Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 738

37 זא ליזזרורינן נל*ם*ר 730 כ ר א ב י 9 טעאטער און הונםט ** נײ די װיינער ביים וץ וינםסןב ןן ױוזשין ןניעים .די װ*װה *ונםנר ךי *ײם-נןיםער• רזנזשי *נרהפ םיי*לנ1ים. •ין דזנר •יעסע נשסען ןנוײל: •נרמס •ײסינוים, פרים ןריעםקן, םןנ■ וזינלים, פןנםדןרף, קירלננוער •. ןנו. ד*קן• רןייע•—דשר קינםסלןר שליװניןק. .**- דעם .סקןלן׳-סעויער •ין װןרשזנ װו ם׳הןס וןריקן סעזןן בעשוילס דעי .סםנסױן• הןס •1יף הײנסיקן. סעזןן •ינערנעגיסען רױןיף זןסלןװסקי. דעו סעזןן ה1ינם זיך ןן זינסןב דעס 16-םן סעוסעםנר (םונעי ראש השנה) *ין קוסינסקי-סעעסער װעס זיך דער סעזןן ע1ענען םםתסו נןך יים-נסור. דןרס װעס ש*יין ו •ןיקם-םעןסער םיס וןדן װײסםןן *ין דער שיי׳ן. .*װ די עוענינג וינס רינער ײדישן סעןיער קיסס וןר דעס 16-•( סעוסעםנער. דער רעוער■ סיור װעס נןשסײן וין 20 *ייוויריננען. .*■י דערװײל זענען .ןזןזעי׳ *ין .םםנםיון״ ןן ן סעוסער. סיויז נוסה ן נרױםער שןו, װןס ■׳יןז• דע• ײדישן רעװי *ױף ה1קר. דער לןוזשער .*ררם״ •ירס *ינ• •1יף דעס 8יסן •רןגרןם .הןסעל .סערקןלין*. .סאי *ץ ירושלים זענען דן עסלעגע הענרעישע רעװײםעןסערן: ,הקוםקיס״ (דער ■שןיניק), .הססוס■' (דער נעזעס), .הוויני״ (דער ■!■ינן'). *יעס *יז עונעקוםען ו נײער םין רעװי-סע**ער — ן שריםער. די *רסיססן זענען סרופע נהיריס *ץ זײוענע קןוןסעס. 1ר1יען״ר*לן שוילן ■1יך םענער. דער רעזשיסער *יז * סרופער ײד *ץ ן לןנגער קןוןסע. דער סעןםער הײסס ,*1ד.ל יעקנ״. *ינ• נינן װעס!ןרקופען וי ערשסע •*רשםעליננ. *נרהס םןרעװסקי, װןס *יז וײננעלןדן *1יף הײנסיקן סעזןן קײן *םעריקע נו ■*ריס שװורען, מןס שױן *ורלןזס ורנענעינע, װי ער הן< נעשויל• דעס לעעסן סעזןן, *ין .■ןרװערסס״ *ח ןונעדריקס •ןלגנ- דיקע נריװ וין נ. װלןדעק: .*ין די ,ליסער. נלעסער״ *יז דערשינען קירנע סעלויגנ, װעלנע םןכס ועם *ײנדריק, ןז די אויםיירונב, װעלנע סןריס שװורץ םוכ• סין .קיריש השס״, *יז נישס *ויסןריזירם. ערלוינס פיר *ײך עי םעלדן, ןז *יך נין דער נעזענלעכשר יןרםרעסער 1ין שלו■ ןש *ין *םעריקע (*ין ןז *יך הןו שװןרנן 1ןרק1י1ס דן• רעכ• *1יף .קידיש השם״ *ין די •*רײניקסע שסןסן *ין קן■ נןדע, *ין של1ם *ש *יז *ינוןרפירס װענן וער נןננער *ננעלעגנהײס. *יך װיל *1יך נינענן, ןז *ױף װיסיל דער ענין *יז פיר נןקןנס, םןכס שװןרץ זײער גי1יםע *ין זײער *ויוריכםיקע ןנ״ שסרענגוננען *ויםניסירן .קיווש השם״ *1יף דע■ שענססן *ין ■*םיקםםן *1ין, *ין *יך זע ניש• קײן *ורזןכע *ורװןס עםינער זןל דענקען, *ז נןר װןרשע קען םןכן * ריכ*יקע ור*ם**יזירונג •ין *ש• נןריםסן רןפין׳• י י<י• גחמן מײזיל־* נײס נענורולן סעלקער-םיזײ *ין וןסקװע *יז נעשןםן געװןרן ״וישע *■•ײליננ. זרה נריננערנ איז קןםןנדירס *ין ן רײ שסעולעך וין םםןלענםקער נינערניע (לינןװיסש, נןםלוװיםש *. *.) ני זןםלען דןדס עסנןנרןסישע *ון סןלק- לןריססישע ם**ערי*לן, װי *ויך *רנוניזירן * רײ זןמל״װנקסן• .אװ די נרןזיליונער םעקניע סינם *וישן װיסגשןססלעכן *ינםסיסוס הןס ■וןקלןםירס ועם ח1ד■ יילי 0*ר ן חווש סין י. װ. *. די .נרןזיל- יונער ״דישע ■רעסע׳ ורוקס פעלווננען, *וי0רי*ן, *רםיקלען װענן י. װ. *. וי זעלנע םעקניע סין י. װ. *. הןם אײננעןרדנס * נרייםע *ײערינג לנב1ו רע■ 20 י1נל סין דער סשערנןװינער קןנ״ סערענץ. אין סןולןג ,נײע ײדישע ■ןלקם שול׳ װילנע, זענען נום נייעם לערניןר דערשינען סןלננ- דיקע נײע *ויםנןנן: 1) .לענעדיקע קלןנגען״ — נרעססןםןסיע ■*דן 3-םן לעדניןד סון ש. נןססןם• סקי און ם. תײםסןן — 4״סע *ינערגעןרנעםע *ין ■*רגרעסערסע *ויסנןנע. 2) *ריםסעםישער רעכנ• נוך-נריכנןלן, ■ין ש. נןםסןםסקי *ין ל. הירװיץ. 6-םע *ויולןנע, נרינסלעך אינערנעןרנעס און ■ונדןםנײ אויםגעזעעס. 3) .לענעדיקע קלוננען״ — *יליסםרירםער *״נ סין ש. נןםםןםסקי אין ם. חײםסןן, 7-םז *ױסלןנע. ** םןקס עריק הןס נעהולסן * רעוערןס וין ניןליסםןק *. ד. ם, .םןוערנע ײוישע נעלעסריס- סיק״. נןכן רעסעדןס איז *־ן לןקול וין ליסע• רןםן-קרײז *ײנבעןרונס נעװןרן לננוו פ. עריק * נלעזל-סײ. ^װי *1יף דער זינונג וין דער נודושעס• קןפיםיע נײס װןרשעװער קהלה-רןס הןס ם. י. ורײד *וײננעסרןנן * סןרשלונ, עס וןל סןרנע. סעדט װערן ניז 200 גילדן * ח1דש די ■ענניע ■ןר וער אלםנה סין י• ל. ■רץ. דער דןזיקער סןרסלןנ איז לוננ וענןסירס נעװןרן *ין *יס ס1ף *יז ער פיס די שסיפען סין די *נידה-דןזןרע• *■נעװןרון נעװןרן. .^■י דער ניי-יןרקער .סןג׳ חןס *ינם *ר1י•- גענענן זײן סססצ-ססן נופער. .*■, די_נני*י■ *תר1נים *ין נחינים סין יהושעס תנ׳ך-איבערזענינג זענען ש1ין *ין זןץ. נחן ס1ף יןר װעלן זײ 1*ר*יק זײן סין דרוק. װי ס׳װערס געפןלון, *יז שוין װן חופש סןרקויםם געװןרן קר1נ עי 2006 עקז. *ין סין די נניאיס ר*ש1ניס נװןם זענען *ר1י• עיריק סיס 3 חדשי■) *ינער 600 געננ. ש. ■ןליןקןװ■ היססןרישער רןםןן .שנתאי נני״ (ײויש ש. זןקס) דרוקם זיך *ין הםשכים *ין ניענןס *ײרעםער .די *ר*םע'. .אײי אין װןרשע איז נעשסןרנן אין עלסער סין 85 יןר די םןנסער *ון ד״ר שלםה עסיננער (םחנר סין .םערקעלע*), סרױ םןרין נןלדםןן. זי *ח נעװען די שװיגער װנם רע*ערענס ■*ר ײדישע עניניפ *ין *ינערן-פיניס*עריים *. ערננערנ. -■*- *ץ רינער ,וריםןרנן״ דרוק■ זיך *י1• ם. קיסןי• * ■עריש *רסיקלען (םים!ילוער) .1ײ די ײדישע קינםסלער *ין ■*ריו׳. ל־ייםעראטור ארן פולטרר ,■װ דעם 30-סן *ױניסס *יז *ין נױ-יןיק נעשסןרנן יון * לינבענקרןנקהײס *ין עלםער װן י4 יןר וער נוקונסער ײוישער שריססשסעלער *ון זשורנןליסם, רעוןקעיע-םיסנליד ןין גײ-יןר- סער ,סןנ׳ לעןן עלבע (לײנע •*ס״ן). עלנע *יז נענוידן *ין םינסק. לערנענדיק *ין חורים *ון ישינוח הןס ער זיך ן*גענע*ן םים זעלבםם-נילויננ נוסײן געהערם נו די גרינוער סין •ועלי-ני1ן *ין ■ינםק, שועוער נײס ער *רינעד נו די ס׳ס. *ין יןר 1904 עפינריר■ ער קײן *םעריקע. לעןן עלנע הןס וןרעונסלעכ■ *יל נןװעלן, סקינן *ץ וןרשיוענע נײ*שרי0םן *ץ הןס פיסגעןרנעס *ין סיל ■ןני*ליססיש-סעריסןרי*לי**ישע *רנןנען *ין *סעריקע *ון *ײר**ע. די לענםע יןרן *>ז נ*#ײן נעװען * שםענדיקער •יסורנעסער סון נױ-יןרקער .•ןג״. לעןן עלנע *יז נעװען *ײנער סין די נן- נןנסוםע ײוישע קינדעד-שרײנער. זײן ניקל םעשה- לעך .דןס ײננעלע •יסן רינבעלע״ געהערס ני די נולינוססע װערק 0ון *ונזער קינדער-ליסערןםיר. ער הןס זיך װיך *ויסנענײכנס *לס הוםןריסם *ון *עליעסןניסס. זײן ם1יס *יז * נרויסע *נוה 0*ר דער ײדישער ליסערןםיר *ון שול. *ין קישענעװ איז נעשסןרנן דער הענ- דעישער שריססשסעלער און דענקער ישר*ל ױסף •ירקו•. דער נןקןנסער שיל-סוער ■. שור, װןס הןס לענסנ• ןננעסירס פיס דער שיל-ןרגעם *־ן װילנע, סןרם ן■ קײן דר1*-ופעריקע *ױף ן 1־..״ נערער נײט. *ין װילנע *יז *ײננעןרדנם נעװןין *ן ן*שײו-ןװנ■ לנניד ם. שור. ס׳זענען נעקוםען לערער, שול-סיער, שריסישסעלער. *לע הןנן נע- רעדס סי• גרױ• ןנערקעניננ װענן שירס •*ידינססן *ון *ױססיען *ןר וער ײדישער שיל *ין קילםור. לענסנס הןם ם. שיר *ױך נעןרנעם *ין ײדישן װיסנשןססלעכן *ינסםיװס. םיר װיגסשן דעם ענער- נישן סוער *ין *ינעדגענענענעם •רײנס 0ין דער ײוישער קילסזר ן גליקלעכע רײזע. ס׳ויז נושסעסיקס נעװןרן *ין רןסנסור- בןנד וער ••*•ום •ין דער יד. װיסנשןססלעכער געזלשןוס (יי *לריסלעגדישע נעזעלשןוס עי שסי- דירן די ײדישע נעשיכסע, ליסערןםיר *ון ש*ר*ך). די נעזעלשןו• *ח אײנגעשיןסן *ין נעץ סון די װ־סנשןססלענע נעזעלשןוסן נײ■ .הויוס-װיסנשןוס״ סונם סןלקןסנילד, װעלכער הןס שױן ןסיננידס סןר דער *רנעם סין דער נעזעלשןסס *ױף דעם קיםעגדיקן יןר * נןשםיםסע געלי-סינװדיע. די װילנער סק1י*ן-ןרגןניז*ניע .נין׳ הןס נעוײער• ס*ר די *ײנענע םיםגלידער דעס 20• ין־יקן יינילײ וין ועם סשערנןװיזער *וזןפענ- 6*־. ע• זענען נעקוםען י1ס-ס1נדיק ןגנעסון (אין נינישעד *וניסןרם) *ינער •10 פיסנלידער. ס׳זענען *ויסגעהער• געװןרן *ײניקע רעוערןסן װעגן וער קןנוערענץ. די .1ין' גרײס 1י * זןםלוננ, װןס װע■ זײן נעװידפעם סשערנןװיץ• די זןםליננ װעס ו*רש*ר״ס װערן 1װישן די שיל-קינוער. 7* *ין רין דע זשןנײרן *ח •ןרבעקוםען םשוס אינער סשת גןדיר, ו*ר זײנע ןנוןלן *ויף ן רײ ״וישע שרײנער—י. *■*סןשי, ח. לײ• װיק, *. לעיעלעס, ש. ניגער *. 1.