Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 737

737 ליסןוןריױ 3 ל זסע ר 37 גא צום ױבל פון אן ארב. הולטור־אינסטיטוציע דעם 26.טן יילי ה י. איז גןיי*רן * ן ן יאר זי<ט עם עקזים־ םירט די ארבןטןר־בובליןוטעק .ד*ם יןבן״, דזשןיוע 32 (געװ טןק- םטיליביבליאםעק). נעט*#ן דורך דער קילטור-קןןםיםיע טיים םעקםטיל- םאר״ין אין דןר *ייט םין דןר ד־־טעזער ןןקיט#צין-ה*ט די בלבליןןםןק דירגנןםאכם *ןן שידןרע יארן םין אקיםאבין. קריג, םאליםישן אין נעזןלשאםםלןבן אײםטריםלוננןן, עקאנאםלשע קרלזיםן, אין דאך נישט אײםנעה;רט עקשנותדיק *ו וזאקםן אין שם־ינן, זדי עם קןן נאר בויען אין װןנדן זיין ןנןרניע אםעםטעד א־בעשןר״קאלעקםיװ. אין רןזילםאט: די טסטיקםםן ידישן ארבןםןריביבליאםעק אלן םוילן, דןר גרעסםער אויםװאל םון די ניםטן אײםנאבן יין לדישן בירער, ידיש־אפעריקאנ־' שע אין םויללשן. דיאלגןםינע צאל ביכןר: 5650. םין זרל: י ד י ש ע — 3920. ם ו י ל י ש ע - 1730. לןזןר, רירכײם ארבעטערילןזער, םיטגלידןר םין *יאם. םא־ינען, זןנןן םאראן - 1011. ארים די בלרער איז דא א נוםע השנחה. אן איבןרגענןבןנער און אזיםטערקזאםןר טערנישןד אםאראם, װאס איז אין םשך םון די צןן יאד נישם נןװןן קין באצאלםןר. א־- בעםער םין זאיששאט, װאם האבן זיך גןלערנט און קזאליםיצירט אלן דןר ארבעש ניםא זןקם םאל אלן װאך װערט רענולןר גןטוישם אין די אװנט־שןה;, װןן די א־בעטןר קעוןן זיך אםרײםן אויף *י קוםען נ*ך * ביך• נאך א שזערן ארבןםםיםאנ, היננןסלױן אין דעדדריקטקיט, אילם דןר ידישןר טןקםגיל-א־בעטער םון דעד שטריקןר״םאשין. םינם שםול־רעדל; דער לןדער-ארבןםער — םינם שיםםןר-װארשםאט. שנידן־, םשאליןר- םין זיער םראצע, אין ביבליאםעק, בדל צי באקו• םען א ביך, זאם זאל אולך םא־בריםןרן זיןר הארלזאנם, זין־ שאלי• טלשן און נעזןלשאםטלןרן באװיםטזין• אין יאר 1927 אױ אין דער ביבליאשןק נעליענם נעװארן 27,843 ביירע־ םון זי אין לידיש; בןלןםריםםיק- 14357, שיבלי*יסםיק -5854, זשירנאלן-503, *יזאםןן אין ידיש זענןן א־ויםנןנעבן גןװארן -20,714 *ירן־־; אין שײללש־. בעלןט־יםטיק — 5431, םובלי*לסםלק - 1598, זשורנאלן—100, צזזאםען אין םײליש-7129 ב־רער• אינםןרןסאנט א־ז אויך די חודשדיקן םטאםיםםיק םון דן־ צאל ארױםנןנןבענע בלרןר לױט דל זעלבע רובריקך אין םאנאט ױלי ד. י. איז נעליענם נעיוארן 2086 בירןד אין ידי•: בעלעט.-1050, •יבל.-!321, זשורנ.-10, צוזאםןן-1383 ב־רןר. אין םױליש: בעלןם.-586, םובל.-144, זשורנ.-3, צוזאםען-703. נישם דא איז דאס ארם *י טאכן השןרהדלקע אױםשירן װענן אינםערעם •ון אײבעםער צים בוך, םין װאם דןר אינטןרןם איז אש- הענניק און װי אזוי טען קןן אלם קולטלװידן. נלשט דא איז דאם ארם צי רעדן װןנן ארם *ין ײדישן אין םױלישן ביך אלן ײדישן לןבן, װער, דורך װןטען װערט ארויסנןשטױםן. םאר טיר אלז בןיקר װיכםיק דאם בריםע םןלד 8ין קולםורןלע אינםליםן, װאס װערם צןאקןרם טים אינןנןד ארבןםןריע-ןרגיע אין *אװוםםזיניקער אײםדויערנדיקןר םי. צוזאםןן םלש די אנדןרע נןביםן םון קולםורעלןר טןס־קיט,— װאם עם האם, *. ב. דעײ םעקםם־ל-םארײן אין װארשע, אםטע שארלע־ ײננןן אױף ליםןרארלשע און ױיםנשאםטלןכן םןםעס, דראםאטיעער קרײז ל״ןנזאל (טןנלעך אםן םאר םיםנלידןר םון םארין), טאנדאיין א־קןםםער, אויםםלינן אין אםי־ו םדוװן םון םארלאגם״טעםיקים, איי עם-א קזאל םון ענןרנישן שא*ן און באװוםםזיניק״נןשטןלטע צילן, װאם זיען זױםןן און םראנן םיוכם שון קאלןקטלװ און *ארן קאלעקטיװ. אין שיכווו םלטן צעניאריקן ױבל שון דער *לבליאטעק. האם רי *ארזאלטונג *ין.דאס לעבן״, װאם שירט אן םיט דןר בלבליאטעק זינש דעם 1923 יאר, םראקלאם רט א װןדבירונג-חודש *אר נין אבאנענםן, נעםארט נןװיםן הנחות בים אזנשריבן זלך, נןשענקט *א־לןנןנע חובות און םלאנט א שיןרלעכע ארויםטרןםוננ אין דןר םובות-װאך אין קאםינםקי-םעאטער. די װערבירוננ-אקצין איו נעםירם געװאדן ברױם אין די םרא*. םארינען אין האם נענעבן 200 ניע לעזער דןד בלבליאםעק. דאם װיזט, װיאזוי די ביבליאםעק אלז *אםולןד און באליבם בז רי ארבןטער. םיר װעלן װינטשן די םיטארבןטןר אױך אויף װיםןר נישט קין קלענןח דערםאלנ אין דןר א־בעם. *ליס אין באװיםםזין *אר דןר זאך האבן זי נןניג צו װאם כעס קאן ברענגען... (טבח ו. זללבערצװזנ אין זין .לעקםלקאן•) ז. זלל*עד*װיג איז שטארק נלשט *>םרידן םים םזן רעצענויע. װענן זין װןיק (זע .ללט. בלעשע־• נ׳ 30), אין ב־י אזצישװארן םינן *ארװורםן באנוצט ןי זיך טים דןר אלםןר טעטאדע *ון שןרזענלןכע אםאקןס. זינע ארגוםןנטן זענען זיער ד,יל*לאו. װאם אלך װלל אבןר אנ־לרן-איז דל םאר .םאקטן־, פלם װןלרע ער הויבט אן דןם ארםלקל. ז. זללבןרצװינ װיל םין ט־ן קרלם״ק םאבן אן ענין שון םערזעגלעכןר נקםה. אזוי *י זאנ;. אבער װאס זאנן רל םאקטןו םאקם נוטןר אײנם: אלך האב קײנםאל אלן אזראםע דעם ה־ ז• נישם באנןננם. י. ם. נימאן האם זלך אםאל גןװענדעם *ו םלר אלן נאסען *ון רעם ה־ ז. םבח אן ארטלקל םאר אן אלםאנאך. איך האב אױך, אויב איך םאך נלשם קין םעוח, באקוטןן *ון דןם ה׳ ז. א ברלװ םין לאדוש. אלך האב דעם ארםיקל (איננםלןך א נרעםןרע ארבעט) קײנםאל א ו י ף י ד י ש נלשם אננעשרלבן. איז װל אזוי האב אלך זלך נעקענט יאנן נאך דןם ה׳ ז.—בם־ט או אלך האב אלם אלן אי־אשע נלשט נןוןן? *אקט נוםןר *װ*: אין אםן־לקן האם דןר ה׳ ז. םיך באזורט אין געבעםן אלך זאל אים העל*ן אלן דןר ארבןם• אלך האב אים נעהאל*ן, װאם ע־ ליקנם נישט א*. נעטין האב אלך עם דערםאר װיל אלן ם־ינצלט הןלף אלך יעדער;, װאם האם נאר ע־לעכן בי:ות און אלך חאב נןםינם, אז דער ה׳ ז. האט זז אויך. םלט דער בײט האב אלך ולך אלבןרבײנם, אז זזנן בונות שםזנן אלבןר זינן בוחות. איך האב נעזען םאר זלך א םןנםשן, װאם קען םןזטער רין אױםןילעך, דל, װאם שםיען דא, אלן אםערלקע נאנט *ים טעאטער האבן זלך גע- װינדערם װל קיםם אזא נישם קײן *ינןגריטער םןנטש צי אוא רלזיקןר אונםןרנןםיננ, װל א םןאשע־־לןקםיקאן. םלר, װל אנדערע םןאטער-טוער און קרלםלקער, אלז נישם נע- *עלן נןװארן דל בלדלקים *ין זין ארבעם װי אױך זײנן םןטאדן או1 באקיםןן .םובליםלטל־ ורדוםד״ אלך האב אבןר נעװארט— װאם װןם דןרםון ארױםקיםען אוי קײנםאל אלם נישם אםנןואנט אלן הללף. טין ה:לף אלז באשטאנןן אין אלנ*ארפלדן אים םבח קװעלן, זאםלוננןן א. אז. װ. און אלך האב אלם דערלױבם *י באניצן זלך םלם םין ארכיװ—װען ןד װעם נאר װןלן א םאנ נאך זין אם־יזן קין אידאשע האם םלר רי *אםם נעברארם דעם נןדריקשן םראםםןקט. איך האב דןם דאזיקן דאקי״ םןנם אםנןשאצם װל נןהןרלק. דןרויף האב איך באקיםען א שא־ ברלװ *ון אקשיארן אין שון א רןדאקםא־ *ון א ײדישער *ײםיננ אין נױ-־א־ק-אז זי זןנןן םםכים םלם םין איסאצוננ (איך װןל נאך די בריװ *ארן#נםלעכן). םין אששאצוננ *ין דעם םראסשעקט האם דעם ה׳ ז. אריננע- ברארם אלן אזא *ארן-אז ןר האם נןטיזם אױםםראכםן א םןשה, אי אלך האב אלם םא־נןשלאנן םין םיםארבןטעדשאשט. נאר אזױ װל ןד אלז דער .םםן*יאליםם*, אין אלך האב ק״ן שים אניננ נישם װןגן םעאטןײינעש־כטן—דןרלבןר האם ןר םלר אונעזאנט און דןרו־ף האב אלך נןענם*ןרט םלם א שאר*ןר קריטלק. שםעל איך דא םעםם ן*נםלןך—אז דל נאנ*ע םעשה איז שק־ ובזב! רןדאקםלרן א םעאטןר־לןקםלקאן שאדןרם א םך װלם; און טןז דאיף דער*י הא*ן-װי דל רןדאקגיע *ון דל .ללםןרארלשע בלןטןר• האט רלכםלק באםןרקם-א קאלעגין. אלענטאלם, װל עם זאל נישט זין-אלך םערזענלןך האב נלשם אין ר׳האב נלשם גןהאט קײן טאל קין שום אלנטערעם אלן אוא אונםערנעםוננ בכלל, און אלן ה׳ וללבןר- *װינם ב*רט. דערטלם שללם איך דל דןבאםע, װיל טער װעל אלך אלן דעד םראנע קזן װארם נלשם נןםןן• ד*ר י. ש1#קי *ין דער רעדאקוױע: םלר דרוקן ר־ר י. שא*קלם ןנטםןר םלם איניקע קיצורים. און האלםן רןדםלם די שאלעםלק *װישן שאבקי-זילבןיצװינ *אר *ארענרלקש. א• ד-ק