Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 762

39 זא ליםעו*רישע גלעםער 762 אוירי דער טשערנאוויצער לואנפערעניז ז כ ר ו נ ו ת?־1*זאר האהאי/ווארשע ןן נ ג ע ש ר י ב ן און געקאנם זי העכסםנס לײענען. םאר א מענסשן, װאס איז געװע/ נעװוינט פים זײן םלאמעדיק װארט אין דײםש צו באגײםםערן דעם עולם, איז שוין דאס אלײן געװען א שטיקל םראגעדיע. די רעדן איז ארויסגעקוםען בלאס און קײן שטארקן רושם נישט איבערגעלאזט. דיר בירנבוים איז דעריבער געװען שטארק דערשלאגן. א־ך האב עם ארויסגעפילם סון זײנע רײד, װאס איך האב סון אים געהערט נ$ך דער ערשםער זיאונג. דיד ביינבױם איז אױםגעקליבן געװ#רן| אלס פןןרזיעער םון דער קאנסערענץ. אנדערש האס עם דאך נישם געקןןנס זײן. נאר אויך דאנ איז געװען א שװערער קלאפ סאר אים. א פןןרזיגער, װאם א ז אלײן נישם אימשטאנד בו םירן די זיבונגען. — די זיצונגען האבן געםירט די װיבע-םןןרזיבערס: ד*ר זשיטלאװסקי און פרץ. און בירנבוים איז געבליבן אויך אלס פארזיבער אין שאסן. ער הןןס אסילו די גאנבע בײט אין די עפנסלעכע דיסקוסיעס קײן װןןרט נישס ג/״נוםען. און אויך אינם איםסןןזאנסן מיטיננ איז בירנבוים נישט ארויםגעםרעטן. םאר דער גאנבער בײט הןןט ער בלויז אײן מןןל גערעדס. דאס איז געװען אױף א פארמאכסער זיבוננ. װען די קאנםע• רענץ הןןט געהאלטן בײם אויםגעריםן װערן. םון אײן זײט האבן די לינקע געשסורעמט, אז םען זאל אננעמען א רעזןן• לוביע, אז ײדיש איז די אײנביקע נאביןןנאלע שפראך םון ײדן. פון דער בװײטער זײט הןןבן די בױניםטן, װןןס זענען געװען אױף דער קאנפערענץ, נישט געװאלט דערלןןזן. אז עם זןןל אפילו דורכגײן די רעזןןלוביע װעגן ײדיש אלס א נא• ביאנאלע שפראך. עס איז געװען א קריטישער מאמענט אויף דער קאנסערענץ. מען האם באשטימם א נאכט־זיבונג בלויז פאד דעלעגאסן. און דא האט מען דערלויבט ד*ר בירנבויםען בו רעדן אין דײסש, און ער האט דאן גערעדט. אזוי װי ער האס געקאנס. פײער האט דאן געשפריבטז אפילו די די קעג• נער פון זײן קאנבעפביע האבן זיך אײנגעהערם םיט א םאר• כאפסן אטעם בו זײן םײססערהאםטער התלהבותדיקער רעדע. און אויב פרבעם רעזןןלוביע איז אנגענוסען געװןןרן, הןןס די דאזיקע רעדע א סך דערין מיטגעהןןלםן. דאס איז געװען דער אײנביקער דערהויבענער םןןמענט אין בירנבויםס רןןלע אויף דער קאנפערענץ. * ד״ר בירגבוים הןןס זיך גענוסעץ נןןך דעד קאנסערענץ סלײסיק בו לערנען ײדיש. זײן מאטעריעלע לאגע שטערט אים אבער דערין און אסילו אין 2 יאר ארום, װען ער קומם, לויט מײן איניביאטיװ. קײן פוילן און רוםלאנד אױף א רײ םארלעזונגען —באהערשט ער נןןך אלץ נישם גוט די ײדישע שפראך. און דןןס הןן• אים שטארק געפלןןגט און םארשאסט נענוג עגמת־נםש. 3 זײן קומען קײן פױלן און רוםלאנד איז םןןרגעקומען אויף אזא אויפן: אין חודש נןןװעמבער 1910 באקום איך א בריװ םון אברהם װיעװױרקא, םון בוקזןװינע, אז ד*ר *ירנבוים געםינט זיך אין א זײער קריםישער לאגע. 11 די שטיל־־ע טראגעדיע פון ד״ר בירנבויבמ אין טשערבאװיץ ד*ר נתן בירנבוים איז שוין בו דער בײט פון דער טשערנאװיבער קאנפערענץ געװען א קלינגעדיקער נאמען אין דער ײדישער װעלם. ער הןןס געהערט בו די פיןןנערן סון דער בױניםטישער און נאביאנאלער באװעגונג אין םערב>אײרא< פע. נןןך םאר ד*ר הערבלען האט ער באגרינדעט אין אײניקע שריםסן די סעאריע םונם ביוניזם און אונטערן נןןמען .מתתיהו אחר* געגזןלםן אלם דער זײל און טעארעסיקער םון סאדער• נעם ביוניזם. נןןכן ערשסן בױניםטישן קזןנגרעס האס ער זיך באזײטיקס םון דער ביוניםסישער באװעגונג, און גענומען זיך םאראינטערעםירן מיטן ײדישן םזןלקס־לעבן און ביסלעכװײז געװןןרן א םרײנש סון דער ײדישער קולטור און םון דער ײדישער שפראך. ער איז געװען א מענטש םון בוםיל סעמפעראמענס, אז עד זןןל בלײבן בלויז א פדײנט. ער איז אינגיכן געװןןרן דער אפןןסטןןל סון ײדיש און גענומען אגיטירן םאר דער ײדישער שפראך און שאסן א באװעגונג ארום ײדיש. ער הןןט קײן ײדיש נישט געקענם, הןןט ער זיך גענומען לערנען לײענען, רעדן און שרײבן ײדיש. לײענען און שרײבן האט ער זיך זײער ניך אויסגעלערנט, אבער רעדן איז אים ןןנגעקומען אביסל שװערלעך — באזונדערם רעדן פארן עולם. נתן בירנבוים איז געװען דער הױפסיאיניביאסאר פון דער סשערנאװיבער קןןנםערענץ. בעת זײן באזוך אין אמעריקע אין 1907 איז דער ענין פון דער קאנסערענץ אנטגילסיק באשלאסן געװןןדן און אין הספם סון די ײדיש־סרײנט אין אמעריקע און אין װאדשע מיט פרבן בראש האט ד*ר נתן בירנבױם איבערגענומען אויף זיך בו ןןרגאניזירן די קזןנסערענץ. אין זײן רשות הןןט ער געהאט א סטודענטן־קרײז אין װין, װעלכער האס זיך געםונען אונטער זײן השפעה. אט דער סטידענסן־קרײז האט אינטער ד*ר בירנבוימס ןןנםירונג דורכ• געפירס די גאנבע ארגאניזירונגם־ארבעט אין בוגעגרײט די טשערנןןװיבער קאנםערענץ. ד*ר נתן בירנבוים איז געװען א מענטש מיט א גרויםער ערםארינג אין ענין קאנפערענבן אין קןןנגרעסן. ער האס אויך פארמאגט א גרויםן רעדנער-טאלענט. אלזןן, אלע מעלות און קװאליםיקאביעס בו שסײן ןןן דער שפיץ פין א באװעגינג אין אויך םון דער ערשטער ײדיש• קזןנםערענץ. אין פונדעססװעגן איז ד*ר נתן בירנבױם געבליבן כמעס אין שזןטן אויף דער סשערנןןװיבער קןןנסערענץ. קודם־כל, װײל ער הןןט נןןך דאן נישס געקאנט רעדן גוט ײדיש סאר אן אוידיטןןרױם. ער הןןט פשוט איבערגעלעבט א טיפע, שטילע טרא• געדיע אץ טשערנאװיץ. אסת, ער הזןס געהאלטן די עסנונגם־רעדע. ןןדער ער הןןט די רעדע ג ע ל ײ ע נ ט םונם פאפיר, ער הןןט זי געהאט