Literarishe bleter · 1928-09-21 · 38 (21.9.1928) · p. Seite 744

*3 ־וא יױוױריין נ0*ןר 744 װירקלעכקײט אזוי פ;ל פראבלעפען, און םון דער אנדערער זײס איז נאך דער רעליגיעזער גלויבן נישם אינגאנגן םאר• שװונדן, נאר ער האם זיך באהאלטן הינשער פארשידענע .גלויבנס- און .אידעעס•, הןןט זיך אויך די ליטעראטור נישט אינגאנגן אויםגעלײדיקס םון א םער ןןדער װײניקער מעםאםי• זישן גײסס. די םערב־א-ירןןפעישע ליטעדאטור םון דער גײט נאך דעם רענעםאנס-פעריןןד איז עעטײלס געװןןרן אויף עװײ• ען — בעת א ײ ן טײל איז נןןך געװען אדורכגעדרונגען םון א פילאזאםישן גײסט, האט זיך דער אנדערער סײל ןןנגעהויבן בו קאנגענסרירן אויף םתם באששרײבונגען, באשרײבונגען אין דער װעלט ארײן. די לאגע הןןס זיך א םך םארערגערם, זינט עם איז אויםגעקוםען דער פעריןןד םון אינדוסטריע און דעמא■ גןןגישער געזעלשאפטלעכקײט. די אינדוםטריע, װאס זינט דער צװײטער העלםט סונם פארגאנגענעם יןןרהונדערס האס זי זיך אנגעהויבן בו אנט■ װיקלען מיט געװאלטיקע טריט, האט אין דעם גאנבן גײםםיק• קולטורעלן מצב םון די מערב־אײראפעישע לענדער ארײנגע• בראכט שינוײם. װעלכע האבן געמוזט םירן בו מןןדנע פועל• יוצאם, װןןס שטעלן אין א םכנה דעם גאנצן באשטאנד םון דער גײםטיקער קולטור. די געװוינהײט צו מ א כ ן און צו סאבריצירן נישט פרעגנדיק צו װןןם פאר א ציל, הזןט געבראכם צו שענדלעכע דערשײנונגען, װעלכע די גײססיקע אנזןןגונג פונם .פרןןגרעם״ אינם 18־טן יארהונדערם הןןבן אװדאי נישס געקןןנט םארויסזען. די דאזיקע געװוינהײט הןןט געבראכט דערצו 1) אז די בארארפענישן םונם לעבעדיקן םענטשן, װןןס צוליב זײ װערן דןןך די זאכן געמאכט, זענען געװןןרן א צו• גןןב, א נעבן־זאך. און דאס אאכעניש גוםא איז געװןןרן דער עיקר; די לעבעדיקע בארארפענישן סונם לעבעדיקן מענסשן זענען געװארן באגלײט־דערשײנונגען גו א מאכעניש סתם אין דער װעלט ארײן. 2) אז די באדארפענישן, װןןס האבן דןןך באדארפט זײן דער צ י ל פון דער אינדוםטריע. זענען געװןןרן בלויז א ט י ס ל סון דער אינדוסטריע. 3) אז די באדאדםענישן זענען אפגעריםן געװןןרן פון זײער זעלישן װןןרצל און מגולגל געװןןרן אין זעלבםטשטענדיקע דערשײנונגען. אזוינע אפגעריסענע באדארפענישן הןןט מען אנגעהײבן ןןנצורופן—אינטערעסן. 4) אז דער לעבעדיקער טרעגער פון די באדארפענישן, דער םענסש, האט אנגעװוירן זײן װערם אלם פארענדיקטע פערזענלעכקײס און איז מגולגל געװןןדן אין א בינסל םון םאדאײנצלסע א י נ■ ט ע ר ע ם ן. 5) אז די טואונג איז ןןפגעריםן געװןןרן םונם סוער, פונקט אזוי װי דאס בארארפעניש איז אפגעריסן געװןןרן פונם באדארםער, און איז מנולגל געװןןרן אין א זעלבסשסענ• דיקע זאך םאר זיך, אזוי אז דער לעבעדיקער םענטש איז גע• װןןרן א בינםל פון פאראײנצלטע טואוגגען. 6) אז די םואונגען גופא האבן םאדלוירן זײער אינעװײניקסםן װערם, װײל עם איז אלץ אײנס מים װעלכע םון זײ םען באנוצם זיך, אבי םען דערגרײכט דעם פראקסיש־עגןןיםםישן ציל. אלע די דןןזיקע פאקםארן — שוין נישם רעדנדיק פון אנדערע, װעלכע מיר קןןנען דא נישט אויםצײלן - הןןבן מבטל געמאכס די רעש• םלעך פו:ם רעליגיעזן גלויבן, װײל עם איז בטל געװארן יע• נער פערזענלעכער צענםער, װעלכן מען רוםס ןןן םיט דעם נןןמען .נשמה׳, ןןן װעלכן עם קאן נישם געםןןלט זײן קײן רעליגיע. (םיף קיםס) י י■ 6ין ױ*ד*ק*י*: םיר נינן ד* *ן *רס **י ײמ *יסיקי פין ײר ר. ײיינםזן. הנס פיס *ײניקס פין זיינס!*היייפינגסן זזנזן פיר ניסס פנניכ. סון דער פראקסיש-מענטשלעכער װירקלעכקײם. אין דער אמתן הןןס ער קײן אנדער ברירה גישט. װײל די פראקםיש־מענטש• לעכע װירקלעכקײס װערס װןןס װײטער אלץ געדאנקענלןןזעי און בלינדער. און דןן, דאכש זיד אונז, װאקסט ארוים םאר דער אזוי ןןנגערוםענער שײנער ליטעראטור א דערהויבענע אויפנאבע צו װערן אין א געװיסער מאס די שטעלפארטרע• טערין פונע רעליגיעזן גלויבן און צו טון םארן ברײטער עולם כןןסש אביםל פון דעס, װאס דער רעליגיעזער גלויבן םלעגם פאד אים ביז אהער םון. דהײנו: צו װעקן מיט דעד הילף פון בילדער-ארויסגעכאפט פץ דער װירקלעכקײט גוםא— אין דעם באװוסטזײן סונם געװײנטלעכן םענטשן דעם געםיל פון אלע פאדבןןרגענע םאקטןןרן. װאס הנם זײ װײזן זיך נישט אויף דער אויבערפלאך סונם פראקטישן לעבן, דרינגען זײ עם אדורך מ־ט זײער גײסט און װילןז ארײנצוהויכן אין דער נשמה םונם דןןזיקן פארהאװעטן םענסשן. װאס אלצדיגג איז אים כלומרשט אזוי קלןןר און פשוס, כאטש א םונק .פון יע• נער פארװוגדערונג, װןןם לויט פלאטאנען האט זי ארויםגע• בראכט םון זיך דעם פארלאנג צו םילאזןןםישע באטראכטונגען; צו װײזן אים װי צרהדיק ער איז אין זײן אײנגערעדטער גרויםקײט און װי אומגליקלעך אין זײן אײנגערעדטער גליק• לעכקײט, און נאך אזוינע מיני באטראבסונגען, װןןס זענען םםוגל אפצושװאכן כאטש אביסל די נארישע אויפגעבלןןזנקײט םון דעם פראקטיש׳טעכנישן מענסשן אין דער הײנטיקער צײט. פארשםײס זיך, אז די אזוי אנגערופענע שײנע ליטעראטור איז נישט ביכולת צו באלעבן דעם רעליגיעזן גלויבן — די רעליגיע גוסא קןןן שוין דאם אויך נישט — אבער זי איז ביכולת אביםל אויםצופילן יענע פוסטקײט. װןןם איז איבערגע• בליבן אין דער מענטשלעכער נשמה, זינט דער רעליגיעזער גלויבן איז ארןןפ פון סצענע. אין גןןר אמזןליקע צײטן, װי אויך אינם םארלויף פונם גאנצן מיטלאלטער ביז דער תקוםה פון דער אזױ ןןנגערופע• נער נײער צײט, פלעגט די םערב־אײראפעישע ליםעראסור צו איר גרעםטן טײל קוקן אויף איר אויפגאבע פון א פילאזא• פישן שטאנדפוגקט ארויס. דװקא אין יענע צײטן, װען דער רעליגיעזער גלויבן הןןס פאדנומען אזא װיכסיקן ארס אינם טןןג־טעגלעכן לעבן און דער פשוטער מענטש האט זיך גאר־ נישט אזוי גענויטיקט אין מעטאםיזישע סיםבןןלן, פלעגט די ליסעראסור זיך באשעפטיקן מיט אלגעמײנע טעמעס, אין װעל• כע עם םלעגט ליגן א װעלט־ןןנשויונג פון א געװיםן פארנעם. ןןנהויבנדיק. סונם פעריאד םון דעם שפעטערדיקן רענעסאנם. בעת דער מעדב־אײראפעישעד סענםש הןןט זיך א װענד געטון צום פראקטישן ןןן-חכמותדיקן לעבן, און די גרויםע אנטדע• קוננען אינאײנעם מיט די אויפבליענדיקע נאטוסװיסנשאפטן הןןבן אין אים ארײנגעםלאנצט דעם גלויבן אין זײנע אײגענע קרעםטן. בעת אין דער ארומיקער אטמןןסםער האבן זיך אנ■ געהויבן צו טרןןגז לןןזוננען, װןןם האבן דעם מענטשן סון יענער צײט גערופן אװעקצוװארםן די רעליגיעזע םאנטאזיעם און זיך אינגאנצן איבערגעגעבן דער פשוםער נאטור װי זי שטײט און גײט, — פון יענער צײט אן הןןט אויך די ליטע• ראטור ןןנגעהויבן ארײנגעשלעפט צו װערן אינם אלגעמײנעם שםרןןם און נןןכפאלגן די דערמןןנטע לןןזונגען. םון דעמןןלט ןןן הןןט זיך די ליסעראםור ןןנגעהויבן אפצוגעבן אינם רשות פון דעס, װאם םען רוםט עם ןןן אומסארמיטלט לעבן און אומפארםיטלטע װירקלעכקײס. אבער הױת װי פון אײן זײט אנטהאלט דןןך דװקא די אזוי־ןןנגערוםענע אומסארמיסלטע