Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 763

763 ייוןוןר•?? 1*ןם*ר 39 זא װעגן פאױינזן די דיססארש־עטגאגואפישע געזעלשאפס מים דעס ײזישן װיסנשאפטלעכן אינססיטוט אױף די #*רשווןגן ןזנםראנןס װןנן דןר װיםעדדלקער *ו־1ןם םין דער װולנןד דוםנןזריש-ןטנאנרסםיעןי־ נןזןלװ*6ם ארסן נ<וםען םון ש.;#נ-םרי ז־ל אין *יז*םןנר#ננ םום דןר טעםיקיים #ין ״דו•! װיםנשאםטלןבן אױםםוםים און װולנן, גןםין איך םאר וױםוק, *וליב דןר װוכטוק״ם *ין דןי זאך, 1י נעבן אן ע#נטלןבע דןרקלערינג: דן םראנע אוז שרן ןםלעבע םאל *אהאנדלם גןװאדן אױף זי־ *וננען 8ין דןד םארװאלםינכ אין לוים דעם אויםםראנ םון דער לעצ־ םןר אלנןםינןר םאדזאםלונג אוז אובןרנןנעבן נעראין דעם ארעזודױם דו זאך אוים*יקלןרן אין עװענטיןל *י דערליידוק;. לױם דןר דאזיקער םילםאכם איז םים עםלעכע חישים *וריק םארנעקיםען א זי*יננ םין םאדםרעםןד םין דן ם־ןזידױםם אין דןר היםטארוש-ןטנאנראם־שער נעז. אין םין װוםנשאםםלןכן אונםםןםים. אין דער זי*יננ האבן זיך באטיליקם: ם*■־ דןם ״ה װוםנשאםטלןכן אינםםיםים: ד־ד םאקם װי־נר״ך אין זלםן ר״זען. ם*ד דעד ״ד. הוםטאריש־עטנאנר נןזןלש.: אינזש. ל םיענקל אין םשה שאלים• נאך אײווקע אויםקלןריננןן אין איוםארםא*יןס איז םין דו אנװןזנדע א״נשםיםיק אננעניםןן נןװארן םאלגנדןר םראיעקם םין איוזש. ל. ם־ןנקל, אבײד ם־ם דןר באװא־ענ־ש צי*ושםןלן דןם םרא־עקם דו נעדערוקע םאדװאלםיננןן אױף *י באםראכםן אין אק־ *ןםםורן: 1. ױרודוש בלײבן ב־דע נעזעלשאםםן עקזיםםירן זעלבםםשםןנ־ דיק ם־ט א״נןנע םארװאלםינגען און אלנןט״נן *א־זאםלונגען• 2. ם׳װןרט נעשאםן א נעם״נזאםןד םלענא־ער א־נאן םין דן• לןנא*יןם םון ב״דע נעזןלשאםטן או ף אנציםורן אלע ןנינ־ם םין םיז״, ארכיװ אין בובליאםעק םין ב״דע נןזעלשאםטן 3. דער םלענארער ארנאן קל״בם אוים אן ןקזעקיטיװן םין 5 (צי *װײ םין יןדער נעזןלשאםם און א םינםטןו םע־זאן אויף אנביםירן םיט דער לויםנדער אדבןם. 4. דו םארײניקיננ (קאארדונוריונ) םון דןד ארבעם דאדף זיך אױםדרוקן און םאלננדןם־. דו םאטןריאלן װעדן אובערנרום;רט לו־ם א״נהיםלןבן םדונ־ *וםן־. דןר א־כיװ אין *ובליאטעק ואויבער דו נןננשםאנדן םין א ם״ןאלן דאראקםןר) נײןן אריבער *ים אונםםוטיט; םװײ םין אינםטי־ םים (אכת־-רחל קאטונסקי אין אלן אנדע־ן) *ו רער היםט ןטנאגר. גןזןלשאםם. 5. װאם אוז שײך ארויסטרעטוננען בלםי היץ- װןרן זל םא־ו־פ־ נןזען אױף םאלננדן או*ן־. זאםלןן םאםןריאלן אויף דו נןביטן, װןלכן זענען אננעםע־קט און אםםאך-נןםינזאם. דאםזעלבע בנונן אקצ־ןם, װאם האבן א ש״ביח *י ב״דע אינםטוטי*יעם. 6. אויםנאבעם םון ב״דן אינםםוםיביןם םענן זײן באזונדערן דער נורל *ין םדאיעקם אויף להבא אין נאך א םןר קאנקרע• טןד אין םםשיזדוקער םארם םון אן ןננערן־ *וזאםענארבעט הענגט אם םון א רי םיבװז אין קודם־בל םין דו *װײ װיכםיקםםע: 1) דו שט,ליננ *ין דע־ נייןר קהלה אין װילוע *ו דןר םוב• סודורונג אין עװעוםוןלןר דןקיננ םין נ־ינט־ביידזשעם םין דןר היםםארוש־ןםנאנראםושעד נעזןלשאםט םים איר ארכיװ אין בוזײ. 2) דע־ ןרםאלנ םין דער גרו־םער אק*־ע. װאם דער יד װיסנ■ שאםםלעכןר א;נםטוםיט האט אונםןדנעניםןן נוטן *ול אויזציבו־ען אן א־יגןנעם בנ־ן אין װילנן םאד ״דישע װיםנשאםטלןבן *װעקן. אין דעם דאזיקן בנין, װען ע־ װןם אװעקנעשםעלט װןרן. װןם םןן קןנןן אריבןרקלײבן חוץ דןם ארבוװ, ביבליאםןק אין אנדןר שא־טענן םין דעם ״רושן װיםנשאםט־עכן אינסטוטיט, אויך דעם ארכוװ אין םוז״ םין דןי חוםטא־יש-ןטנאניאםושער נןזעלשאםט און — *״ נונםםיקע באדינניננען,- װאלם כען *הין נעדארסט, לוים םײן נענונג, אריבןדטראנן או־ך די בא־יםםע שםראשין-ביבליאםעק, װאם חוץ געלט־טניעות שטןדם איר אנםריקלוננ אויך א ן א ג־ויםער טאם דער ןננער בנין, און װןלכן זו *.ןםינט זיך אי*ם. משה שאל־ייט םארזיבע־ םון דער װולנןר היםטארוש• ןטנאניאםישןי נןז. א. נ. *ין ש אנ-םקו. װולנן, םןסשןםבןר 19-8. איך הןןב אויף זיך גענוםען אײנגוןןרדענען םאר ד״ר ג. *ירננוים א רײ סןןרלעזונגען. אויף םײן שרײגן *ו דיר נ. בירנבױם, הןןב איך םון אים באקוםען םון סשערנןןװיץ א גרויסן בריװ פון 9 דעבעמבער 1910, אין װעלכן ער שרײבם םיר בװישן אנדערן: ,איך לעב איבט אין אזעלכע םארהעלפ• נישן, אז איך קןןן נישס אזוי לײכט םןןרן, און אביםל צו• גרײטן זיך בו די םןןרטראגן םוז איך זיך אויך, װײל איך װעל דאך דןןם ערשטע םןןל האלםן ײדישע םןןרםראגך. ער הןןט זיך אביסל געשרןןקן סאר זײנע ײדישע רע• םעראטן. און װען ער קוםט קײן װארשע און דארף דאן האלטן זײן ערשסע סןןרלעזוננ אין לןןדזש, שרײבט ער םיר דעם 15 יאנואר 1911 סון װארשע א בריװ: ״איך הןןב גןןרנישס קײן חרטה דערױף, װןןס איך בין געקומען קײן רוסלאנד, װײל םײנע סרײנס הןןבן מיך דןן אין װארשע אױםגענוםען םיס גרוים הארביקײס און מיט א גרויסן אינטערעס בו מײנע, ענינים. עס איז סןןרט עפעס אנדערש קומען אלײן, אײדער שרײבן בריװ״. ער רערט דאן ארום באריבות װעגן זײן קוםען קײן לןןדזש און באםערקס: *איר םוזט מיר םודיע זײן די טעםע, װעגן װעלכע איך דארף רעדן. װײל איך מוז םיך בוגרײטן. איר װײסם דןןך, אז ײדיש קען איך נןןר סאר• ל ע ז ן. אזוי װי איך דארף לכל־הפחות 4 םענ, כדי םיך בובוגרײםן םאר א ײ ן סןןרסראג, מוזט איר טראכםן, איך זןןל לכל-הפחות א װןןך סריער װיסן, װען די סןןרלעזוננען װעלן םןןרקוםען״. די ערשםע סןןרלעזונג קוםס פןןר אין לןןדזש און דאן ערשט אץ װאדשע. נןןך זײן רעםעראט אין װארשע הןןב איך סון אים דעם 29 יאנואר 1911 װידער דערהאלםן א גרויםן בריװ, אין װעלכן ער שרײבט בװישן אנדערן: ״נעכסן. שבת• בונאבםם, הןןב איך דןן געהאס מײן סןןרלעזונג אין .הזםיר״, אױך אויף ײדיש. איך הןןב געהאט א גרויסן דערפןןלג. איך הןןב םיך זײער גוט געהאס בוגענרײט און געלײענט װי א װאסער 5 פערטל שעה. דער עולם איז זײער נתפעל גע װןןרן בשרט הןןס םען זיך געחידושט איבער מײן גוטן ײדיש. א שאר, װןןס די לאדזשער בוהערער זעגען נישט נעכטן גע• װען ז ןן, װןןלםן זײ א בעםערע מײנוננ באקוםען״. דערסןןלג איז ער געװען גליקלעך, װען ער הןןס געהאט אזוימיט זײנעם א ײדישן רעסעדאט. דןןס איז געװען 2 יןןר נןןך דער טשערנןןװיבער קאנםערענץ. ױבל*פײערונגעז פוז דער טשערנ$װיצ?ור שפראך• קןןנפערעדז אין טשערנןזװיץ ז״ןי־ חשובן דןדאק*ין! םיר בןםן איך אאדריקן אם דו חיןנדוננ: דןר ײדושן־ שול.*אר״ן, *אי־ דןר בזקאװונע אין טשןרנאװיץ, װאא האם אויף זיך נןנוםען דןם חוב *ו ם״ןױן דןם *װאנ*יקםטן יאדטזנ םון דןר טשערנאװי*ער שײאד-קאנםערענץ האם *ום בא־ דויערן *ולי* גןװוסן םון אים נישט אאהענניקע טעםים נעםוזם אםל״נן די ױבל-ם״ערוננען אויף דןם 29, 30 םעיטןםגער און 1־טן אקםאבןר 1928 יאד. די אי*פ *ןסםנעזן*םן ראםע איז אן ןנםנולםיקן און װןם *שום אוםן נושם םן״ װע־ן אאנןלינט. דןר װידןרקול, װאם םיהאט נע*ווןן דןר רוף םין שוד-םאר־ין אוז נןװא״ן א נןװאלםיקער. הוניער• םןי באנױםוננען; און םןלןניאםען זענןן נעװןן דןר ענםםער אױף דו א״נלאדוננןז• א גאנ*ן רי *ון באװוםטן קולםור םוןים האבן *ונעואנם אנםײלבונעםןן אין אונדןר ױס״םוב, אין אויך דו ״דיש• א״דאיעושע און אם;ײקאנישע ם־עםע הא*ן או, נרויסן אדםיקלןן אםנןשא*ם די באד״םינג און דו װיכשוקים םון דןר םשערנאװואער שםראך־קאנםערענץ. דער ײד, שול־סארײן םאר דער ביקןןװינע אין טשערנןןװיץ