Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 761

761 ליסזדארישז נלעםזר 39 ץא םיקער, װןןס הןןס ניעס געוזןןלס הערן און ױיסן םין דער רוסישער םןןלקיסטישער דעראגאגיע אין הןןס זיך ןןםגעגעבן םיט ירןןבלעםען פון אײביקייט, הןןנן נןןך ביז דער לעבסער םיניט נישט אנגעװארן זײער באטײס און זענען בײ הײנםיקן טןןג םונקס אזוי סריש און לעבעדיק װי געװען. די שײנע ליסעראטיר איז נישט באשאםן צו דערבײלן אנעקדןןסן און בו סארבײכענען כלערלײ װײבערישע שפועםן און לשון-הרע, פדי בו אמוזירן לײדיק־גײערס ןןדער אפילי מאםן אין זײערע סרײע שעהןן זי איז אויך נישס באשאסן געװןןרן, כדי בו זײן א טריםײט םאר פארטײ־עםקים ןןדער ןןפבושפיגלען אין זיך די עגןןאיםםישע שטרעבינגען םין גע• װיםע נעזעלשאםטלעכע שיכסן און אויך נישט כדי זיך בי שטעלן אינם רשית פון מאסן און אס־לו נישט אינם רשות םונם סןןלק-בקבור, זי איז נישם באשאסן נעװןןרן םאר הער• שערישע בילן. זי הןןס א דערהויבענערע, און אויב איר װילט. אויך א ניבלעכערע אויסגאבע—די אויפגאבע, םון װעלכער םיר הןןבן גערעדט אינם ןןנהויב ארםיקל. זי דארף םארנעםען דעם לײדיקן ןןרט, װןןס עס הןןט איבערגעלןןזן די רעליגיע. די רעליגיע הןןס אויך געװירקס דורך לעגענדעס און םעשיות, ןןבער דןןס זענען נישט געװקן קײן לעגענדעם און םעשיות סתם אין דער װעלט ארײן, זײ זענען געסרןןגן געװןןרן סון א געװיסער װעלט־און לעבנס־ןןנשויאונג. די אויםגאבע םון דער ליטעראטור דארף װערן גרןןד דןןם, װןןם די הײנטיקע ליטעראטור האלט עם נישט םאר איר אויםנאבע. די ליטעראסור טןןר נישט הןןבן קײן שײכות בו אינסערעסן גלאם אין דער װעלט ארײן, בלויז דערםאר װײל זײ זענען אינטערעםן םון װעלכן עס איז הםון, װעלכער עם איז געזעלשאםס ןןדער אםילו װעלכער עם איז נאביע, זי מוז הןןבן א שײכות בו די גײססיקע און מןןראלישע בא• דערםענישן פונם םענסשן. נישט איר עסק איז עם זיך בו םישן אין כלל־טוערײ, די ליםעראטור הןןט אן אײגענעם גע• ביט און אן אײגענע אויםגאבע. •י ן וזו ריד*ק1יי1 מיר ה§נן נסגקנן §ן §ר■ |§ר דסם *רסיק9 §ון אינזזנר חעיבן ■ים- §רנעסנר י״ר ר. זנליגםנן. דקר סחפר זקס די *1י*ג§בס §ין דסר ליסעד§סיר *ין דאם, §ז וי ז§1 דינאן ״די גיםםיקע אין ם§ר§1י״ק ב§דנרםסגיען §ונם םאגס■״. §נאר דאר םענם• איז ד§ך § ס יי 9 סין גאזאלם*§מ. אין דינאג־ דיק ד?ם םאנס*״ םח די ליס**י§ס*ר םסילא דינאן אױך די גאזאלסאסם״ װ§ם ד?ר םענסש, דאר יחיר, איז אין איר *נגאאלןסי. בײ ר. זקליגסאן אינם *ר. םיקל איז ד§ § ■י§נס?ר׳ םיז װקיכן אר ק§ן זיך ניעם *ד1ים*ל*נסע־ן. אסת׳ די אינדיםסרי§זיריגנ אין ם?כ*ניזירונג הרגקנאן *װ?ק ד?ם םזנם#, §נקר ס*אן גלײכ**סיק §*ר אים נײ?, גרייםא מאנלקכקײסן, װקגן װקיכק דאי ןםןליקער 9נ§נ**רי ם?נסס הןס גןרניסס גססײיסס. אין װןם נ§ך: ר. זאליגם§ן םיסס *אנ1יף ד§ ■§רסײ״סקל**?רײ סים גסזאלסאמ*, סיס נ§*י?' ייז דןך ד§ § מה1ם *וזיסן זײ, אין §ס ד*ם תה1ם ז*ס *ר ניסס. - םארלאג ב קלעבקין ערשם דערשינען: י*ס ני״״ײ ײעיק *יז א. ר א 3 ןן י אײגענע ערד ראפאן. פרײז 7,20 גילדן. נונהננוינר, נינייןסנקן ר*נ*םו אדרעם: ס2 ו>1ננם81ח ,םננפבכזס^ ,"זסוזפץס. .1^>61ק5 _ •*ר נ״יס־ 13.196 .0.>!.? _ דוססריע, װי למשל, אין דײסשלאנד, איז עס גןןרנישט זעלטן זיך ןןנבושטויםן אויף געלערנטע, װאס שםאלבירן םיט דער שםןןלקײס םון זײער הןריזאנט און םיט זײער אומװיםנהײט אין אלע יענע בװײגן, װאם בארירן זיך נישט מים זײער םסעביאליסעט. אין אזוינע לענדער הערט איבעריק די גע• נילדעטע און אלץ-ארומנעמענדיקע פערזענלעכקײם, װײל מען קןןן זיך םיט איר נישט באנובן סאר א באשטיםסע ספעביעלע סואוננ, און קײנער װײםט נישט װאם םען זןןל םיט איר סון. און עם איז נןןרנישם זעלטן זיך דא ןןנבושכויםן אויף דעם םאקס, אז אוגיװערסאלישקײס װערם דןן באגעגנט מיט א ביסילי עס איז סארשםענדלעך. װי דןןם אלץ הןןט זיך געמוזט אפרוםן אויף דער אזוי־ןןנגערוסענער שײנער ליסעראטור, װו די פערזענלעכקײס שפילט די הויפס-רןןלע. םיר זעען סאקע, אז די שאםינגס קראםם װערט דןן אױסגעװעפט און אויף איר ןןרס קומס שרײבערײ װןןס םןןדערס נישם מער װי א געװיםע ליסערארישע טעכגיק, װןןם איטלעכער קןןן זיך אױםלערנען בײ א געװיםן געשםאק און א געװיםן װילן. עס איז אויםגע• שסאנען אגרױסע גרוסע םין ליטערארישע סאכערם, ליסערא• רישע םאבריקאנסן םאר די באדערפענישן םון א גײססיק אויסגעלײדיקטער םאסע. נןןר נישט םון דאנען לןןקערט די גרעסטע ספנה. םוף• כל־סוף הויבם ןןן אפילו דער ברײסערער עולם ריכםיק ןןםבו• שאבן רי ליטערארישע מאכערם. די נרעםסע סכנה םאר רער בוקונםס פון דער קולסור װי אױך םון דער םןןראל שטײט ןןן מבד יענע םאלשע נביאיס, װעלכע זענען םארשקלאפט בו פארטײאישער דעמאגאגיע, װעלכע זעען זײער ליסערארישע אױפגאנע דעײן, בו באדינען די אינסערעסן םון מאסן בלױז דערסאר, װןןס דאס זענען אינטערעסן םון םאסן, נישס פרעגנ• דיק, בי םארםןןגן די דןןזיקע אינסערעסן װעלכן עס איז םןןראלישן אינהאלם און פןראלישן װערסן די םננה איז דןן אזוי גרוים דערסאר, װןןס זײ םוען אויף זיך ןןן די מאםקע םון הײליקײס און אידעאלישק״ס, און װןןם זײ האלטן עס םאר א גרויםע מעלה, װןןס זײ באדינען די מ ע ר ה ײ ט, אזוי װי דער סאקם םון דער מערהײט אלײן װןןלס שוין גע• װען גענוג בו גאראנסירן ױשרדיקײט און אםת, און אזוי װי די םערהײט װןןלס גןןר קײנמןןל נישט אפגעטון די גרעססע נארישקײםן און םעשים־תעתועים. מען דארף ארױםשײלן דעם קערנדל פון דעמאגןןניע. װןןס ליגט אין דעם בוקן זיך בו די סארלאננען םון דער םאםע בלויז דערםאר װןןס דןןם איז א םאסען מען דארף ארןןפרײםן ןןט די םאםקע םון אידע• אלישקײם און װײזן ןןסן םאר אלעמען, אז די שסרעבוננ בו םאםן און מאסנהאסםיקײם קוםט נישט ארויס פון װעלכער עם איז אידעאלישקײט. נןןר םון דעם םארלאנג ארויסגעהויבן בו װערן אין דער הויך אויף די ברײםע פלײבעם םונם ברײםן עולס. א ליסעראטור, װןןם שםעלט זיך אין דעם רשות םון װעלכער עס איז פארסײ, ןןדער אסילו נאביע, נישט רעכענענדיק זיך םים דעם קולםורעלן אין םןןראלישן װערם םון זײערע אינטערעסן, איז נוגד ןןן אירע אויםגאבן אין םארמשפם זיך אלײן בו א גײסטיקן און מןןראלישן סויט. װןןס איז געװןןרן, א שסײגער, םון יענער רוםישער דעםאגןןגישער ליסעראסור, װןןם הןןט זיך אנגערוםן ״םאלקיסםישע*. און װי זענען עס הײנס אהינגעקוםען אלע יענע קארןןנינם, זאסןן• דיםםקיס און זלאטןןװראבקיס, אינאײנעם מיס אלע יענע ,םןןלקיסטישע• קריסיקער, װאם האבן אזױ געשמם אין יענער בײסו װעלכער םענםש פיט אביםל ליסערארישן געשםאק קןןן זײ הײנט לײענעןז ןןבער דןןם קלײנע הײםעלע ריםישע קלא•