Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. Seite 779

779 ליסןו ןריסן נלוסער 40 זא געדיכט ארז ד־־יד (בײ דער געלעגנהײם סון די שוגערם־סײערינגען) ד׳ר ר■ זעליגמאן / בערלין עם דיקםירן אים די מוזיקאלישע םןןן־םארבינדונגען. און װןןס רײכער עם איז די םוזיקאלישע םאנםאזיע סון א קןןססןןזיסזןר, אלץ גרינגער װערם ער םארכאסס סון רײן־מוזיקאלישע סןןן• פארבינדונגען אין רײן־םיזיקאלישע עםזןביעם. און אלץ״גרעםער איז םאי אים די םכנה בי סארלירן דעם קןןנטאקט םיט דעם אינהאלט םינם געדיכם. עס איז באקאנט, װאם םאר א קנאסע שײכות עם באשטײט בװישן דעם םעקנס פון אן אםערע אין איר מוזיקז א באנאלעי און םרוקענער טעקםס װערם רןןרס ןםט אויסגעזונגען אין דערהויבענע םעלןןדיעםז כםעט איםלעכ/ר באזוכער םין דער ןןפערע װעס אײך זזןגן. אז ער גײט אין טעאסער נישם בוליב דעם סעקםם, נןןר ציליב דער םיזיק. דזןס װײזט, אז דער קןןםפזןזיטזןר איז נוםה בו גײן זײן אײ• גענעם װעג, נישט דאגהנענדיק קײן סך װעגן דעם אינהאלם, װןןם ער הןןס םאר זײנע אויגן. דעריבער הזןבן זיך םאקע געםונען קןןמפןןזיסןןרן, װןןס הןןבן געפרוװט אלײן בו םאכן דעם םעקסס בו זײער סיזיק, װי. למשל, װאגנער, און ער הןןם טאקע דערגרײכט דעם ריכטיקן רעזולםאם: זײן פןןעזיע איז פינקם אזוי געשמאקלןןז װי זײן געזאנג (איך מײן די װזןקאלישע מיזיק בײ װאגנערן נישט חלילה די אינסטרומענ• טאלע, װעלכע איז גרויסארסיק — װאגנעד איז בטבע א םימ• םזןניקער, װזןם אים הןןם זיך דװקא פארװזןלט זײן א זןפערן• קןןםסזןזיםןןר.) באקאנט זענען אויך די אנעקדןןסן מכוח חזנים, װןןס זײערע קזןמפןןזיביעם בו די תםילות הןןבן ןןםט געפאסס װי אן ארבעם בו דער װאנם, װײל דער חזן, זײענדיק א םו• זיקאנם-הןןם זיך ןןםם געלןןזן םיסשלעפן םון רײן-םוזיקאלישע םןןן-קןןמבינאביעם, םארגעםנדיק דערבײ אינגאנבן ןןן די װערטער. אזא מין חזנות — םער נישם אין א סך געהויבענערער און םוזיקאליש־געלײטערסער םזןרם — קןןנט איר םרעפן אין די שענסטע אראםןןריעם סון א הענדעלאאון א באך. און אלץ בו• ליב דעם אײגענעם, אויבן־דערמןןנסן סעםז דןןרסן קןןנט איר הערן א .הללויה׳, װןןם איז נישט װײניקער םארדרײם אײדער אן אנדערער חזנישער .נעריבך ונקדישך׳. מען דארף םארםןןגן א םך בױגעװדיקײט און אויך נישט-װײניק מוט. כדי איבערבו• רײםן מיםאמןןל די מוזיקאלישע פעדעם, װןןם װעבן זיך אזוי שײן, אזוי גלאם און אזוי לןןגיש אײנע םון די אנדערע און אריבער• שפרינגען בו אן אנדער מןןטיװ, װןןם איז מער ןןנגעםןןםםן בום אינהאלט—דערבו דארף מען םאקע הןןבן א הארץ םון א גזלןו אונסער דער דןןזיקער נישס ןןנגעמזןםטנקײט לײדן בוסײסם די םןןלקס־לידער און די םןןלקס-רןןמאנםן. דןן איז עס ס׳רוב אײן־אײנביקער מןןטיװ, װןןם באלײט די סארשידנסטע שסיםונגען. אממערםטן פאםן זיך בו בום הןןרט די רוםישע — נישיס די אוקראינישע—םןןלקם־לידער, װעלכע בײכענען זיך אוים דורך אוםדערװארטעםע און רײכע איבערגאנגען. אן אםתער װונדער םון םוזיקאלישער בויגעװדיקײס איז דןןם באקאנסע רוסישע ליד .טרזןיקא״ (מטשיטסא סרןןיקא אודאלאיא). םראנץ שובערס איז, םארשטײם זיך, אויך נישט אינגאנבן םרײ געװען םון חזגות — ער איז געװען א םוזיקאנסו ער הןןט זיך ןןבער םער װי אלע אנדערע געםלײםס נןןכבוגײן די שטימונג םונם דיכטער. אין דעם דןןזיקן סרס הןןס אים אריבער• געשטיגן גןןר אײן״אײנביקער — דער ױננ-געשטזןרבענער און בערך װײניק־באקאנםער הוגןן װןןלף. כםעם אלע קןןמפןןזיםןןרן הויבן ןןן םון לידער־קאםפא• זיביעםז ןןבער ס־רוב םון זײ גײט אריבער םריער ןןדער שסע• סער בו אנרערע םארםען םון קאמפזןזיביע. און אויב זײ קזןמ• פאנירן דערבײ לידער אויך, איז עס נאר פארבײגײענדיק און כלאחר.ידז עם םרעסן זיך ןןבער אזעלכע. װןןם בלײבן בײם ליד, זןדער בײ װעלכע דןןם ליד שפילס די הויפט־רןןלע אין זײער שאםן. בו די דןןזיקע לעבטע הןןם אויך געהערם דער גרױסער װינער םוזיקאנס םראנץ שובערט. א ליד-קןןמםןןזיביע איז א מין פירוש אויף דעם קןןם• פאנירםן געדיכסז דער קןןמפןןזיטזןר גיס א םוזיקאלישע אוים• סײטשונג בום געדיכם םונם דיכםעח דןןם איז ןןבער גןןר אן אויםטערלישע אויםםײסשונג: בײ אלע אנדערע אויםטײםשונ• גען באװעגן זיך אױםטײםשער און םחבר אויף דעם אײגענעם געדאנקלעכן שטח, רעדן אויסטײםשער און םחבר אויף דעם אײגענעם געדאנקלעכן לשון, דער אויסשײטשער גלויבם. אז דעד םחבר הזןס לכתחילה געהאם אין זינען סאקע דאם. װזןם ער, דער אױסםײטשער, לײגט אים ארײן אין מויל, און ער הןןס א געװיםן רעכט דערבו; דןן ןןבער רעדן אויםםײפשער און םחבר אױף בװײ פארשידענע לשונות, װזןרום די געםילן און שםיםונגען, װןןם באװעגן דעם דיכסער בו דעם שאפן םון א געדיכט, זענען געװײנלעך נישט קײן ם פ ע ב י ע ל מ ו ז י• ק א ל י ש ע און אנטװיקלען זיך נישט לויט םוזיקאלישע געזעבן — אחוץ א פןןר אויסנאםען, װו דער דיכטער איז אין דער אײגענער בײם בסבע א מוזיקאנם. דער דיכסער לעבט זיך אוים געװײנלעך אין געדאנקלעכע בילדער און נישם אין םענער — װען נישט װןןלט ער געװען א סוזיקאנט. די זעלבע שטי• םונג גרןןבט זיך אױס םארשידענע אױסדרוקם־קאנאלן — בײם דיכסער א דיכטערישן, און בײם מוזיקאנט — א מוזיקאלישן. א םוזיקאלישע קןןםפןןזיביע בו א דיכםערישן איגהאלט איז אזוי־ארים געגליכן בו אן איבערזעבונג אײדער בי א פירוש. דער מוזיקאנט זעבם״איבער אויף זײן מוזיקאלישן לשון דןןם, װןןם דער דיכסער שאםט אויף זײן דיכסערישן לשון. בײ אזױנע םיני איבערזעבונגען סרעםם זיך ןןבער זײער ןןפס, אז די איבערזעבינג געסינס זיך כלל נישס בהסכם מיטן אריגינאל. געװײנלעך זענען דיכטער נישט מקפיד אויף די םיזיקאלישע איבערזעבונגען םון זײערע דיכטוננען, װײל זײ זעען על פי רוב נישס גענוג םוזיקאליש אויף בו זןןגן םבינות — װײזס אױס, אז די נאטור איז שפזןרזאם און גיט נישט בװײ זאכן אױף אמןןל. װען ןןבער די דיכטער װןןלםן יןן געװען מוזיקאליש, װןןלםן זײ זעלםן געװען בופרידן םיט דעם רוב םון די םוזיקאלישע פירושים אויף זײערע געדיכטן. דןןם מוזיקאלישע שאםן באװעגט זיך אין די רעמלעך םון רײן״םחיקאלישע אסןןביאביעס. דער לידער־קןןםפןןזיטןןר כאפט דעם ריכטיקן טןןן און די ריכטיקע שסיםונג נןןר בײם ערשטן זאץ ןןדער העכםםנס בײ דער ערשטער סטראםע. װײטער ןןבער הויבן שױן ןןן בו װירקן די םוזיקאלישע קןןםבינאביעם לײס זײערע אײגענע געזעבן, און דער קןןםפןןזיטןןר װערט םיםגעשלעפם םונם םוזיקאלישן שםרןןם, םארגעסנדיק דערבײ ןןן דעם םײן םון די װײםערדיקע װערטער. דער קאמפןזיטןןר קאםפאנירט נישם לויס דעם, װי עס בעס זיך לױט די װײסער• דיקע זאבן און סטרןםעס סונם געדיכס, נןר לויט דעם, װי