Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. Seite 778

40 זא ליםערארימע בלעםער 778 םארװןןם־זשע זען מיר :ישם די מאםן אין די ןןרגאניזאגיעם פאר םאםן־קולםור, 1לײ<ס דער תירוץ, *ז ןןן םאסן קען םען אויך אויסקוםען. ם׳איז גענוג, אז ם׳זענען םאראן םןןרשםײער פון די םאסן. אט אזוי האלם עם בײ אונז אין םוילן םים די קולטור• ארגאניזאביעס, ם,ן קען זײן גוםרידן םים אזא <ושסאנד, םען קען קריבן םיט די בײן איבער אזא בושטאנד — אבער מים װאם איז דא שולדיק די םשערגאװיבער קאנםערענץ, װעלכע האט דיכטיק אנגעםערקט מיט 20 יאר בוריק, אז דער ײדישיזם איז אבאװעגונג אן אלװעלםלע׳ כ ע, אז קוים הןןם זיך ײדישע קולטור אײנגעװןןרבלם אין אלע ישובים םון ײדישע םאלקם-פאםן, דארף באשאםן װערן אן אלװעלסלעכע קולסור-ארגאניזאביע. רעדט םען ד$ך, טרױםם םען דאך װעגן אן אלװעלסלעכן קולסור־קןנגרעסו קעגן װעםען זשע האט די טשערנןןװיבער קןןנםערענץ געוינדיקסז נײן, זי האם קעגן קײנעם נישט געזינדיקם. םאדקערס, םיר הןןבן קעגן איר נעזינדיקם. און םיר זינדיקן קעגן איר דערםיט, װאם םיר האלטן אין םארגעסן אירע לאזונגען. םיר באקלאגן זיך ןןםם אויף דעם, װןןם םיר םארםאגן נישס קײן סראדיביעם, און אז ןןן טראדיביעם איז שװער בו באגרינדן א געװיםע אידעןןלןןניע. יןן, דער ײדישיזם איז א ױנגע באװעגונג, ןןבער ער איז גןןרנישם אזוי ןןרעם אין סראדיביעםו װי אײנע םון די שענססע סראדיביעם םון ײדישיזם װעט בלײבן אויף שםענדיק טאקע די סשערנןןװיבער קאנםערענץ. און קײנע רעםלעקםיעם, נריבלערײען און חקירות װעלן נישט םארטונקלען דעם גלאנץ םון יענעם העלן קולסורעלן םןןרגנשײן, װןןס טרןןגס דעם נאמען—די סשערנןןװיבער קןןנםערענץ םון 1908 יןןר. סססו- נײע אבאנענטו םאר יי,ליטערארישע בלעםער״ *ין םאי,ד י ײ ד י ש ע װ ע ל ט״ באדארפז די פרײנט פוז ײדישז װארט שאפז די בײרע זשורנאלן זענען זײער באליבס און זײ װערן שםארק געלײענם.- װילט איר — זײער קױם םארםעםסיקן, װילט איך — זײ זןןלן זיך גןןך מער םארבעסערן, — דארסט איר זעען םארברײםערן דעם קרײז םון די אבןןנענםן. זאל יעדער אבאנענט שאפז נאך אײז נײעם אבאנענט. י די פשרה הןןס ןןבער געהאט אין אױסזיכס אװיכסיקן ביל און דןןס בארעכטיקם זי, און בי דען קען מען םים א רויקן געװיםן זןןנן, אז די דןןזיקע םראנע איז פארעלסערטז בי בלײבט שוין דןןס א באשלןןסענע זאך, אז ײדן באשסײען סאקע בפועל מםש פון בװײ נאביעס: פון א ײדישיםסישער און העברעיססישער און קײן בריק איבער זײ איז אומפעגלעך אריבערבוװארםןז בי הזןס אונז די פןליסיק םון איזןןלאביע װירקלעך נישם ארײנגעםירט אין דעם טעמפן װינקל, םון װעלכן פיר קענען קײן ארויםגאנג נישם געםינעןז ארט אונז גןןרנישט די גרויזאםע סכנה סאר דער אלץ-פארסלײבנדיקער אסימילאביעז יא. םען קען זײן נישם בוםרידן... מים דער געשיכסע, ם״קען הןןבן בו דער געשיכטע א סענה, פ^רװןןס הןןט אזא ױיכטיקן באשלוס װעגן דער נאביןןנאלער שפראך ןןנגענוםען א קןןנפערענץ םון שריםטשטעלער און קולטור־םוער, ם־װןןלט זיך בעסער געלײגט אויסן שכל, אז אזא רעזןןלוביע זןןל ןןננעםען א ײדישער סײם, ןןדער א בוזאמענפןןר םון אלע קהלות םון לאנד. ןןבער אזוי װי קײן סײם און קײן קהלות• בוזאמענסןןר הןןס םען נןןך דאן םאר דער שפראך-םראגע נישס געקןןנט, װײזס אויס, רוםן,—דארפן םיר זײן דאנקבאר די איניביאסארן סון סשערנןןװיץ, װןןס זײ הןןבן בונויםגערוםן א קןןנםערענץ, װעלכע ה$ם געהאט דןןם םולע מןןראלישע רעכם בו רעדן אין נןןמען םון דער גרױםער ײדיש־װעלטלע• כער קולםור״אוידיםןןריע, װעלכע איז דורך זײ אין םשך םון יןןרן אויםגעהןןדעװעט געװןןרן. װידער איז דןןך אין סשערנןן• װיץ געװען נישט קײן פןןליסישע נאר א קולטור*קןןנםערענץ, יעדנםאלם, װןןם איז זיך דןן בו בײזערןז װעמען זענען זײ דאן אין װעג געשטאנעןז װעמען הןןבן זײ נעשטערםז און אגב, װןןלט איך זיך דערלויבט פערזענלעך סאקע בעטן די קעגנער םון ליגקס, זײ זאלן ןןנרוסן אנדערע קולסור-נעשעענישן, װןןס זענען, לויס זײער םײנונג, יןן װערס, םען זןןל זײ םײערן. אדרבה םיר װןןלםן אפשר יענע אויך ןןנגענוםען. פיר װןלםן זיך גןןרנישס געקריגט װעגן דעם. דערװײל האלםן םיר בײ סשערנןןװיץ, װו ס׳איז םיט סל יןןר בוריק אװעקגעשסעלם געװןןרן נןןך א םראגע און אויך זײער א װיכסיקע, די םראגע װעגן אן אלװעלטלעכער קולסור• ןןרגאניזאביע. װער געדענקס דןןס נישט, װי אױף יעדער שול• בוזאמענפןןר, אויף יעדער לערער־קןןנסערענץ סלעגט ארויס• שװימען די דןןויקע םראגע און ם׳םלעגן ןןנגעגוםען װערן װעגן איר סוןז־שיװע באשלוסןז די סיבה, םארװןןס םען הןןט נישט געקןןנט זי דורכםירן אין לעבן, איז גןןר א פשוסע: פריער דארף מען דןןך שאםן לעבעדיקע קולטור־ןןרגאניזאביעס אויף די ערסער, דערנןןך אין לאנדםאסשטאב, און ערשם דאן קען זײן א רײד װעגן אן אלגעמײנער װעלם-ןןרגאניזאביע. און װי זעען עם אוים אונזערע ןןרגאניזאביעס אויף די ערסערז כל• זםן םען הןןם זיך געגרײם בו די װאלן אין די םארװאלטוני גען, הןןש זיך נןןך געסוםלם, ןןבער קוים הןןם םען םודיע געװען דער װעלס, אז די םראקביע הזןט דורכגעסירט םער םיס אײן םןןרשטײער סאר דער בװײטער םראקביע און האם דורכדעם. םארשטײט זיך, ןןפגעהאלסן אײנעם םון די גלענבג• דיקםטע גבחונות אירע—איז געװןןרן שטיל װי אויף א בית• הקברות. םרעגם זיך, בו װןןס הןןט םען באדארפס דעם גאנבן סוםל מיםן װאל-קאםף, ס׳הןןבן דןןך געקענט םארבלײבן די אלטע פארסײ־קוראסןןריופם. און באמת, קוים װילן די פאר• סײען אלײן שפילן די רןןלע םון קולםור־ליגעס, — איז נישסןן װןןם בו אםפערן דך װעגן אן אלגעםײגער קולסור־ליגע. נןןר