Literarishe bleter · 1928-09-21 · 38 (21.9.1928) · p. Seite 749

749 לי8ןר*רי װ 1ל9<<ר 38 זא װעגן דער םינאגאגע-ביביד^יאטעק אין זיין ארם־קל װעגן די װ*רשעװע• *יבליןןסעהן *ין דל .ליט. בלעם.*) ר*ם ה׳ װללםשינםקי םך *־ם ןןינענןבן דןד םינ#נ#נע-בלבלי#םןק. םיר װ#לםן אים דערםער נעװען זיער ד*יקב#ר, װן; עד װ*לט זיך בעםלם בי נןבן * ריגםלק בילד װןגן דעם איבט-קן םבכ אלן דער ביבלי#םעק אין אויך װןנן אירע שטרןביננען אויף װרטער. עם איז שוין ד# םא־ט־קן־ ניםח װען ם׳־עדם װענן דער םלנאנאנן-ביבליאםעק ם׳שםןלט אװןק *װװ װןרםער: .אסלםילאביע און ■ריידיקןר• אין װרטער זןנען שוין קין שים דאםן אין אינםאר• םאביעם גישם נױםלק. םיר האבן ה׳ װילטכ־נסקין אינםארםידט נאנץ נענוי, די אינםאר• םאבלןם האבן אבעי באקיםען ב־ אים נאר אן אנדער ■נ־ם. לוים ה׳ ײילטשלנבק•( באזיםם ד• בלבל־אםןק אן עיך 30 םויזנם ביבער. םין װעלגע 24 טויזנט זענען רןאםאלאנירט, 6 טױזנם ביבער, הייפט עם ■ זענען נאך נישט קאטאלאנל־ם. אין דןר אםתן באזיבם די ביבליאטןק 26.300 בי*ןר, נישט ־אטאלאגירט וענען נאר די ביבע־ *ין די לעב• םע עטלעבן חדשים, אן ערך 200 בי*ער. ה־ װילםשעםק• באםערקם• אז .־י םארװאלטיננ קאן אםילי נישט אננעב;, װיםיי ב־בןר זל האט אויף יןדןר שאראך!״ ןם באקיםט זיך אן איינדרוק, אז אלן דע־ ביבליאםןק הערשם א םוראדיקער באאם, אין דל םארװאלטוננ װ־םם אאילו נישם. װאם *ין דע־ ביבליאםןק נעם־נט זיך. די ביבל־אםעק ם־דט זלנם זי עקז סםנרם א נןנױע סםאטיםט־ק: באזונדןר םון דל ביכער אין דל םאדש־דענע איראיע-שן שםראנן אין באזינדןר אלן *דלש און העברןלש *וזאםןן. זי באזיםם אולך *װ־ קאםאלאנף א הןברעלש-־דישן אין א קאםאלאנ םון װעדק אין דל א־ראאעישע שם־ארן. די ביבליאטןק קען דןריבער אי*ם אננןבן נענױ נאר װיםיל ביבןר זי באזי*ט אץ הןברעיש און ־דיש *וזאםען. װענן אינקויםן נין ב־ר^ד. ה׳ װילטשינםקי נים דעם דאזיקן װינטיקן ענין א■ םים דןרם א םך אויםסערקזאםק־ם. *י באזיבם אבןר ה׳ װילטשינםקי די נויםלקע אלנאארפאצ־עם אין םטאםיפםישע *אין, בדל *י קאנןן װענן דעם רןדן? *ו װאם דארף ער עם? ד בלבל-אטןק — זאנם ןר — .קויאם יעדן חלבו־ םין איןין בםלנישן רבל... םרידיקן םין דאבלנןרם־ א.א װ. אן דעד אם־.ן האט םןן, לכשל• .■י״דיקן 6ין ד־טשן ראבינערם״ נןקויםם *ין 1925 י. ביז הינט םאד אן ערך 15 נילדן, 6 בראשורן (נענוי םעםםנעשםןלם לויםן אינװענםאר) דל ביבליאטןק — שד־בם ער- קױ6ם נ-שם קין ידישן בירןד אין .םארלאזס זיך אויםן רןנירוננם-קאםיםאר, אז ןד װעם טין דןר *ענזור *ושלקן א *װאננס-ןקועטאלאר•. םארװאם דןרצ־לט נלשם ה׳ װילםשינםקי ע*עם םןײ װענן דןם .*װאננם־עקזןפאלאר׳? װעלבע נאך ־דישע בלבליאםןק אין םוילן באקיפט אזא עקזןםאלאר? ןם איז דאך דװקא אן אינטערעםאנםן־ ■רט. א דאזק די באםױננןן םון ם־אם. שיר באקיםם די םינאנאנע-ב-בליאםןק זים 1925 *יפ םוף םין יןדן יאד אלע יד שן אין העברע־שן דריקן, װןלבע זןנען אלן טכך םין טאר• לאםענעם יאר אררם אין םוילן. דל ביבליאטעה באײ*ם אלזא ב ס ע ם אלץ, װאט־אלז ארױם ז־ם דעםאלט אין םוילן אויף ״דיש און העביןיש. ה׳ װ־לטשינכקים דערםאנטן זאץ דארף פען נאר אביםעלן קא־ענלרןז דל ביבליאטעק װארם אויף דעם *װאננם-עקזעםםלאר *ין םיניםטעד- ױם, װ־ל ב־ א־ר באניןנעבםן בודזשןט, װיד זי נישם קױםן קלן דובלעם;. איז ןס א חםא? די ביבליאםעק קויםט אבער ידלשע בירןר װןלנע זןנען ארוים אין אויםלאנד: אםעריקן, רוםלאנד א. א■ אלך בין װ־ט םין *ו אידעאליזלרן דעם אי*טיקן ם*ב אין דעד בלבליאטעק װאם שיך אבןר *דיש, אױ דל בא*ױננ אין די לע*םן יארן *י דןר שאראך אין ללםעראטיר נאר אן אנרעדן, װי אםאל• ק־ן ■־נטלןבע בא*ױננ, װי ה׳ װי־םשינםק• װיל דװקא דע־װ״זן, א־ז נלשטא. אין דאם כוז באירוש נעזאגט װןרן. די אביעקטיװן באצייננ *ו ״דלש זןם םןן ■ון דעי *א־הןלםנלםםןםיק נרולםןר *אל אױםלןנדי• שן ״דלשע בירןר, װןלכע םיהאט נןקו־עט אין םשך םון לן*םן יאר, אן ערך 70 װןרק זנישט בירןר). דל װארשןװןר םינאנאנעיביבללאםןק א־בעט. װי יןדע יםנ. שאםטלןרן אלנםטיםי*יע, שםיל, רויק, א• רוישיקער רןקלאטע. אוים• ני*ן דן דאזלקן אירע איננשאםט אין םאלש װענן איר אלנ#ארםיר1 דןם בר־םםםן עולם, איז באםת א נרויםן זינד. מ• װײסבערג נינליאזזקו־ י־ן דער סינאנאנע-נינליאוועק םלעשער. א געבויגענער. םיטן קןן■ אויף אםריער רײסט ער?יך דורך עװישן הםון, םלאנסערם סונאנדער קנוילן הענם, םעסם םיט א םלאש איבער ■נימער, איגער קעם, שזןקלס?יך א■ םון די אײ?ערנע שסעקנם, װאס ער כאוט ארײן און לויםט װײסער. א ״שטארקער• שטעלט אים אונסער א םום. ער םאלט װי א זאק?אםד, ליגט א װײלע מיט דער *עבלוטיקטער נןןז אויםן אסםאלט. רײםט זיך אויף און םיט א שורינג זיבט ער אויםן ״שםארקן*, שלײדערט אים אנידער. הענט בויקערן, קנעטן, װו דןןס לײב איז װײכער. עולם לױסט >ןן, םארטשע• ■עט זיך, םאלם. םען זעס נישט קײן ■נימער. םארװןןרםענע הענט, םיס גװאלרעװען, רײסן זיך סון די געלענקן, געשװילן, שטעקנם ■אסעװען דןןם לײב, םלעשער שסאלטן זיך, בעפליען, און םיט די סארשויבטע גלעזערנע העלזער שנײדט םען ןןדערן. םען רײםט אױף באקן און בלוט ,שערגעס*, גיםט זיך, װי אץ א שלאכס־הויז. דינה הןןט דערזען א ■ןןליביאנס, אונםערגעלןןםן. — װי דערלןןזט איר עסז — װעס זײן םיס א סןןר םןןביאליםסן װײניקער. — הןןס ױך דער ■ןןליביאנט בעשםײכלט — זײ װעלן זיך דןןך אויסשחטן. — איז דינה בוגעשסא• נען בום ואליביאנס. — קוםט בעסער אװעק, יאננ לעדי, אויב איר װילט נישט כאפן קײן קלא■. — הןןם דער פןןליביאנס א נעם נעסון דינהן ןןן א זײם. זי האט אים אונעשטווט, ןןפנעםןןססן סון אויבן ארןןפ און גענוםען אים דעק: — א ■אליםםאן זענט אירז א הונט נישט קײן פאליםמען! — און װער זײס איר דאם, בו אלדי יןןרז אװדאי א םאביאליםסקע, א רויםע... איר הןןט אויך אגיטירס םען זאל שטרײקןז -יןן• — ארעסטיר איך אײךו — ארעססירן פדאגיאט *ין דןם װארנבלאט .די ירישן$שםיםן״, װאם דערשינם איז דןט־אים, אינם ניםץד 3 ■ונ□ 17-טן אױנוםט ד״י. א־ו #■געדרוקט אױף א בבבודיקן אדם אן אװםיקל ,דל נ־ן קללה אויף רןר *דיװעװ ליםע• .־אםיר זװןנן איבןיזעאיננןן)־, נעחחםןט םין י. װא ק ם. אינם אדםיקל רןדם זיך װןנן דל נןאעדלערן אק שןדלערן איבןױועבע־ (א-בעיםלרער), אין ם׳װערט םארנןל״נם *װישן אנדןרן םין *״ם *י *־ם *י ■א־ןםנםלןרן שװארגן דשיםות!טין שלןרטע איבןרזע*ןדם דןרװ־ל, ביז ם׳װןם אנהויבן םארןםנםלןבן יןנן שװאדגע דשיםות, דןרלױב איך זיך *י שםעםם־ןן דא דןם ד.׳ י. װ א ק ם אל■ נ נ ב ■ י א נ י א ם א ר. אם דןר ארםיקל .די נין קללה אױף דע־ ״דישןר ליטן־אםיד•, װאם איז *ינןםראנן דןם לעזןר םין י. װאקס, איז *יננאנ*ן װארט איןװארט איבןרנןװריבן םין םין ארםיקל .דל איבןרזןציננען 6ין •־עםדן שם־אבן אויף ידיש׳, װאם אלז נן־ דריקם נעװןן אין .ה״נם״, דעם 18-סן יילל 1928. איך םאדער אױף די רןדאקאין .יי ידלשן שםיםע■ אר־נ*י• שלקן נ־־ך דןס האנא״אר װאם ס׳קיםם םיר 6אר םין ארםלרל, דעם *דישן װיסנשאםםלעכן אינםםיסים אין װ לנן• נ• מײזיל