן. — נ״ז• — לויטן ארסיקל דעם און דעם, דארף בירגער ליכט, דער אנגעקלאגסער, באצןןלן דעם בירגער אזוי און אזוי צװעלף קערביעך. — און ,פלי״קודש׳ קוםען צו אײך מיס א םשססז — ןןם הןןב איך הײנס אן .ענין*, װו א םלמד קלןןגס א .נעסמאן׳ סאר שכר-ליפוד. — פלםדות איז דען נישם םארװערס אין רוםלאנדז — האלסן אן ןןםן חדר איז סארװערם, ןןבער גײן איבער די שסובן און לערנען םיס די קינדער איז נישט םארװערט. לעצסנם האם זיך זײער םארשפרײט די ״אליםענםן׳-םכה. זינם מען הןןט ןןנגעהויבן צו פארפןןלגן מענער, װןןם װארסן אװעק װײבער פיט קינדער, האבן װײבער זיך א לןןז געסון אין די געריכםן, םןןדערן די מענער זןןלן זײ מםרנם זײן. אין ײדישן געריכט איז עס װײניקער. אין אוקראינישן װעס איר יעדן טאנ באגעגענען םרויען, װןןם קלןןנן םענער םאר .אלימענטן׳. גרןןד הײנס הןןב איך אזא ענין: א דינססמײדל קלןןגט צװײ בא• לעבאסים אירע, אז זײ זענען די סאסעם םון איר קינד. און צןןלן דעם דינסטמײדל ״אליםענםן• װעלן בײ םיר בײדע, אי דער אםתער סאסע םון קינד, אי דער צװײטער מאנזביל, װןןם הןןט געלעבט םיט דעם־פײדל, װען זי הןןט שוין געטרןןגן. דער שםועס סארציט זיך. עם מישן זיך ארײן די אד• װןןקאםן. םען גײס איבער צו דער ײדישער ליסעראטור, און ם׳גלויבס זיך םיר נישס, אז איך זיץ אין א געריכט-הויז. איך הןןב אלץ ם־געםיל, אז איך סארברענג םיט פארטײ־טוער. ם־הערט זיך א קלאנג פון א גלעקל, אן ןןנזןןג. אז ם״געריכט װעט זיך באלד ןןנהױבן. כ׳גײ ארײן אין זאל, זעץ זיך צװישן עולם, װןןם שמועסם געמיטלעך און אויםן קול. — בײ ניקןןלאיען זענען קײן ײדישע גערי כט-הײזער נישס געװען. — זןןג איך צו מײן שבן. — דערפאר הןןבן מיר אים ארןןפגעזעצס םון בענקל. — שםײכלט דער שכן פײנער און באטראכס םיך. — איר זענט אן אויםלענדערז — יןן. — בײ אײך איז דןןם נישטןן, האז—און דער ײד נעמס זיך םאר דער בןןרד. — םיר ײדן הןןבן זיך נישט װןןס צו באקלןןגן. װען זײ הןןבן אבער שכל, די ״װלאםט׳ םײן איך, און לןןזן אביסל צוהאנדלען, װןןלט קײן בעסערע רעגירונג װי די סןןװעםישע םאר ײדן נישט געװען. אזוי איז שװערלעך• םען מאטערט זיך. ס׳גלעקל קלינגס. אק זאל װערט שםיל. םון א זײסיקער טיר קוםס ארײן דער ריכסער אין דער זעלבער הלבשה װןןם סריער, די ארבל םארקאשערט. ער זעצס דך אין דער מיס םון א םיערעקיקן לאנגן טיש, באדעקם מיט א רויטן סישטעך. םון בײדע זײסן צװײ ארבעסער: א הויכער שנײדער און א נידע• ריקער קאמאשנשסעפער. איבער די ריכםער אויף דער װאנט הענגט לענין אין א פןןזע, װי ער װןןלס גערעדס צום עולם. — דןןם געריכס גײטו — רוםס־אוים דער ריכטער און דער עולם שטעלם זיך. דער סעקרעסאר, א ױנגל בחורל, סרןןגט אונטער א סאק םיס ענינים. דער ריכםער רוסט ארוים דעם מלמד, אן איבער• געשרןןקענעם ײד םיס א געסלעקטער בןןרד און מיט א תמ• עװאטן סנים. ער רופט אויך ארוים דעם צװײטן צד, א זשװאװע סארשוינדל ןןן א רןןק. דעם מלםדם װײב שארט זיך נןןך. — װי הײסט אירז-םרעגט דער ריכטער דעם ןןנגע• קלןןגטן• — םשה ליכט. — דעם סאטנס נןןםעןז — העניכעװיטש.