Literarishe bleter · 1928-09-21 · 38 (21.9.1928) · p. Seite 753

753 ליסערורי#ן נל*סער 38 זא םיך אננעסרעגט די םײניננ װעגן קןנקרעםע חתינה-ק&גםליקםן און קןןםםליקיזעיעם, םינקס װי דער שריםששטעלער װןןלם נעח־ען א נביא. דאקעגן, לויט םײן םײניננ, שטײט אץ ״לאידין״ או־םן ערשסן םלאן נישס דזןס חתונה-ערזןנלעם, נײערט עם האנדלס ויך אין דעם װערק װענן דעם אידענםיט-םרןןבלעם, װענן דער םראגע םון אײנהײטלעכשײם םון דער םערזענלעכקײם און װענן דער געםאד פון דער עעשםאלםוננ, עעשיליםערוגג און צעטרײס לונג סון דער *ערזענלעכקײט. םיט װעלכער אינערגעגעננקײט ןןנער די םענטשן דער- װארטן םין א ביך א נסירושע תשובה אויף די נרענענדיקססע םראנן םין זי ער לענן—האב איך זיך אינערנײגט נשעת םײן אםעריקע-רײזע. דןן נין איך םארשיט געװארן דורך די לײענערם םין .נריסטיאן װאהנשאםע״ םיט סראנן: .װי אזוי זאל איך דערציען םײנע קינדער?* מװי אזוי קןןן איך פון םײנע סאר• דינםסן דעם נעםסן גענרויך פאכן?* .װי אזוי זןןל איך זיך אײנןןרדנען דאס לענן?* .װןןס ענהט איר םיר? עם אױ זעלנםטסארשטענדלעך סײ םיזיש םײ גײםסיק אוםםענלעך אםילו אנב אורחא נו עגטסערי אויף םיל םון אזעל• כע סראגן, װעלכע לײגן ארויף א גרויםן אחרױת אויף דעם, װןןס דא־ף ענכשערן. דאך דערםאן איך זיך אין אײניקע םאלן, אין װעלכע איך נין נעװען גענװוגנען גו ענטםערן א דאנק דער אײגנארטיקײט םון די אנםראגן. אזוי האס םיר אין א קאליםא־• נישער שסןןט גענראכס נו טרןןנן א .ליםטנאי׳ א עקזעפסל״א־ .װאהנשאםע* און םיך נעבעםן, איך זןןל דך חתםענען. ער האם םיר דערבײלט, אז ער געסינס זיך אין א ענלעכן זעעלישן קרי- זיס, װי בריםטיאן, און ער האם םיך םיט אזא רירנדיקער הארצי• קײם געבעטן, איך זאל אים ״אן עצה גענן, אז איך האב נישס נעװןןלט אנסםױשן דזןס דאזיקע קיגדערשע צוםרוי. איך האב אים געהײסן דערצײלן װעגן זײן לעבן און איך הןןנ םיט אים ארום- גערעדס זײן אינערלעכע גויט, םונקס װי ם׳גיט אן עצה א ױננן חבר. װעגן זײן נײםטן רןןםאן ״דער םאל פאאוריצױס״ זןןנם װאםערפאן•. אויב ם׳װיל אין ״מאודיצױס׳ ארויסש״לן דאס אום־ םארםײדלעכע .םרןןבלעם״, קןןן מען עם דעחען אץ דער פאר- סלעכטוננ םון די דרײ פרןןנלעםען: דןןס םרןןבלעם םון ױססיץ און נערעכטיקײט, דאם פרןןבלעם םון קעננזאצן צװישן די גענע- ראציעס און דןןס פראבלעס םון ״אײרןןפעיש־אםעריקאנישן שטרײט״. •) ו ננטטינך םיט * 1ײטוננם-סיט*רנ?ס?ר. א פןןרל־יעזונג נייז?־1עא פיבקעק־־ישטײן א. ד. ט. ״פאסיװעו יה אהטיװעו העואיזם״ (דןררײזוננ דירך דקם שײטןױהויםן םין .קידיש־השם• ארער — ה*ק םין ,נוים•). םעזן: מןםאםיזלסןר קיײז םון דןר ״דישער קויםור. — ראס צרבןר-װארם םין דדושן שם• — דו שאםן־װינקדןן םינס ײדישן װןלםיגעםול. — דעד נןדאננל צװושן דערקןנםניש און >נס- *יעקוננ — קילםור *לם םאנישער חלום *דעד קולםור >לם ראציאנפלוםטושןר ם־*צןם. — םפקם װןעןד אים קםינור *ון *םװאלר שםעננלןר אלם םנ נור סין דןר ײדושער םפנישק־ט.- *י זןנןן םאקן שטונןזא. עעש׳ט איז *טט* װײנונעד דן ררײ לעצטן םאנישן נןשםאלםן. - דו בל*נדזשןנישן םין װערני• ר,*ר*, .היליק שנ״דןדל־ און םהד׳י. — *ין װןיײער רובטיננ *ורט דער שטראם? *דדעם: .42 5 פ1חסץז\\ ,פזײסצנזס^ ,ח61)615ז1חו? 1.60 לענעדיקן, שארםיקן אץ גמיען זאק-שסןןף... אין דערצו דארף םען הןןנן אן אםתן סײנעם געשםאק. שילדערן א ױננן שרײבער, — הןןנן א סך עלטערע אײרןןפעישע שרײבער נישם געקאנט און זײ הןןבן געםוזט ארײנסאלן אין די געװיםע םראזן װענן שאסן, אינדיװירואליזם, טרויםען א. א. װ און דער ױננער נײטען אש הןןט געשילדערט א ױנגן שרײבער ניכטער און פשוס-םענטשלעך. ןןן נליקן און ןןן סרויםען... ןןן די אלע אםעקסאציעס, װעלכע זענען כפעס נישט םארםײדלעך אין אזעלכע םןןשיװן. און די ״העלדין״—דןןס םײדל — װי *שוס שטיל פײרלש אױ זי ארױםנעקוםען נײ איס. איר זעט װי זי איז צוגעדעקט םים דע־ קןןלדרע גלאט ןןן קנײטשן... זי װײםס נישט אקוראט װןןם עם הןןט זי ארױםגעריסן *ון איר םעשענעבעל אוםנענוננ אין דער הײם, װןןם עם הןןם זי אזוי גערוםן קײן *אריז... און װי זי איז נישט אינגאנצן זיכזר, צי ױ האט געםונען איר נליק, סארליבנדיק זיך אינם שװײגנדיקן, םרה-שחורהדיקן ױנגן שרײנער. 4. אויף םיר הןןש די לינע פון טשארטרעס געװירקט נישם װי א גאנצע זאך, נאר װי א םראגםענס םון א רןןםאן צי םון א נןן- װעלע. נײשען אש קען זײנע העלרן, ער װײםש זײער לעבן (אי- בערהוי*ם זעט םען, אז דער ױגגער שרײנער קען שוין דןןם לענן), נאר עפעם הןס ער נישס געװןןלם אלץ *ון זײ און זײער םארגאנגענהײס דערצײלן (נאזוגדער װארםס ױך אין ד• אויגן דעם אױםןןרם םארשװײגן םון זײן העלדס םארגאגגענהײט. םון איר און אירע עלסערן דערצײלם ער דןןך ע*עס). אדער אםשר הןןם ער אין דעם בוך פער נישם נעװןןלט שילדערן װי זײער ערשטע נא■ געגעניש און ליבע אונסערן אײנםלום םונם *לטן קאםעדראל, װעלכער האט זײ אזוי ששיל א ן םיםטיש צוגויםגעסירם. אלנסאלס, שםעלס ויך דעם לעזער םאר, אז ער װעט נאך העדן םץ די העלדן אין א צװײטן בוך. נײםען אש איז צו-םעיק, *אקטםול און קולטורעל און נישס םײנענדיק, רוםט ער ארויס א װאיעםען צוםרוי צו זיך. איך הןןנ געזןןגט און זןןג עס נאכ- אפןןל, אז די לינע אין סשארםרעם איז אװי גוס הויפסזעכלעך צוליב דעס, װןןם ם׳איז דןןרם נישט געשריבן געװןןרן. איך זןןנ עס נאכאםאל נישס װײל ס׳איז א ״קלוג װערסל״, גאר װײל ס׳גיס איבער, דאכט זיך, דעם גאנצן קינסטלערישן תםנית םונס בוך... נישם קײן צעשויבערטער װילדער זשעני, נישם קײן רויע נאטור-קראסט האס געשריבי דאס נוך, נןןר א ױנגער דזשנסעל- םאן, װאם הןןט אוםגעהויער םיל םאקט, געשםאק אץ דערעיקר אזא גיבסערע סארשסענדעניש םונם לענן... און םערקװירדיק: נײסען אש הןןם ערשט זײן צװײטן בוך אנגעשריבן און עם קוקט שוין ארוים םון דעס נוך ע*עס *ײן *ערזענלעכם... און די ביכער זענען צוזאננדיקע, םון װעלכע ס קוקן ארוים די אינםערעםאנטע *ניםער פץ זײערע שרײבער. אז םץ אזא ױנגן שרײבער, װי נתן אש, קען םען נאך זײער סיל ער- װארסן, זאגס אויך א נאװוסטער עגגלישער שרײנער, װעלכער הןןס געשרינן א םארדינסע קאפוליםענטארע הקדםה צו דעס נוך. םיר װילס זיך צום םוף ע*עס אנדערש זאגן: םיר האנן אײגענע ױנגע ײדישע סאלאנטן... אבער נישט קוקנדיק דערויף, װןןלט אויך נײטען אש אונז זײער צונוץ געקוםען. אסשר װעס שוין דערםאר שלום אשס אײניקל אםאל שרײנן אץ ײדיש? יאהאב װאםערמאן װעגו זיף) די קינםם צוליב קונסם ןןדער די קונס■ צוליבן לענן? א אנשיםעוע, װעלכע איז אין תיך גענוםען גאר קײן אנסיםעזע נישט. לויט םײן םײנוננ, אױ די אויםגאנע סץ דיכטער — שאםן גע- שטאלסן. דןןם *ובליקוס דערװארם ןןנער םיס א םערקװירדיקן עקשגות, אז דער דיכטער זאל אנטשײדן *ראנלעפען און םאר• ענטםערן שאלות. דערסון קוםען אמים *ארשידענע םיססארשטײענישן. אזוי הןןס פען אויםגעגופען פײן ראפאן ״לאודץ און זײניקע״ נטעות אלם אבילד םונם חתונה *ראנלעס און אין םיל נריװ האט םען