Literarishe bleter · 1928-09-28 · 39 (28.9.1928) · p. Seite 759

759 ליטערארישב בלעטער 39 זא גו קלאםישע םארענדיקטקײטן, ער איז אײנער סון די גע• גײלםע שפראכמײסטער גװישן די ױנגע. ער איז ןןבער כמעט אינגאנגן םןןרם־טאלענט. געװים רײםט ער זיך גו נײע סארבן, נײע בילדער, בו אײגענע אין סרעםדע. ער א־ז ןןבער נישס דער, װןןם רײסט םיט. װןןם װעקס נײע גײםםיקײט. רער אײנגיקער עכטער סןןרשםײער סין דעם נײעם, םון דעם לײדנ• שאסטלעכן .סון װילן בו עקםםאז׳, בלײבם דערװײל נןןר אורי גבי גרינבערנ. נןןר ער איז אויך .קילער״ געװןןרן. אין זײן ביך .אנקריםאן על קוטב העגב״ א־ז ער אויך עלעגישער, באטראכסער, םער געפןןרםט, נישט אזוי כאןןטיש װי אין זײנע םריערדיקע לידער־ביכער. די ליריק שפילם ןןבער איגם א קלײנע רןןלע. די ייגנט אין א״י לײענס כםעט קײן לידער נישט. באזינדערם יענע, װןןס זענען נישט ןןנגעשריבן אין דער ספ־רישער הברה. זי הןןט נישם די מעגלעכקײם ןןפבישאבן די סןןעזיע םון די בעסטע העברעישע דיכטער סון די םריערדיקע תקוסות. װײל אין דעם נײעם ריטם סארלירט זי דןןם װיכטיקסםע — איר םיזיקאלישקײט. ןןבער אויך די פרןןזע איז נןןך אין א כאןןסישן בושסאנד. עם זענען גװישן די ױנגע דןן באגאבטע םענסשן, ןןבער קײן באזונדערע מײםםער םון דער פרןןזע הןןט נןןך ארץ־ישראל ביז אינט נישט געגעבן. זי איז נןןך מער װילן װי געשסאלסונג. אזא םיף אינסערעםאנט װערק װי ,ימים ולילוח״ םון נ. ביססריגקי, איז םים דער נאנגער רײכקײס און בילדישקײט םון דעם טאלאנטירטן מחבר, מער לירישער אויםברויז, װי קונסטידערגרײכונג. עם איז גיכער א בוך סון ןןנזןןג, װי שע• םערישע נײטיקײם. — זענען עפעם סאראן באדײטנדע םרויען שריםטשסע• לערינם אין דער יונגער העברעישער ליםעראסורז — אין פרןןזע הןןבן מיר א װיכטיקן טאלענט. דןןס איז ד ב ו ר ה ב א ר ןן ן. זי הןןט דערגרײכט גרױסע מײסטער• שאפס אין איר שאסונג. איר בוך דערנײלונגען, װןןס איז נישט לאנג דערשינען, הןןט ארויםגערוםן אלגעמײנע אנםגיקונג. אזא םוזיקאלישע םארענדיקטקײט און אזא שיראך-םרישקײם םארםןןגן אירע דערנײלונגען, אז זײ לײענען זיך װי פןןעזיע. זײענדיק דערבײ גאנץ רעאליםטיש. אין דער םןןעזיע הןןס גענויגן די אויסםערקזאמקײט א לידער״העפט םון ר ח ל (.םםיח״)< זי איז נישט קײן שסראך־מײסטערין, זי איז ןןרעם אין אויםדרוק, זי איז ןןבער עכס־ליריש, געלײטערס און אינ• טים אײנבײםיק. א גרויסער סײל םון אירע לידער קןןן םאר• רעכנם װערן םאר ג ו ם ע דיכטונג. א ל י ש ב ע קןןנס איר דןןך, קײן סײםםערשאםט איז נישטןן בײ איר נו זוכן. זי הןןם איר לירישע לײכסקײט און םיל לידער אירע װעלן בלײבן גו• ליב זײער םןןלקס־טןןן. זי איז אינטערעסאנט אלס םרעםדע, װןןס איז נישט באלןןדן םיט טראדיניע, און איז דעריבער זײער גוגענגלעך דער יוגנט אין א״י. אין אלגעםײן לןןזם זיך זןןגן װעגן דער ארץ־ישראל• ליטעראםור, אז זי שטײס אוםמיטלבאר געבונדן םיסן דןןרסיקן אימפולםיװן לעבן. זי הןןט איר שסענדיקן לעזער. איר בעס• טער קןןנםומענס איז דער ארבעטער. אויך די ױגנט םאר• אינסערעםירט זיך ביםלעכװײז םיט דער נײער העברעישער ליסעראסור. —איך װיל אײך אינט שטעלן א םראגע. װעלכע איז אםשר אביםל דראםטיש. סארװןןס איז אײער ןןנטײל אין דער ײדי• שער ליטעראטור אזא בוםעליקערז די העברעישע ליםעראטור אין די אלע לענדער אויםער ארץ־ישראל הןןט פארלוירן אירע בעםטע פןןזיביעם, דוקא דןןרם, װו זי הןןט זיך םריער אםשסארקסטן אנםװיקלט. איר װײםט גום, װי סרויעריק ס־איז די לאגע םון דער העברעישער ליטעראטור אין פוילן, ס׳איז כםעס נישט געבליבן קײן שריםטשטעלער, קײן פרעםע—אםילו קײן םארלאגן, װןןם זןןלן ארויסגעבן א העברעיש בוך. די נןןל םון די ביכער־ןןפנעםער איז אויך שטארק געםאלן. םון רוסלאנד איז דןןך ןןפגערעדט. א גרויע ױנגע שריםםשטעלער, װןןם הןןס געמאכס דןןרס אפרוװ נו ןןרגאניזירן און ארױסגעבן אזאםלבוך (.בראשית״) הןןט מיט איר גאננער קינםטלערישער שװאכקײם דןןך געהאס א געװיםע סיזיןןנןןמיע. דערװײל איז עם ןבער געבליבן נןןר אן ןןנהויב. איך בין, נום באדויערן, װײניק אינםןןרמירט װענן דעם גורל םון דער דןןזיקער גרופע, װןןס הןןט געםאכט ןןנ• שטרענגונגען גו דערהאלםן אין רוםלאנד דןןם העברעישע װןןרט. אין אםעריקע. דײסשלאנד און אםילו אין דעם קלײנעם ליסע, װערט נישט אפגעשװאכט דער װילן עפעם נו טון סאר דער העברעישער ליסעראסור. אמעריקע הןןס אםילו עטלעכע ליסערארישע אדגאנען און תי איך דעדװיס זיך, װערס איגס געםאכם א פרוװ נו גרינדן א העברעישן זשורנאל (.םנס׳ רעדאגירס דורך א. גרינבערנ און הלל בבלי). אין בערלין איז דערשינען די נײע .התקוםה• םיס א רײכן אינהאלט. אין אלגעםײן ןןבער קלאפט שװאך דער דופק םון דער העברעישער ליטעראטור. עם איז װי אויםנעריסן געװןןרן אלץ. אונזער גאנגע הןןםנונג איז אלזןן אויף ארץ־ישראל. דןןרס זענען קןןנ־ נענםרירט אונזערע בעססע כחות. — טןן םארװןןם—רײס איך םיכםאנען איבער-הןןט זיך ארץ־ישראל נןןך אלץ נישם אײנגעגעבן נו שאםן, ןןס דעם גרויםן ליטערארישן ןןרגאן, װןןם זןןל קןןננענסרירן ארום זיך דןןס בעססע םון דער העברעישער ליסעראטור און װןןס זןןל גלײכנײטיק קןןנען הןןנן אן אײנםלום אויף די איבעריקע לענדערז — שװער נו זןןגן. ם׳איז םעגלעך דערםאר, װןןם םרןןץ דעם גרויםן פיעטעט םונם ארץ־ישראל־ישוב םאר ליטעראסור, װערט דןןרט ליטעראטור אן און םאר זיך נישט אינגאננן ערנםט גענומען. שײנע ליסעראסור איז דןןרט א לעבנס־ באדערפעניש. די יוגנט יײענט א םך, ןןבער כפעט אויםשליס• לעך בעלעטריםטיק. די פעריןןדישע ביבליןןטעקן (.דביר״, .מגפה״, .שסיבל״) הןןבן אלע ביז ססל1 אבןןנענסן אין לאנד גוםא; ןןבער דער נװײםןןנאטלעכער ליסערארישער ,הדים״ האלט זיך קוים, און .כתובים״ עקזיםטירס נןןר אדאנק זײן םארשפרײטונג אין חוץ־לארץ. כ׳םײן, אז די הויפס־סיבה איז דןך דןןם, װזןם עס םעלט אײניקײס, װןןס ם׳איז נישטןן דןןם, װןןס ש מ ע ל נ ט נ ע נ ו י ף אפילו קעגנזײםיקע כוחות. טרןןץ דעם װאס אין ארץ־ישראל זענען אלע םארײניקס םיט אײן אידעע, זענען די שרײבער דןןך אינערלעך נעשפלי• סערט. נישט די אידעע סארײניקם. נןןר דער אינערלעכער ריטם. נןןר דןןם איז אויך גו באםערקן דןן. קײן שום ןןרגאן קען אינס נישט םארײניקן אלע כוחות. עם איז נישסןן קײן אײן גרופע שריםטשטעלער װןןם זןןל קענען אויסהאלסן א נענטראל־ןןרגאן, װןןם זןןל רעפרעזענטירן דןןס נײע, ןןדער דןןם אלסע. עס פעלט שוין יענט אויך די לײדנשאםס םון עקססרעםיםעטן װןןס הויבן ןןן װי ןןפגעװישט נו װערן. שלןןנםקי, נום בײשפיל, הויבט ןןן ארויסנוװײזן ,שװאכקײסן״