Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 772

39 זא ליסןרןריןן נלעסיר 772 קריטיה*-רעצענזיעס* ביבליאגראפיע.—כראניה. ו ▼ ־ ד | װאס מען שרײבט װעגן ביכער* א־ר װענ זו זוגתי צבי איז דער הויעס װענ, אױף ױעיכן עס באװענס זיך בכלל דער ראםאן. אלע היסטאריסע {•נדײסיגגען זענען אויף א םײסשערהאםסן אוםן או סגענועס און םארװענם אין אײן נאועעם — אין דער געשאםענער געשסאלם פון םשיחם גלה. א קינד, װאס האס איבערגעלעגס די הײראםאקישע שחיםות,—לענס זי אין א קלויםסער, װו עם קיםט בי איר דער םיםטישער םרױם, אז זי איז םשיחס פלה. זי אנסלױםם םין קלויססער אין דער נאכס םין תשעה-באב. ײדן געםינען זי. זײ דערשרעקן זיך םאר אירע װערםער ״איך בין פשיחס כלה״, אבער עם װאקסם שױן גלײכ• בײסיק אײס דאס איראלסע־ נלויבן אין נםים. פ שיקם זי אם קײן אמססערדאם, װײל אין סוילן װעם זי דןןך געװים װידער ארײנ- םאלן אין די װענט פון קלויםסער. אין אםססערדאם, אין דער םביבה םון זאסקײם און םיושבדיקער ײדישקײס, קילס זיך >}6 איר םיבערדיקער סרוים, װאס די שחיםה םון איר םשיחה און דער קלויםסערשער םיםםיציזם האבן אויםנעװ״קם אין איר, זי װערם א רויקע, פשרע ײדישע סאכסער. אבער ■לובלינג דערװעקם זיך װידער איר םיבערדיקער סרוים. אין דעם הױז םון איר אדאיסי• רער, דעם רײכן אפססערדאפער סוחר דיענא, קופס א רײכ׳זר רוחר םון קאיארא ױםף פלבי. אגב, דער דאזיקער פענםש גע- הער בו די בעםטע געשסאלםן אין ■אליאקאװס שבתי צבי-ראסאן. ער ברעננס די בשורה פון םזרח, אז ס׳האס זיך באװיזן אײנער שבתי צבי, א ײדישער םשיח. דער םארשסויםענער םרוים כאפס זיך אויף םיס א נעװאלםיקער קראפס. זי אנסלויסס סין איר הײם, פדי צו זוכן דעם םשיח. זי םאלס אבער ארײן אין אםסםערדאם צו א םזןלער אץ זי װערס זײן געליבסע. זי אנסלױםס װידער םון איר אפרו-ארט, דערדריק■ םון געדאנק, אז זי הזום פספא געװען נישם' נאר'זיך, נןןר משיחם פלה. און ם׳איז איר 'שױז אלצאײנס־ זי ניט א■ אלעםען איר םםא-געװארן לײב און די דאזיקע סםאה ברענגם'זי צו איר געגארםן פש־ח. זי םרעסט אין א ■ארם-שםאם ױסף בלבין, װעלכער האס זי געליבס םון זינס ער האס זי נעזען אין דיעגאס הויז. עד'דערפאנס זיך אן א שםועס םים שבתי צביס תלפיד ■וריםא, אז פשיחס פלה דארף םראנן דעם חותם סון זינד אויף זיך. איצם גלויבם ער, אז זי איז םשיחם פלה. ער שיקס זי צו זיך אין שסוב און איר װונדערלעך קופען (װי שבתי צני םײנס) ענדיקט דעם לאנגן װארםן און די װאקלענישן פון פשיח: דער צײכו איז גענעבן, און ער םרעס צו אויסצוםירן זײן שליחות. שרהם װענ אין ראפאן װײזם די מײססערשאםם סון ■אליא- קאװם ראםאנען-ארכיסעקכור. זי איז די צענסראלע םינור אין דאזיקן װערק נישס נאר צוליב איר אײנגעגעבנקײם במן לעצטן םאפענס, נאר אויך צוליב איר אקםיװקײם. אלע ■ערזאנען, װעלכע רינגלען ארום דעם םשיח, זענען אקםיװער •אר אים. זײנע תלםידים פינהײרא און םיריםו פאר- םלאנצן אין אים דעם קערנדל םין םשיח-םרוים, זײ םרײבן אים צו םאס, בלבי שיקם אים שרהן, װעלכע בלאנקעם ארום אין איר זוכעניש נאך אים, שרה םרײבס אים צום לעצסן נםױן, און ױען ער אלײן דארף עםעס םון, סארלירם ער אלץ, װאם אנדערע האבן אויםגעבױם םין זײנע פחות און... סאליאקאװ גים א גע- שיקסע דערקלערוננ פין זײן םאלן, אבער נישם קײן איבערצײגנ- דיקע. ױ שםיםס םים דער היםםארישער װירקלעכקײס, אבער םיר זעען נאד די אויסערלדכע איבערדערצײליגג םון סאקס, גישם זײן אינערלעכע אויסםײםשונג. אין דער צײם, װןןס בײ זשולאװסקין' איז שבתי צבים םאלן א נױסװענדיקײם, װאס םליםס ארױם םין זײן גאנצן אינערלעכן סראנישן קאנםליקס, 'איז בײ ■ןןליאקאװן שבתי צביס כוף גיכער ארױםנעצװינגען דורך דער געשיכםע, •ינקס װי בײ שלום אשן, הגם נישט אזוי סתם אץ דער װעלס ארײן. שרה איז אקסיװ אץ בלײבט זעלבססשסעגדיק אץ קינסס־ ש. פאליאקאװ: טנתסי *בי, היסטןרי**ר רןםסן, יידי*: *. י*קס, סןרלןנ י. )1. נוקןר װ*ראס, תרס׳ז 356 ז. דער נעבורס סון רעליגיעס, די םשיחישע באװעגוננען נעהערן צו די אינסערעםאנסםטע און סםיכישכסע דערשײנונגען אין רער נעשיכסע. די פיחות, װאס םרײבן אם די דערשײנינגען צום נעבורס, זענען אזוי-װײס ם׳ן דער נזןרמאלער סאנ-םעגלעכ- ק־ים אז עם גלויבס זיך קוים אין דער היםםןןרישער רעאליסעט פון אזא באװענוננ װי די שבתי צביאישע. עם גלויבם זיך קויס. אין נאך םער אין דעם יחידישן, הי אין איר םאסן-םןןםענס. םיר קענען זיך נאך פארשסעלן די איכפולםן םץ דער םאסע, װאס שסויסן זי כיטנעריםן צו װערן נאכן םשיח. אבער אונז איז לחלוסין שױערלר זיך פארצושסעלן יענע נעדרײטע װענן סון דעם יחידם נשםה, װןןס רײסם מיט זיך םים די םאםע. נןכנ״ן איז לײכסער װי פירן, גלויבן אין י ע נ ע ם איז נישס אן ערך לײכסער, װי אין ז י ך. ס׳איז דעריבער קײן װונדער נישס, װאס שילדערן, ד. ה אויםלעבן אין א בעלעסריססיש װערק א פשיחישע באװעגינג, א רעאל-סארקער*ערםן שסיק םיסאס געהערצו די שװערםסע אויס- נאבן םאי א קינססלער. דער ײדישער לײענער הןןם שוין םאר זיך דרײ קינסםלע- רישע באארבעםיננען פ ן דער שבתי צבי-באװעגונג: אײנע א ארי- גינעלע — שבתי צבי םון ש ל ו ם א ש, די צװײםע — דעם שבתי צבי םון בוילישן זשויאװסקי, און די דריסע — דעם ראםאן סון ײדיש-רוסישן שרײבער ■ןןליאקאװ. דער ײדישער לײע- נער האס אזוי-ארום די םענלעכקײט אײנצוזען די םעלות און חסרד־ת סון דידאײקע דרײ װערק. שלום אש און י. זשולאװסקי הןןבן דעם םיסןןס םץ שבתי צב־ דראפאסיזירם און בפילא האבן זײ געםוזם לײנן דעם געוױכס או־ף דעם אנװאקסן און אויסלײגן פון א דראפאסישן קאנפליקס אין שבתי צביס מש־חישער צײס; דער גאנצער איבעריקער שםאף האס נעמוזס — אײף װיפל דאס האש זיך נעלא־ס — פארבײ- נײענדיק צוגענעבן װערן צום ראזיקן' קאנםליקט זײערע װערק גיבן דעם שפיץ םון שבתי צביס לעבן, פדי צ• לאזן אים אראפ זינקען אין תהוס. פאליאקאװ האם אױסנעווײלט די סארם *םין א ראסאן און דאס האם אים גענעבן די מענלעכקײם צו םאכן ם־ן שיתים םראגישן קאנםליקם בלויז א ײ ן עפיזאד אץ דעם לעצםן אין א רײ קאנםליקםן און שילדערונגען, װןןם נעמען ארום שבת־ס גאנץ לעבן און דןןס לעבי פון די אנדערע מיסהעלדן סץ דערדאזיקער היםכארישע עיןןפע. — דןןס איז די נרויםע םעלה פון פאליאקאװס װערק. אויב שנתי צבים לעצסער סראנישער קאופליקם קוםם אפילו ארוים בײ אים בלאם און נישם איבער- צײגנדיק (װי עס איז אין םארנל״ך םיס זשולאװםקיס ■יעכסיקן דוף) איז די באסײטוננ םון װערק דורך דים נישם נעםינערם. דער םײל (דער גרעסםער) אין רןןפאן, װו ם״װערם געשיל- דעיס דלר םהות םון םשיח, איז שײן ביז גןןר. ■אליאקאװ װײזס זיך פ .ר אונז ארויס, װי א גרױסער ■ראזא-סײםםער און סײנער פר־כאלןןג, װעלכער קאן גום די םענסשלעכע נשרד״ אין װעלכע עס װערן נלשאפן לעבעדיקע װונדער. שבתי צבי און זײן סביבה זענען געשילדערס םיט א גרױ- סער פיאםםישקײס. דער ןןנזאג סינם םשיח-םרוים, װעלכן זײנע חביים םארפ׳אנצן אין אים, *איז געשילדערס איבערצײגנדיק דער ריםםכער און בעססער ט״ל םון ראםאן איז דער, װו עם װערם געשילדערם שרה און אויף אזױ װײמ, אז איר נןןםען װןןיס גע• דארסס טרןןגן דער רןןםאן.