Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 760

39 ־וא ליסזװויןן נלןסן ו 760 איך שטודיר אינט אםםײםטן די םיטלאלסערייכע הענרעישע פןןעזיע, װעלכע, װי איך םײן, װעט הןןבן א גרויםן אײנסלים אויף דער קינסטיקער העברעישער דיכטונג. מײנע קריסישע ארבעטן ארבעט איך איבס איבער גרינט• לעך. איך בין דערבויגן געװארן אויף דער איםסרעםיאניםםי■ שער קריטיק. בין איך ןןבער די לעבטע בײם געקופען בו דער איבערבײגונג, אז װי קינסטלעריש אזא םןןרם םון קריסיק זןל נישט זײן, איז זי נישט איסשטאנד בו דערםילן איר שװערע אויםגאבע. איך מײן, אז דער קריזים אין דער הײנטיקער קריסיק נעמט זיך דערפון, װאס זי שטעלם זיך בוםרידן םים װײניק. אנשטןןט בו שאםן אויםן יםוד םון גרויםע קינםםלערישע װערק נײע נײםטיקע װערטן, באדינס זי זײ. מים א לײכטן שוים םון װערטער, װײניק שטודירנדיק דעם שריםסשסעלער, װײניק אר• בעטנדיק איבער אים. איך לערן אויםסנײ כםעט אלע שריםם• שטעלער און װערק, װעגן װעלכע כיהןןב געשריבן. כיאנאליזיר זײ אויפםנײ און װיל נישט םארםרויען םײן אפןןליקער, םןןע• טישער אימפרעסיןןגיםטישקײט. עס איז קלןןר: םיר שםײען איבט איבערהויםט םאר א נײער תקופה אין דער קריטיק. זי םוז נעםינען דעם םינטעז םון װיםנשאםט און קונםט — יענעם םינםעז, װעלכן עס הןןבן אײגנסלעך דערגרײכט די גרויםע מײםסער םון קריסיק. װי םען־בעװ, טען, םוארעם. דעסןןלם װעלן םפילא ןןסםאלן די איבסיקע טענות בו דער קריטיק, װןןס זענען ןןססםןןל זײער גערעכטע. ש■ ל■ שנײדערםאן — ם׳איז זײער אן ערנםםע םראגע, זי באשעםםיקם םיך אלײן ןןםם. ם־װןןלט בוםיל פלאץ םארנוםען, װען איך זןןל װעלן געבן םײן גאנבן שםראכלעכן װידוי, כ׳װעל עם אםשר אםןןל םון. דערװײל קןןן איך נןןר זןןגן ןןס-װןןם: נןןך םײן םײנונג, דארף יעדער אײנביקער שאםן און װירקן דןןרט, װו דןןס לעבן הןןט אים אװעקגעשטעלט. ם׳איז ד ע ר ג ו ר ל פון יעדן אײנביקן פון אונז. םיר זענען םארםליכטעט בו ארבעםן דןןרט, װו םיר זענען אםנויםיקסטן. געװיס איז םיר טײער העברעיש און ײדיש. כ׳װיל גןןרנישט נביאות זןןגן, װעלכע שםראך װעט האגן םער אריכות׳ימים און װעלכע ס׳איז נויטי• קער םארן ײדישן סןןלק. ןןבער ס־איז, װי געזןןגט. שיקזאל — כ׳בין א העברעישער שריםטשטעלער. דןןס איז די פאזיביע, װעל• כע איך םארנעם הויפטזעכלעך. װי װײט מײנע סימםאטיעם זןןלן נישט זײן םאר ײדיש — םיל איך זיך אינערלעך םער פארםליכסעט לגבי העברעיש. דןן איז פײן םלאץ. דןן װעל איך זײן דןןם, װןןם איך קןןן זײן. אין די װײםערדיקע םלענער םון םײן ליסערארישער ארבעט פארנעפט דןןך ײדיש א װיכטיק ןןרט, און עם װעס םריער פון אלץ םאר םיר אלײן זײן א גרויסע באםרידיקונג, אויב אין דער בוקונםט װעט םײן ןןנ• ט״ל אין דער ײדישער ליטעראטור זײן װײניקער בוםאל. — װןןם זענען אײערע םערםםעקסיװן אין דער בוקונםטז — איך םןןר איבט בוריק קײן ארץ-ישראל. איך װעל איבט ארבעסן אויםשליםלעך .םאר זיך* — איך װיל ארויםגעבן מײנע שריםטן. םארענדיקן דערבײ אײניקע גרעסערע פןןעטישע און פרןןזאישע ארבעםן. אין װעלכע כ׳שסײ שוין עסלעכע יןןר. די אויפגאבע פון דער ידיטעראטור ד״ר ר. זעליגמאן / בערלין קולטורעלן און םןןראלישן װערט םונם באדערסעניש, װעלכן זי געפעס פאר זיך אין דעם עולם ןןםנעםערם. דןןס געזעל• שאםסלעכע לעבן םון דער הײגטיקער בײט איז םול םיט םאלשע נכיאים. װןןם קוםען נישס בום םענטשן םיט א םןןדע• רונג םון געװיםן, נןןר םיט דער בלויזער כװנה בו באדינען אינטערעםן םון םאםן, װײל םאםן הןןבן א םאכס. פארשסײם זיך, אז דער אינדוסםריעלער גײםם הןןס געםוזט ארײנדרינגען אױך אין דער רײן-גײסטיקער קולםור. די םולע פערזענלעכקײם םים די ברײטע הןןריזןןנסן הױבט ןןן ביסלעכװײז ארןןפבוגײן םון דער ארענע, און זײן ןןרט װערם םארנומען םונם ספעביאליסס, װעלכער שטעלם מיט זיך םןןר א געװיםן בוגןןב בו װעלכער עם איז ,פאכענישי. װען םיר זןןלן אסילו סםביס זײן דערםים, אז די װיםנשאםםן הןןבן זיך אזוי שסארק בעװאקסן, אז זײ הןןבן געםוזט נישט װילנ• דיק םאנאנדערםאלן אויף א םאםע בװײגן, הןןם דןןך גאנץ געװיס די געװוינהײט בו ,םאכעניש• סתם אין דער װעלט ארײן געםוזט סירן דערבו, אז די װיםנשאסטן זןןלן זיך םםע• ביאליזירן ןןן קײן שום אינעװײניקסטער נויםװענדיקײט. װער עם הןןט נןןר געהאט די געלעגנהײט בו בלעםערן אין די קאסאלןןגן. װןןס זענען אויסנעשטעלט אק א ביבליןןסעק םון װעלכער עם איז םערב־אײרןןפעישער גרויםער שםןןס, װעם זיך באלד קןןנען איבערבײגן דערין, װיםל דןן איז םאראן געםאכסס און אויסגעטראכסס, און װיםל עס הןןבן זיך דןן ןןננעזאםלט זאכן ןןן א שום װירקלעכער באדערסעניש, נןןר בוליב םאכעניש אלײן. אין לענדער מיט א שטארקער אינ• זסיז•) ארויםלײגנדיק זײער שטעםפל אויפן כאראקטער םונם יחידישן פרס. הןןכן די דערמןןנטע סאקסןןרן אין דער אײ• גענער בײט גרינטלעך פארענדערט אױך דעם כאראקסער םון דעם כלל אלס אזוינעם. פונקס װי עס איז םםושטש און םאר• קלענערט געװארן דער פערזענלעכער פרבוף פונם יחידישן פרס, אזוי איז אויך מטושטש און םארקלעגערם געװןןרן די פערזענלעכע געשםאלם םונם קאלעקםיװ, הן אלס א באזונדערע נאביע םיס אן אײגענער קולםור און אן אײגענער געשיכסע, הן אלם א באזונדערע געזעלשאפס םיט אן אײגענער אינע• װײניקסטער סטרוקםור. דער קאלעקםיװ האם םארלוירן זײן קולםורעלע נעשטאלס און זײן קולםורעלע אויםגאבע און איז בעברעקלס געװןןרן אין אן אײגםארביקע מאסע, װןןס אלע אירע עלעמענסן זענען גלײך אײנער בום אנדערן. די דןןזיקע םאסע הןןם נישט קײן געשיכטע, קײן סראדיביע און קײן אויםגאבע. איר באטײט באשסײט בלויז אין בןןל, ןןבער נישם אין װ ע ר ט. עס זענען אויפגעקומען געזעלשאםטלעכע םוער, װןןם םאר זײ איז נישט שײך קײן שום טראדיביע, קײן שום קולטור, קײן שום גײםטיקע אויםגאבע, בלויז הוילע אינטע• רעםן ןןן א םןןראלישן אינהאלס. עם איז אויםגעקימען א גע• זעלשאםטלעכע און פארטײאישע הערשאםט, װןןם םילט אוים כםעם דעם גאגבן חלל פונם עםנסלעכן לעבן. די דןןזיקע הערשאםם, װןןם דערגרײכס ןןםט בו דעפאגןןגיע, דאגהט נישס װעגן דעם קולטורעלן װערס םון ד ע ם ןןדער י ע נ ע ם אינסערעס, םונקס װי די אינדוסטריע דאגהט נישט װעגן דעם