Literarishe bleter · 1928-10-05 · 40 (5.10.1928) · p. [Seite]

פיגפטער יןןרגזזנג פו־ײז 60 גר• פרײסיק <". ןןיטןןבער •?1053?יבוסךאריפזע ידרורד א־לוסםדידםני װאעשדיפם פאר 9ליםעראבזוד 1■ טןןאםעדאוןקרנםמ פארהאג ^ק?עעקין,וזארש^ די טשערנאוריצער האנפערענץ ארן די אויפגאבז פון איצטיהן מאמענט גרשון פריודערמאכער/ווילנע דןןם לײגם זיך נישס אזוי גלײך אויםן שכל. גי דען איז ם. זילבערםארב אאמח אזוי םארשיכירם םיט אונזערע נגחונות אויף אלע געביטן פון דער מןןדערנער ײדישער קולםיר, אז ער װיל זיך גןןרנישס ארומקוקן אױף דעם. װןם הןןט פאםירם םים 20 יןןר בוריקז יןן. מיר הןןבן געשאםן םאר דער בײט הונדערסער שולן, א ײדישן טעאםער, א װיסנשאםטלעכן אינ• םטיטים א.אז.װ., ןןבער בו דערזעלבער בײט װײס דןןך מםתמא אויך ח׳ זילבערסארב, אז מער נישס אין ראטףריסלאנד אין לעסלאנד האבן זיך אונזערע קילטור-אינסטיםוזייעם באפעססיקס. אין פוילן אבער לעבט איבער דער שול־װעזן אזא קאםא• םטרןןפע, אז ןןן אמעריקאנער שטיבע װןט ער זײן םארמשםס אויםן אינטערגאנג, און רןןס איז נןןך א געשיכטע סין 16 יןןר. און מיט דעם ײדישן סעאטער איז אויך װײט נישט אזוי םרײלעך. דןןס זענען אלץ גום באקאנסע פאקטן. םון װאנען־זשע נעמם זיך אזא היןפערדיקײם און םארריםנקײם ^לגבי דער סשערנןןװיבער קןןגםערענץ, װעלכע הןןס דןןך געמאכט אן ערנםטן פרוװ אװעקגולײגן דעם םונדאםענס סאר אינזער קולטור באװעגונג. די רעזןןליגיע םין דער טשערנןןװיגער קןןנ• םערענץ: אז ײדיש איז א נאביןןנאלע שםראך, קען אינז נישם באםרידיקן, געװיס װןןלס געװען םאר אונז ײדישיססן ןןנגע• נעםער, װען םען װןןלס ןןנגעמען, אז ײדיש איז די אײנביקע נאביןןנאלע שסראך. אנער מיס אזא רעזןןלוביע װןןלס םען דאן ןןםגעשטויםן די עלעםענטן, װעלכע הןןבן א געװיםן פיע• סעט פאר העברעיש-און דערבו הןןס י. ל. פרץ דןןס נישט געװןןלט דערלןןזן (און ער איז געװען גערעכט), וױיל אים איז געגאנגען אין אװןןס ברײטערער געזעלשאםט• לעכער באזע םאר דער ײדישער קולטור. דוכט זיך. אז ח׳ ם. זילבעדפאדב איז אויך נישט קײן קעגנער סון א סאר• ברײטערטער באזע< לפל־הפחות הןןס ער נןןך דןן מיט א פןןר יןןר בוריק געקעםםט אויםן שול־בוזאםענשןןר םאר א םארברײ• םערסער באזע סאר אונזער שול און קולסור. שארװןןם-זשע קען ער דןןס נישט םוחל זײן םרבן, װעלכער הןןס דןןס גע• םון םיס 20 יןןר בוריקז געװים םרןןגס די רעזןןלוביע דעם שסעםפל םון א םשרה. שוין םיט עטלעכע יןןר בוריק הןןט םען זיך אין די קרײזן םון די װילנער שול־סוער ארומגעסרןגן מיסן געדאנק בו סאררעכענען דעם טןןג םון דער טשערנןןװיבער קןןנםערענץ סאר דעם יערלעכן יום־סוב םון אונזער םןןדערנעם קולםור• רענעםאנט. אזא שטרעבוננ הןןט מען געקןןנט באמערקן נישט נןןר אין װילנע אלײן... ם׳הוןט דעריבער גןןר קײן סםק נישם געקןןנט זײן, אז אז דער סב־יןןריקער ױבילײ סון דער םשערגןןװיבער קןןנםע• רענץ װעס אויםגענוםען װערן מיס גרוים באגײססערוננ אוםעסום, װו ס׳שלןןגס נןןר אן ןןדער םון אונזער ײדיש• װעלטלעכער קולםור־באװעגוננ. מען הןןט געקןןנס זײן זיכער. אז די גאנבע ןן אױםנאם ײדישיםםישע פרעםע װעס רוםן אלעםען בו א װןןס־םער נכבודיקער סײערונג םון אונזער ױבילײ, װעלכער װןןלס ארײננעטרןןגן אן אויפסונטערונג אין די םיד־געװןרענע רײען םון אונזערע קולסור־סוער. און װןןלם ןןפגעסרישס דעם אײנגעשלןןםענעם געדאנק, ןןנסערקנדיק סאר אים די װײםערדיקע פערספעקסיװן פון אונזער שװערן קולםור• קאםף. בום באדויערן, האט זיך באקומען א גאנץ אנדער בילד. גןןר אוםגעריכםערהײט הןןבן זיך דערהערט אויםן אדרעס םון דער קןןנםערענץ אזוינע גרילבנדיקע םענער, װעלכע הןןבן די בװנה םבטל בו םאכן איר גרויסע באדײטונג, םארװאנדלענדיק /י אין א בוםעליקן עפיןןןד. עפעס אן אוםגעלומפערםע אסיםה םון אינםעליגענסן, װעלכע הןןבן אלײן נישם געװוםט קלןןר, װןןם זײ זענען אויסן םיס זײער אױםטו. םילא, אז א פארםײ־ןןרגאן, װי די ,םןןלקם-בײטונג״ הןןס נישס געװןןלם ןןננעםען קײן דײסלעכע שםעלונג בום ױבילײ און הןןם זיך באנוננס מיס אדיםקוסין .סאר און קעגן םשערנןןװיץ״—דןןם קןןן פען נןןך סארשםײן. ןןבער סון װאנען נעםט זיך אזא ביסול בײם רעדאקטןןר פון ,ביכער־װעלס״, בײם ח׳ םשה זילבערםארב, (זע זײן ארסיקל אין .ביכער• װעלס״ ** 5) נײ אײנעם םון די פירער םון דער אוםפאר• סײאישער ,קולטור־ליגע״ אין אוקראינע, בײ א סןןרשםײער םון ךער אוםןןפןןהענגיקער סראקביע אין אונזער שול-באװעגונג —