Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. Seite 781

781 ליםעראריש* כלעטזר 40 ץא זיך די םראגע: ני װעס רינאק נײ די נײע אײנםליםן רא• סעװען זײן ײדיעלעכע ליניע. מיס װעלכער ער האם אזײ געלינגען אנגעהויבן אין די פילדער פון זײן ערשטער וזקוםהז רינאק איז א קרעםםיקער מאלערישער סאלענס, און םען דארף גלױנן, אז דאס, װאס ער האט אײנםאל דערגרײכס םאר דער ײדישער מאלערײ, װעט ער אױך אױף װײסער אפהיםן. י■ אפאטאשו אפגעפארן פון פוילן םאר זײן אפפארן םון װארשע איז י. אפאסאשו געװען לענעדיק און האפערדיק. ער איז זײער נוסרידן םין זײן איצטיקער נסיעה. ער איז אויסגעװען א שטיק אײראפע, נים ערשטן מאל פאזוכט ראטנרוסלאנד, נעװען אלס שליח םין סען• קלונ אין אסלא, אויך די אויסגאפן פין זײנע װערק אין ײדיש און אין םארשײדענע שפראכן (דײטש, פויליש, רוסיש און אוקראיניש) זענען אינט אין םולן גאנג. דערצו — דער םילם פון זײנע ״פױלישע װעלדער׳, — דער ערשטער ײדישער ליטערארישער פילם. הכלל, מיט אפאסאשין אין אײראפע איז .אלרײם׳. די לעצסע פאר טעג האט זיך אפאטאשו עטלעכע סאל געטראםן םיט א רײ אנגעזעענע פוילישע שריםטשטעלער בראש מיט י. קאדען־באנדראװםקי. א שעה םארן אפםארן זיצט מען אזוי און םען מאכט א םך-הכל םון אפאטאשיס זײן אין פוילן. אפאטאשו האט רײזע־םיבער. אבער דאך שמועסט מען װעגן אלע אנגעלעגנהײטן. אפאטאשו זאגט: .איך האלס, אז מ׳דארף זען אויסניבן די געלעגנהײט און םארקניפן די בא• צױנגען צװישן די ײדישע און פוילישע שרײבער. איבט זענען ז ײ אזוי םארינטערעסירט אין דעם. װי סיר, מײנע געשפרעכן מיס קאדען־באנדראװסקי, לעכאן. געטעל, באלינסקי, סובים. שעראשעװסקי, האזשיצא און אנדערע האבן םיר באװיזן. אז ם׳איז בײ זײ דא א שטארקע שטרעבונג צו דערנענטערן זיך. איך בין זײער צוםרידן, װאם איך בין דערצי דער גורם. אױב אמאל האט מען געװאלס םונם ײדישן שרײבער ער זאל זײן בלויז פ א ל י א ק, איז איצט זיכן זײ שוין דעם ק י נ ם ט לער די דערנענםערינג קומט, איך פיל עס אין דער ליםט. איר װײסט דאך. אז .נלאם פראװדי׳ האט געבראכט א װארעמע נאטיץ װעגן םיר. דער .נלאס פראװדי׳ אין די ,עפאקא׳ טײלן אפ אפט ארט װענן דער ײדישער ליטעראטור. מ׳װעט דורכ• ברעכן די װאנט, מ׳װעט איצט אױך איבערזעצן ײדישע װערק אין סויליש. דער היגער פען-קליב האס איצט די אויםגאבע צו סון אין דער ריכטונג. דער פוילישער פען-קלוב דארף אײנארד• נען לעקציעם םון ײדישע שריםטשטעלער פאר נישם־ײדן װעגן דער ײדישער ליטעראטור, און דער ײדישער פען־קלוב בא־ דארף אײנארדנען לעקציעם םון סוילישע שרײבער אין ליסע• ראטן־פארײן. דעם ערשסן רעםעראס איז גרײט צו לײענען י. קאדען־באנדראװםקי׳. א בריװ איז רעדאקציע ח-ח דעײסקםס■־: *יך בעט א״ך א1דריקן פס״גנדלקע עטי־;כן שורות; שױן * םעשה םין עשלעכע יאר. ױי ש. ־ןזדקאװיטש ד,אט אױף ילך נעניםען ארולםצינעב; א *אנד ••:ע נא־עלן אין ס סוללישער אלאעריעציננ. *ח איצם איי דאס ב>ך נאך *לץ ניש^ דערשינען• אלך םעלד דעריבע-, אי אויט ש. װ*לק*װיטש װעם דאם ביך נלשם!ורױם- נעבן ביין 1-םן נןװעטבע־ ה. י״ ד*ן )ו־לי־ט ער ד*ט רעכט *רויש• צינעבן ראט ביך. טיט *כםיננ 26 םעיםעטבער 1928. י. איאסאשי דעמאלס נאך־רעװאליציאנערער םארם אין דער ײדישןר ילאם■ טישער קונסט װעס זיך אמבעםסן יארײנגיםן פרצעס אײגנאר■ טיקער ליטערארישער זיגזאגן-סטיל. דאס איז אבער נאך אלץ אן ארבעט .לשמה׳, די איליםטראציעס^אין די פראיעקטן סון דער דעקאראציע בלײבן ליגן בײ אים ^אין דער טעקע. אין 1918 װערם ער אװעקגעשסעלט םאר א ממשותדיקער אויפגאבע: בײ דער קולטוסליגע אין קיעװ װערט אויםגעםירס ב. שטײ• םאנם ,משיח בן יוסףי. ריבאק מאלט די דעקאראציעס. ער בלײבם אין זײ געסרײ דעם װעג און דער םארם, װעלכע האבן דעמאלט םארכאפט אלע ױנגע קינססלער. די גאנצע פארשטעלונג איז א עקםפערימענטאלע און אויך ריבאק עקם־ פערימענטירט. דער ערםאלג איז א נשקשהדיקער, און ריבאק נעםס זיך װידער גריבלען אין די םארמען, װאס דארםן אנ• זאגן א נײע פלאםטישע קונםט. ער מאלט שױן םקיצן, פײ• זאזשן. טיפן. םאכט צײכנונגען םאר קינדער — אלץ םון ײדי• שער סיליע. און אוםעטום ברענגט ער אלע זײנע מאלערישע אידעען םאר א קרבן לםובת דער רײנער םארם. עם שײלט זיך שוין אוים אין זײנע םארמיסטישע און קוביסטישע צײכנונ• גען די בולטע. שארף־קאנטיקע ײדישלעכע ליניע, װעלכע איבערראשט אין זײנע בילדער ביזן הײנטיקן טאג. עס קוםען די שסורםישע טעג אין אוקראינע. בײ ריבאקן װערן םארםאלן די אילוסטראציעס צו פרצעם .פאלקסםימלעכע געשיכטן׳ און אױך די פראיעקטן םון די דעקאראציעם צו דער ,גאלדענער קײט׳. ער ראטעװעם נאר א קלײן ביםל פון זײן מאלערישן האב־און־גוטם און סארט אװעק קײן אױסלאנד. אין בערלין נעםט ער זיך װידער צו דער ארבעס. ער שטעלט אוים א טײל םון די אלטע און אויך נײע בילדער. די קריסיק נעםט װארעם אויף זײן אויסשטעלונג. ריבאק ארבעס אין בערלין א סך. ער מאלט, איליסטרירס. עם דערשײנען א רײ1 ײדישע קינדער-מעשױת, רײך אילוםםרירם דורך ריבאקן. ער סאכט װײטער א פאר אױסשטעלונגען. אבער דאם איז אן אוםקלארע תקוםה. ער םילט. אז מיט זײנע םריער• דיקע עקםפעריםענטן הויבט ער אן זיך געזעגענען. באלד קומען אבער דרײ דעצידירנדע געשעענישן אין זײן שאםן. אויף דער אײנלאדונג פון ײדישן מלוכהשן טעאטער אין װײםרוםלאנד םאלט ער אין 1925 די דעקאראציעס צו סרצם ,אין פאליש אױף דער קײט׳, װאס װערט אױםגעםירט אונםער דער רעזשי םון ראפאלםקין. כמעט אין דער זעלבער צײט טרעס ער צו צו זײנע באקאנטע ציקלען בילדער: .דאם שטעסל• און ,אויף די ײדישע סעלדער אין אוקראינע׳. אין זײנע דעקאראציעם םון .אין פאליש אויף דער קײט• װאקסם ער זיך שוין אלײן איבער שיט זײן מקריב זײן אלץ םאר דער נײער םארם, םאר דער עקםפרעסיאניםטישער ליניע. מיט דער דאזיקער גרויםער אנשסרענגונג-ציט אונטער ריבאק װי א מין םך׳הכל. אין .שטעטל׳ און .אויף די ײדישע םעלדער אין אוקראינע׳ (טיפן םון די נײע ײדישע קאלאניסטן) באמערקט זיך שוין בײ ריבאקן אן איבערגאנג צום רויקן איםםרעסיאניזם, ערטערװײז אםילו צום אויפריכסיק־ארויםגעפילטן נאטוראליזם. און דאן קומט ריבאק קײן פאריז. דא בארײכערט ער זיך מים די אומדערשעסלעכע אוצרות םון דער קינםטלערישער קולטור אין פראנקדײך. דער יונגער ײדישער מאלער, װאס האס אנגעהויבן זײן װעג שםרעבנדיק צום קװאל םון ײדישער קונסט, געניסט איצט םון א םרעסדער שםע. דאס באמערקם זיך שױן אין זײנע בילדער, װאם ער האט געסאלס די לעצטע צװײ יאר אין פאריז. די השפעה סון דער םראנצויזישער םא• לערײ איז נאך, אםת, נישט קײן זײער שטארקע. דאך שטעלט