Literarishe bleter · 1928-09-21 · 38 (21.9.1928) · p. Seite 751

751 ליטערארישע בלעטער 36 שא א שמועס מיט דארא ווייםמאז אוז אנשל שור (ספןסיעלןר אינסערװױ פון די ,ליםןרןןרישע בלןמןו־*)■ טעאסער-שסיק אין אײנמאל הןןב איך אױך ןןננעשרינן א ליד א. נ. ,דןןס קװיאל/ װעלכעם סישקינד (איעס דער עלססםער ײדישער אקםיןר, געםינם זיך אין אמעריקע) האט געזוננע ם־ם נרויסן ערסןןלג. פון דעםאלס אן הץנ איך שוין באקיםען אימ• זיסטע סעאסער־נילעםן און געװארן א ״זײעריקער*. אײנראל איז קײן לעםבערג געקופען י. פ. אדלער אין אװעקגענופען כײו אמעריקע די נעסטע אקטיארן עויאםען מיטן סופלער. אין נירפעלס כעאסער העס םען פיך געקאנש אלם ישיבה בחיר, װאה קאן נישקשהײק עברי, האנן זײ פיר סאקי םארגעלײגם נויװערן סוסלער או, דערנאך םיך גערוסן םים זײ זװיף ז״ער םורנע קײן רופעניעו. אוז פך-הוה: אין א געװיסער נאכם האב איך מיך ארוים• געגנבעש פין שסופ מיט א פעקעלע אונסער דער קאפאשע און נעלאים זיך אין דער װעלם... אין רופעניען האנן פיר נישקהדיק אונםערגעהוננערט. איז יענער עײט איז גראד םארנעקומען דער ״דרײםוס-פראצעס״, אין סיר אײנגעסאלן אנצושרײבן א פיעסע װעגן קאפיסאן דרײסוס ם־גן האט די סיעסע נעשטעלס אין זי איז געװארן די סענסאציע םון טאג איז פיר האבן סארדינס אן אוצר מיס נאלד... יאין ססען בין איך געקומען קײן אמעריקע. אין דער צײם האב איך אנגעשריבן א פיעסע .אפ״נטש זאל מען זײן״, דאס איי געװען די דרשפע פיעסע. װו ם׳האט גערעדם ײדיש, און םון דעמאלם אן איז איץ פער אפנעשאססיגעװארן דאס דײטשםערישע םין דער ײדישער יינע. איו 1911 האב איך אין אײנעם סון די אמעריקאנישע טע- אטערס פאנעננט א יוננ םײדל — דארא װײסםאן, אט א די, װאם זיצס דא פיט אונז. דארא װײסםאן צעשםײכלס זיך און לאזם שםײכלענדיק אראפ דעם קאפ... — זי האש דאן געשפילט םוברעםין-ראלן — זי האט געצוינן מײן אויפםערקזאמקײט און כיהאפ באשלארן אנ- צושרײבד םפעציעל סאר איר א פיעסע, ״די )ימעריקאנערין״, אין װעלכער זי האט נעשפילט די הײפס-ראל און נעםאכש סיראר. װעגן איר איבערנאננ סין דער אפערעשע צ• דער דראמע, דערצײלם דארא װײםמאן אל״ן: — דער יעדאקשאר סון דער ״װארהײם״ ל. פ־לער, האט געהאט אנגעשריבן א דראםע ״דער םרור״ און ער האם אנדערש נישס נעװאלם נעבן די פיעסע צו שפיין. סײדן איך זאל שפילן די הויפש-יאל. די רא״-זאגס זי ם־ס א טרױעריקעראינטאנאציע— דערמאים םיך אין טוים סון מײן מאמעז, דער אינהאלט פון דער ראלע איז געװעזי: א םאכטער, װאס װאכט איבערן בעט פין א שטערבלעך-קדאוקער מאםע. נראד אין דער צײם, װען איך האב די ראלע געשפילם, איז פײן פאםע סאקע קראנק נעװען אין איך האב די ראל נישט נאי געשפילט נאר איניערנעלעבס. נאך 30 װאכן שפילז, איז פײן מאםע — פײן אמתע מאמע נע- שמאיבן און כ׳האב אײסנעהעים צו שפילן... דארא װײרמאן בלײפה ארײל שטיל אין אין אירע אויגן בלישטשעי טרערן.. צװײ יאר צײט האב איך איננאנצן נישס נעשםילם און זינט דאן. האפ א־ך םארלײרן פײן געלעכסער, כ האי אויםנעהערט צו לאכן אוי כיהאב זיך גענופען צו דעם, װאס איז םיר צים הארץ, צו דעם, װאס האש אין זיך װײטיק, צער—צו דער דראםע.. — װאס זענען אײערע טעאטער־פלעגער, ה׳ שור? — כ׳װעל אנהויבן פײנע נאסש-שפילן מוצאי יום כפור אין קאמינסקיס?טעאטער מיט אםעלאדראפע. װאם האש ניהאט א קאלאשאלן עיסאלג אין נױ-יאיק—דאם אױ .װײב און נע״יבטע״. כ׳בין אויםן פיט דער ייעסע צו באקאנען דעם הינן טעאשער־ עולם םים דארא װײםמאז. כ׳װעל דא שטעלן אויך עסלעכע אפערעטעס. צװישן אנדערע די אפערעטע .זײן ײדיש םײדל״, םוזיק סין דים יוננן ײרישן קאםפאוישאי שלום סעקונדע. סראץ די קנאפע םעבנישע מעגלעכקײשן סון היגן ײדישן סעאםער, װעל איך זיך באםיען, אז די אפערעטע זאל זען אויסנעשטאם אויסן אםעריקאנישן אוסן. * י ש. ל. ש• קײן װארשע איז נעקומען אנשל שור און דארא װײספאן— צװײ באדײטנדיקע קרעםםן םון אפע- ריקאניש־ײדישן סע- אסער. דער נאפען אנשעל שור ' איז פארבונדן מיט דעם ײדישן טעאםער אין אםעריקע, םיט דער דארטיקער ײדישער אפערעכע אלם פחבר םין א רײ פאפולערע שסיק אין אלס נײער רעזשי- סער, האס ער נע- שסילט א גרויםע רא־ לע אינם ײד׳שן רעאכער - לעבן אין אכעריקע אין לויף םון עטלעכע צענ- דליק יאר. אבשל ש,ר א־ן דארא װײםםאן זענען געק־םען ק־ץ פוילן פיט גרויםע טעאשער-פלענער. זײ װעלן דא אויםשטעלן א רײ סאלקס-שסיק, אפערפםן און דראפען סון זײער רעפערםיאר אין םשך סון װינסער-סעזאן. אין דער גרויםער קאסע ״לורם״ אויף קראקעװער םאר שטאט טרעף איך זיך םים זײ אװנט-צײט. אנשל שור אגרויער, אבער סול באװענינג און טעפפעראפענט. דארא װײסםאן אשלאנ• קע, סיםפאםישע םרוי, עפעש א טיםערער אומעט ליגט איר אױסן פניפ שסילש די םוזיק עפ־ום א לירישן סראגפענס, כאפט זי א־ם אינסער, הויבש דער דזשאז-פאנד אן צו קלאסן, װערט זי צוריק סארשװיגן און דא סאקי, אץ געקלאננ פון דזשאי, אין געװיפל םון םענששן, דערצײלס שור װעגן זײנע ערשטע טעאטראלע שרי : — כ בין נעװען א ישיבה-בחור, א זון םון א תוסםת-מיםר אין לעםבערג. דער כאשע פײנער האם נעשטרעבט צו םאכן םיך סאר א רב; םיך האס אבער געצויגן אין אן אנדער װעלט. ס־ענ א־ך אין בית-הפדרש באהאלמענערהײט לײענען דײטש און פויליש. אין יענער צײט האם גיםסעל (אסאשער ם.־ם באקאנשן ײדישן טעאשער-דירעקטאר) געעסנט דאס ערשסע ײ־ישע םעאסער אין לעםבערנ. דאס איז נעװעץ ארום ״1685, געשפילט האש פעל דאן ״שולםית״ און ״בר פוכבא״. איך האב קײן אײן םאישװעיוננ נישט דורכנעלאזמ, עפעס האט םיך ג־יצוינן—םיאױ םיר קלאי געװאין, א• דאס איז טאקע םײן װעלס. נישסערנדיק די ססרים אין בית-המדרש איז מיר געז מעי אין האנט ארײן דאס העברעישע טעאשער-שטיק ״פנדל עוז״ םין לוצאכי. כ האב עס איבערגעלײענט םיס א םארכאפטן אטעם איז באשלאסן דאם ששיק איבערצוזעצן אויף ײדיש פאר גימסעלם טעאםעד. אויף דער איבערזעצונג האב איך געארבעט א לעננערע צײט, כ׳האב דאס ביך געטרײ איבערגעזעצט אין גראםען—כ׳האב זיך דאן נישס םארגעשסעלט א סעאטער-שטיק אן גראםען. אז כ׳האב דאס שסיק איבערנעלײענס פאר די אקסיארן, האבן זײ געשםײכלט און דאך םיר צונעזאגם עס אויסצוםירן. א״ויף דער קאנטא האבן דערװײל חברה אקסיארן כםדר בײ םיר גע. צויגן געלם. איך האב דערנאך געםאכט סארשידעגע •רוװן צו שרײבן