Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 760

39 זא ליפןרורױ? ולןפז ר 760 איך שטודיר אינט אפםײםשן די םיטלןזלסערליכע הענרעישע פןןעזיע, װעלכע. װי איך םײן, װעט הןןנן א גרױםן אײנסלים אויף דער קינסטיקער העברעישער דיכטונג. מײנע קריטישע ארבעסן ארבעט איך איבס איבער גרינט• לעך. איך בין דערבויגן געװןןרן אויף דער איםסרעסיןןניםסי■ שער קדיטיק. בין איך ןןבער די לעבטע בײט געקופען בו דער איבערבײגונג, אז װי קינםטלעריש אזא סןןרם סון קריסיק זןזל נישט זײן, איז זי נישט איםשטאנר בו דערסילן איר שװערע אויסגאבע. איך םײן, אז דער קריזים אין דער הײנטיקער קריסיק נעמס זיך דערסון, װןןם זי שטעלס זיך *וסרידן פיט װײניק. אנשטןןט בו שאפן אויפן יםוד פון גרױםע קינסטלערישע װערק נײע גײםטיקע װערםן, באדינט זי זײ. םיס 8 לײכטן שוים סון װערטער, װײניק שטודירנדיק דעם שריססשטעלער, װײניק אר• בעסנדיק איבער אים. איך לערן אויםםנײ כםעם 8לע שריםס• שטעלער און װערק, װעגן װעלכע כיהןןב געשריבן. כיאנאליזיר זײ אויםםנײ און װיל נישם םארםרויען םײן אםןןליקער, פןןע■ סישער אימפרעסיןןניססישקײס. עס איז קלןןר: םיר שטײען איבט איבערהויםס פאר א נײער תקופה אין דער קריטיק. זי םוז געםינען דעם םינטעז םון װיםנשאםט און קונםט — יענעם םינסעז, װעלכן עם הןןבן אײגנטלעך דערגרײכט די גרויםע מײםטער םון קריסיק, װי םען־נעװ, טען, םוארעם. דעמןןלט װעלן מםילא ןןפםאלן די איבטיקע טענות בו דער קריטיק, װןןס זענען אםטםןןל זײער גערעכסע. ש• ל• שנײדערםאן דער ל־ייטעראטרר א ן / 3 ע ר ל י ן קולסורעלן און םןןראלישן װערס סונם באדערםעניש, װעלכן זי געםינט פאר זיך אין דעם עולם ןןפנעםערם. דאם געזעל• שאפסלעכע לעבן פון דער הײנטיקער בײס איז סול םיט םאלשע נכיאים, װןןס קוםען נישט בום םענטשן םיס א םןןרע• רונג פון געװיםן, נןןר םיט דער בלויזער כװנה בו באדיגען אינטערעםן םון מאסן, װײל מאםן הןןבן א םאכט. 6ארשטײט זיך, אז דער אינדוםטריעלער גײםם הןןם געפוזם ארײנדרינגען אויך אין דער רײן-גײםסיקער קולםור. די םולע פערזענלעכקײט מים די ברײטע הןןריזןןנסן הויבט ןןן ביסלעכװ״ז ארןןפבוגײן פון דער ארענע. און זײן ןןרט װערט םארנומען פונם םפעביאליםם, װעלכער שטעלט מיט זיך םןןר א געװיםן בוגןןב בו װעלכער עם איז ,פאכעניש*. װען םיר זןןלן אםילו נזםכים זײן דערםיט, אז די װיםנשאםטן הןןבן זיך אזוי שםארק בעװאקםן, אז זײ הןןבן געמוזט נישם וױלנ• דיק םאנאנדערפאלן אויף א םאםע בװײגן, הןןט דןןך גאגץ געװים די געװוינהײט בו ״מאכעניש״ םמם אין דער װעלם ארײן געפוזס םירן דערבו, אז די װיםנשאםסן זןןלן זיך םפע• ביאליזירן ןןן קײן שום אינעװײניקםטער נויטװענדיקײט. װער עם הןןט נןןר געהאס די געלעגנהײט בו בלעטערן אין די קאטאלןןנן, װןןם זענען אויסגעשטעלט אין א ביבליןןסעק סון װעלכער עם איז םערב־אײרןןפעישער נרויםער שטןןט, וועט זיך באלד קןןנען איבערבײגן דערין, װיסל דןן איז םאראן געמאכסם און אויסגעסראכסס, און װיםל עס ה$בןזיך דןן ןןננעזאמלם זאכן ןןן א שום װירקלעכער באדערסעניש, נןןר בוליב מאכעניש אליץ. אין לענדער מיט א שטארקער אינ• — ם׳איז זײער אן ערנסטע פראגע, זי באשעםטיקס מיך אלײן ןןםט. םיװןןלט בוסיל פלאץ םארנומען, װען איך זןןל װעלן געבן םײן גאנבן שפראכלעכן װידוי, כ׳װעל עם אםשר אםאל םון. דערװײל קןןן איך נןןר זןןנן ןןט־װןןם: נןןך םײן מײנונג, דארף יעדער אײנביקער שאםן און װירקן דןןרט, װו דןןם לעבן הןןס אים אװעקגעשטעלט. ס׳איז ד ע ר ג ו ד ל סון יעדן אײנביקן סון אונז. מיר זענען פארםליכםעט בו ארבעםן דןןרט, װו םיר זענען אמנויטיקססן. געװים איז םיר סײער העברעיש און ײדיש. כ׳װיל גארנישט נביאות זןןגן, װעלכע שפראך װעט הןןבן םער אריכות־ימים און װעלכע ם׳איז נויטי• קער םארן ײדישן פןןלק. ןןבער םיאיז, װי געזןןנם, שיקזאל — כ׳בין א העברעישער שריפטשסעלער. דןןס איז די פןןזיביע, װעל• כע איך פארנעם הויפטזעכלעך. װי װ״ט מײנע סימפאטיעס זןןלן נישט זײן םאר ײדיש — םיל איך זיך אינערלעך םער פארםליכטעם לגבי העברעיש. דןן איז םײן פלאץ. דןן װעל איך זײן דןןם. װןןם איך קןןן זײן. אין די װײטערדיקע פלענער םון םײן ליסערארישער ארבעט םארנעמט דןןך ײדיש א װיכטיק ןןרס, און עס װעס סריער םון אלץ פאר םיר אלײן זײן א גרויסע באסרידיקונג, אויב אין דער בוקוגפט װעס םײן ןןנ• טײל אין דער ײדישער ליטעראטוד זײן װײגיקער בופאל. — װןןם זענען אײערע פערםפעקטיװן אין דער בוקונםטז — איך םןןר איבט בוריק קײן ארץ-ישראל. איך װעל איבט ארבעטן אויםשליםלעך .םאר זיך׳ — איך װיל ארויםגעבן מײנע שריםםן, םארענדיקן דערבײ אײניקע גרעסערע פןןעטישע און פרןןזאישע ארבעטן, אין װעלכע כישםײ שוין עםלעכע יןןר. די אריפגאבע פרן ד ״ ר ר. ז ע ל י ג מ (םיף) ארויםלײגנדיק זײער שסעםפל אויפן כאראקטער םונם יחידישן פרס, הוןכן די דערסזןגסע סאקסןןרן אין דער אײ• גענער בײט גרינטלעך פארענדערט אויך דעם כאראקםער םון דעם הלל אלם אזוינעם. פונקט װי עם איז םטושטש און סאר• קלענערט נעװארן דער פערזענלעכער פרבוף פונם יחידישן פרט, אזוי איז אויך מטושסש און םארקלענערט געװןןרן די פערזענלעכע געשםאלט םונם קאלעקטיװ, הן אלס א באזונדערע נאביע מיט אן אײגענער קולטור און אן אײגענער געשיכסע, הן אלס א באזונדערע געזעלשאםט מיט אן אײגענער אינע• װײניקסטער סטרוקטור. דער קןןלעקסיװ הןןט םארלוירן זײן קולסורעלע נעשטאלם און זײן קולטורעלע אויםגאבע און איז בעברעקלם געװןןרן אין אן אײנפארביקע םאסע, װאס איע אירע עלעסענטן זענען גלײך אײנער בום אנדערן. די דןןזיקע מאסע הןןט נישס קײן געשיכטע, קײן טראדיביע און קײן אויסגאבע. איר באטײט באשסײט בלויז אין בןןל, ןןבער נישט אין װערם. עם זענען אויפגעקוסען נעזעלשאפטלעכע סוער, װןןם םאר זײ איז נישט שײך קײן שום טראדיביע, קײן שום קולטור, קײן שום גײםםיקע אויפגאבע, בלויז הוילע אינסע• רעסן ןןן א מןןראלישן אינהאלס. עם איז אויםגעקימען א גע• זעלשאםטלעכע און פארטײאישע הערשאםט, װןןם םילט אוים כםעם דעם גאגבן חלל םונם עםנטלעכן לעבן. די דןןזיקע הערשאסט, װןןם דערגרײכם ןןסט בו דעםאגןןגיע, דאגהט נישס װענן דעם קולסורעלן װערט פון ד ע ם ןןדער י ע נ ע ם אינםערעם, םונקט װי די אינדוםטריע דאגהס נישם װעגן דעם