Literarishe bleter · 1928-09-21 · 38 (21.9.1928) · p. Seite 745

745 ליװרןריון ולוסןר 4 38 *א א שמועס מיט שמואל לעװיז (דער םחנר םון ,געזאנג םון דורות׳) םרוכטן און לעמןןנאד אויף די כאנען. כל מיני סרענױתן םון קאנדוקטןןרן און זשאנדארמען. אנטלויף קײן ארגענסינע, װו איך ארבעם אויף א םארם. קום זוריק און סאל ארײן אין מלחסה־געװירבל. אנםלויף םון םרןןנט. װער םארמשסס כום טויט, אבער װער ניבל. אקופאגיע. לאנגע הונגער-יןןרן. איך האלט א קאםע־הויז און שסעסער א קרןןם אין לובלין. דער• װײל הןןב איך שוין א םרוי מיט בװײ קינדער. אין 1919 װאנדער איך אויס קײן דײםשלאנד. אן אײנזאסער. אין א בעריסן מאנסל, מיט געדײלםע גראשנס אין קעשענע, דאם װײב סיס די קינדער אויף גאםם באראט. מיט מײן אײנביק םארמעג-א דראםע אין װאליזקעלע, מיט װעלכער איך הזןב מיך ארומנעשלעפט איבער אלע װאר• שעװער פארלאגן און רעדאקביעס, שפרינג איך ארײן רןןג לעשנע אין א סראםװײ און געזעגן מיך אפ מיט װארשע. און װידער סארביסערטער, עקשנותדיקער קאמף. איך הונגער, שלאף אין די פארקן. גײ אויף אװנם• לעקביעס און שרײב. שרײב. אומאויםהערלעך, אומדערמידלעך, ביז מײן ערשטע זאך, ,א חסידישע לעגענדעי געםינט לםוף א םארלעגער, װערט איבערגעזעבט און ארויםגעגעבן אין דײסש. דןןס װערק װערט באנײםטערס אויסגענומען םון דער דײסשער קריטיק. בו דער זעלבער בײט םאראינםערעםירט זיך םיט מיר אויך דוד םרישמאן. ער דרוקט אפ די לעגענדע אין התקוםה י׳ח, און ערשם אין א לעננערער בײט ארום דעביוכיר איך מיט דער זאך אין ח. זשיטלןןװסקיס און ש. ניגערס זשורנאל .דאס נײע לעבן׳. םון דעמזןלט ןןן דערשײ• נען מײנע װערק םיםטעמאטיש אין דײסש, און מײן לעבן הויבם ןןן ןןננעסען אנדערע סארםען. — בײ װעלכע אומשטענדן און װען איך הןןב ןןנגעהויבן צו שרײבןז ס־איז מיר שװער בו ענטסערן. איך שרײב, דאכס זיך, תמיד, םון מײן פריסטער קינדהײט ןןן. זינט איך בין צו מײן שכל געקומען. דןןס שרײבן איז געװען בײ םיר, װי א קרענק. םון װעלכער איך האב נישט געקענט פטור װערן. עס הןןבן נישט געהןןלפן אלע דערנידעדיקונגען, באלײדיקונגען םבד די ײדישע רעדאקטןןרן און שרײבער. איך הןןב געשריבןז אונזער שמועם גײם איבער אויף אקטועלע םרןןבלעםען סון דער ײדישער ליטעראטור. — מען רעדט בײ אונז הײנס א סך װעגן אוניװערסאליזם, װענן װעלםלעכקײט — ארוים אין דער װעלט ארײן זןןל עם הײסן. םען םארגעםט ןןבער כסדר, אז דװקא אין דער װעלט םוז מען ברענגען דןןם, װןןס סײלט אונז אויס םון דעם סאר• אלגעמײנערטן באגריף װעלסלעכקײם. דןןס, װןןם איז דער תוך, דער אינערלעכער ריסם און קלאנג דװקא םון דער ײדישער נשםה. מיר מוזן װײטער שפינען דעם םןןדעם םון אונזערע אײגענע נאגיוןנאלע, עםישע און רעליגיעז־םילאזןןםישע אידעען און אידעאלן, איבערנעטרןןגן אויסן בןןדן סון אונזער אקטועלער װירקלעכקײס. און דןןס נישס בלױז אידעיש, נןןר אויך בנוגע דער פןןרם. מען מוז מאכן א סוף בו דעם נאכא• סען. נישס װי אזוי עס קריםסלס זיך, דארף זיך ײדלען. א ײדיש װערק מוז הןןבן קלאנג, םארב, אינערלעכן ריטם סון אונזער אײגענער. טויזנסיעריקעד קולטוד. ^די ביבל: חוםש, ישעיהו, רות, שיר השירים, אױב—דןןם זענען אונזערע סןןרם• םוםטערן. בלויז דעמןןלם װעט אונזער שאסן הןןבן א װערס. שמואל לעװין איז נאך דערװײל א פנים-חדשות אין אונזער ליסעראסור. הגם א רײ װערק זײנע, מאס זענען אנגעשריבן אין ײדיש. זענען שוין דערשינען אין דײסש און ארויםגערוםן א םאראינ• סערעםירונג און אפילו באגײםטערטע אפהאנד■ לונגען מבד דער דײטשי• שער קריטיק. דאם מזל האט אזוי געםירס, אז אט דער דיכטער, אלײן א םאלקם־מענטש, און װאס זײן שאסוגנ איז אנגעזאפט םיט די אײדל• סטע סענער פון ײדישן םאלקס-לעבן, זאל באקוםען זײן תיקון ערגעץ אין רער םרעמד. בו אונז קוםם ער װי א דעבױטאנט מיט גאנבע זעקס בענדער אויף אמאל, סון װעלכע מיר האבן אין ײדיש דערװײל זײן גרויסן ראמאן: ״געזאנג םון דורות׳. דער דיכםער איז איבט געקוםען םון בערלין קײן פוילן, ער װיל באזוכן שטעם און שטעטלעך און זאםלען מאטעריאל פאר זײן גרויםן, נײעם ראםאן. איבער װעלכן ער ארבעט איבט. אין פולאװ, אויף זײן דורכםאר קײן קאנסקאװאליל. אין זײן אלסער הײם ארײן, שפאבירן מיר לאנג אין דער געדיכסער. שאטנדיקער נרינקײט םון די ריזיקע פולאװער םאםנע־װעלדער און םיך װונדערט דער םערקװירדיקער שפיל םון אלסקײט און יוגנט, װאם הערט נישט אויף ארום דער געשטאלט סון ש. לעװין. אן אלטער, גרײזגרויער םאן. מיט םידע, אפגעלאזענע פנ־ם־שסריכן, םיט שפורן סון א שװערן לעבנם.קאמף, א שטי• לער, א סאלידער. די װערטער זענען געבײלם. באדאכס, װי בוריקגעהאלטן. און עס װילט זיך נישט גלײבן, אז דער מענטש איז ערשס אין די דרײםיקער. און אם װערט זײן פנים העל, אויסגעלײטעדט, אטעםס מיט קראסט, מים שסיםערישקײם, די גרוי־בלויע אויגן בינדן זיך אן... — נישקשהו — גים ער םיר א זעץ איבער דער פלײבע און שנײדט אפ מיט טורגעניעװס א סערז מײן םראנע װעגן זײן יוגנט: ,מיר װעלן נאך װײזן דער װעלט, װאס םיר קאנעןי! ביס ער די װערטער, װי טיםער באנעמענדיק זײ: קינדהײס. יוגנס... װער עם האם זײ םארלוירן. און װער עם האם זײ באלד נישט געהאםו מײן םאסער. א הארעסאשניק, א שװארץ־ארבעםער, די מוטער טראגם ארוס ליכם בו סאר• קויםן. איז קײנמאל נישטא קײן שטיקל ברויס אין שםוב. דאך םארגלוסס זיך זײ א זון, כאטש א רב לערן איך ביז בװעלף יאר אין חדר. גײ ארום שלינסאון׳שלאנג, אפנעריסן און אפ• געשליםן. שפעסער אין דער לובלינער ישובה. אבער די ענייים םון ״םעג־עסן• טרײבן מיך ארויס אויף דער גאס. סיל פרנסות און װײניק ברכות. איך װער א בעלםער בײ א םלפד, א קראם• אנגעשסעלםער, א קאפאשן־שסעפער, סראג ארום בו םארקויםן אסוײ ײווין