Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 764

39 זא ׳ ליטערארישע פלעטער 764 ל־-. על־־״בע, דער מענטש און שרײבער ר. אײזלאנד / נױייןןרק סערגעגרןןבן זײן געזינם אין ער איז געװןןרן אזיי קיאנק. אז ער הןןס אױף א צײט געםיזם אלץ אײפנעבן אין זיך זיוריקגיען אייף אן אײנזאמער םארם אין די קעםםקיל גערג. דןןרםן אויף דער פארם הןןט אים געםרןןםן אן אוםגליק, װןןם האס אים שיער נישס דעשסערכ. זײן ערשםע םרוי אין די פוםער םין זײנע עלסערע עװײ קינדער איז םארברענט נעװןןרן אויף סויט בעת זי איז מיםן]פארמער געםןןרן אין דןרף ארײן עפעס אײנקויםן םאר איר גאלענאםישקײם. א *ײם״לאנג הןןס םען געמײנט, אז ער װעט דןןס אוםגליק נישס איבערלעבן. אבער ער איז דןןך איגערגעקומען. אין םון דער שטארקער איבערלעבונג זענען ארויםגעקיםען א נאנזזע רײ זײער סרייע• ריקע ערבײלונגען, װעלכע זענען ערשינען. אין .םןןג*, און אין אנדערע *ײסונגען אין זשורנאלן• שפעסער זענען די דןןזיקע ערבײלונגען ארויסגעגעבן געװןןרן םין םארלאנ ״ײדיש״ אין א ביך אינסערן נןןםען .אין רויסן שײן*. נאך םאר דעם הןןס לעןןן עלבע געהאם ארױםגעגעבן א לערן־בוך םאר די ײדיש־װעלםלעכע שולן אין אםעריקע אינםערן נןןפען .די ײדישע שפראך*. דןןם איו געװען דןןס ערשטע ײדישע לערן־בוך םאר קינדער א־ן אםעריקע• שפעםער האט ער *יזאמען מים ױאל ענםין *וזאמענגעשםעלס די ערש• טע ײדישע כרעסטןןםאטיע םאר די ײרישע שולן אונטערן נאםען .םין ײדישן קװאל*. אין די לעבטע יןןרן הןןם ער זײן ליטערארישע ארבעם אפגענעבן הויפטזעכלעך םאר דעם ײדישן קינד, און געשריבן םאר אים סעריעס סעשהלעך, װןןס הןןבן זיך געדרוקס אין .טאג״ און אין .קינדער-זשורנאל״. די סעריע, װןןם הןס זיך געדרוקם אין .סןןנ* אונסערן נןןמען .םין קלײנע קינדערס װעגן*, איז םאר *װײ יןןרן ארוים אין ביך־פןןרם. די *װײ• טע סעריע, װאס איז ערשינען אין .קינדער-זשורנאל• אונםערן נןןםען .יונגעלע רינגעלע*, געםינם זיך איבט אין דרוק און דארף איגגיכן ארויםגײן אין ,םארלאג מתנות* םון שלום עליכםפןןלקס־אינסטיסוט. אלס שול־טוער און מײססער םון די ײדישע קינדער• םעשהלעך איז ער בוגעבויגן געװןןרן בו דער ןןרםןןגראםישער קןןמיסיע. װעלכע האט מיט עטלעכע יןןר *וריק געםרוװם שאםן א טאלק אין אויםלײג םון ײריש. װי קראנק ער איז געװען, הןןס ער פונדעסטװעגן זיך קײנמןןל נישט ןןפגעזןןגם םון קײן שום ארבעס לטובת דער ײדישער שםראך ןןדער דער ײדיש־װעלסלעכער ערביונג. לעןןן עלבע הןןט אױך איבערזעבס אםך װערק םון םרעמדע שפראכן אויף ײדיש. זײנע װיכסיקםטע איבערזעבונגען זענען געװען יאקןןב װאסערמאנם ,די ײדן םון *ירנדןןרף* און אן אויסװאל נןןװעלן פון ערגאר עלען פןן. די לעבסע בװײ זענען םיט עטלעכע יןןר בוריק ארױסגענעבן געװןןרן םון םארלאג ,ײדיש־. לעןןן עלבע הןןט געליטן סין שװינדזוכס. דער םארשםןןרבענער איז אץ פריװאםן לעבן געװעך זײער א ליבער און הארביקער םענטש. און אלע, װאס הןןבן אים געקענס, האבן אים ליב געהאש. ער איז אויך געװען א גוטער און ועסרײער קןןלעגע און אין אלע רעראקביעס, װו ער הןןט געאיבעס, הוןס ער זיך ערװןן־בן אםתע םרײנם, זןןל אים די ערד גרינג זײן, מיס לעאן עלבע אדער לײב באס ץ. ײי זײן אמתער נאמען איז געװען. הןןס די י■ דישע בײטונגס װעלס אין אמעריקע פארלױרן אײנעם פון אירע רײנםסע זשורנא■ ליםםן, די װעלטלעך־ײדישע שולן — אײנעם םון אירע גרינדער און טיכסיקםטע סוער! די ײדישע שפראך — אײנעם פון אירע איבערגע■ געבנםםע םרײנס און גע■ טדײסטע קעמפעי. זײן זשי־נאליכט־שע קאר־ יערע האט לעאן עלבע ןןנגעהויבן אלס סעליעטןן־ י ״ י ז זי * * ניסט אין דער װעכנסלעכער ם. ל. פ. * בײטונג .דער אדבײסער*. װאס איז רעדאגירם געװןןרן פון דוד יינםקי און ױםף שיןןסבערג. זײנע ערשטע סעל עטאנען זענען אין זײער בײט געװען אזוי אנדערש װי אלץ, װאס מען איז ביז דעםןןלט געװױנט נעװען בו זען אין אמעריקאנער ײדישע בײםוננען, אז זײ האבן געם״כם א גװאלטיקן רושם. לעןןן עלבע איז *ו יענער בײם געװען א פועלי-ביץ, םאקסיש אײנער םון די גרינדער סון פועלי־בױן אין מינםק, און א םיטגליד םץ ב. ק,ז שפעסער, װען עס איז םןןרגעקו־ םען די שפאלטונג בײ די פועלי־ביץ, איז עלבע אריבערגע• גאנגען בו דער פארטײ סןןביאליםםן־טעריסןןריאליסטן, און װען די פארטײ האט ןןנגעהױבן ארויםגעבן אין םילאדעלםיע איר װעכנטלעכע בײםונג ,דןןס םןןלק*, מים דר. זשיטלןןװםקי, דר. ה. זןןלןןםאראװ און ם. קאץ אלס רעדאקטןןרן, הןןבן זײ גלײך בוגעבויגן ל. עלבע אלם זײער הויפט־מיטארבעסער. םון זינט דעמןןלט איז ער געװןןרן א פראפעסיןןנעלער זשור• נאליסט. װען לואי םילער הןןס ןןנגעהויבן ארײסגעבן די ,װאר• הײם*. איז לעאן עלבע בוגעבויגן געײאין בו דער רעדאקביע. אין דער ,װארהײט* הןןט ער געשריבן א חוץ סעליעטאנען אויך פןןליטישע ארטיקלען. און דןןרטן האט ער אונסער זײנע אנ• דערע פסעװדןןניםען, װי .לײבע דער רויטער* און .בן־הבת*, אויך געשריבן לײכטע הוםןןריסטישע םעליעסןןנען. א םעריע םון די דןןזיקע םעליעטןןנען, אין װעלכע ער הןןט אויסגעלאכס די םארשיםלטע מעטןןדן םון דעם דעםןןלםדיקן ײדישן חינוך אין אמעריקע, זענען דערנןןך םון דער היברו פןןבלישינג קןןמ■ פאני ארויםגעגעבן געװןןרן אץ א בוך אונטערן נןןסען .בארני דער םלםד*. לעןןן עלבע איז געװען נישט נןןר אײנער םון די סיכ• טיקםסע םוער אין דער ײדיש־װעלםלעכער שול־באװעגונג םון אםעריקע, נאר אויך אײנער פון די ערשסע גרינדער און פןןרקעספער םון די דןןזיקע שולן. און אז םען הןןט געדארםט, איז ער אסילו געװןןרן א לערער, כןןטש ער איז אין יענער *ײט שוין װידער געװען באשעםטיקט אין א *ײסונג, און הןןט נןןך זײן זשורנאליםטישער און ליסערארישער אדבעט געהאס זײער װײניק םרײע בײט. דןןס הןןס טאקע בום איבעריקן אונ• .טןג׳•