Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 728

37 זא ליטערארישע בלעטער 728 ידיע1ת פון ײד. װיסבשאפטלעבן איבסטיטוט נרמער 20 14 סעפטעפבער 1928 אויסגעשטעלס געװארן א עאל עקםגאנאסן פון עלטערע ײדישע צײטשריפטן װאס דער אינםסיטוט םארמןןגס. 3) געשיכסע פין דער ײדישער ארבעטער-באװעגונג, פרעםע אין ליטעראטור םון די ײדישע ארבעטער-פארטײען אין אלע לענדעד—םין די אומלעגאלע בלעטלעך ביז די הײנטיקע גרויםע ארבעטער־צײטינגען. א רײכע קאלעקגיע האט דער אינםסיטוט אויםגעשטעלט פין דער אימלעגאלער בראשורן־ליטעראטור. באזינדערס םון די ערשסע אנהײבן םון דער ײדישער ארבעםןר■ באװעגינג אין ענגלאנד, אמעריקע און רוםלאנד. 4) א םפעגיעלער בימער איז געװען אםגעגעבן םאד פארשידענע טשיקאװע אםישן. אויפרוםן, װאל־םאטעריאל אד׳ג. 5) אויף דער אױםשסעיונג איז אויך געעםנט געײןרן דער סעאטער־מיזײ אויםן נאמען םון אסתרירחל קאמינםקי. אין דער עםענונג םון דער אויסשסעלונג הזןבן זיך באטײליקס בײ 400 סערזאן (מער האס דער זאל נישס געקענס ארײננעמען), צװישן זײ די אנגעזעענםטע םןןרשסײער םון דער ײדישער געזעלשאפט. עם זענען אויך בײגעװען דער שםאסי■ שער סטאראםטע אלם פארסרעםער פין װאיעװאדע. םארטרעסער סון דער שטאט׳פארװאלסונג, פארשטײער סין דער פוילישער װיםנשאםטלעכער ווון ליסערארישער װעלט. רעדעם האבן געהאלסן: ם. װײנדײך, ד׳ר צ. שאבאד (פויליש), ז. רײזען. דעם 8-טן אפריל איז פןןרגעקומען אין טעאטער ״פאלאם״ א פײערלעכע אקאדעםיע לכבור דעם אינססיטוט. ם־האם געהאלסן א פןןרטראג דער דיכטער פרץ הירשבײן, װעלכער איז ספעביעל געקומען קײן װילנע, עם האבן נאך גערעדס ז. רײזען, י. יאשונםקי אװ י. טשערניכןזװ, און ם׳זענעןזיאיבערגעלײענט געװןןרן די באגריסונגען, װאם עם האבן צום יובל צוגעשיקט א רײ געזעלשאססלעכע און װיםנשאםטלעכע אינססיםוציעם און פערזאנען. א גרופע צוהערער םון לערער־סעםינאר הןןט אויס־ געפירט אין קאםסױמען ײדישע שפילמאן־םצענע, און נאך הונדערסער יןןרן האבן זיך איבעראנײם דערהערט פארן עולם די םענער פון ,שמואל־בוךי און םון ױמטובילידער. מ. װײנרײך הן$ט געגעבן דערקלערונגען צו א רײ בילדער םון ײדישן מיסלעלטער. װעלכע זענען געוױזן געװארן אויםן עקראן• ד*ר ה. קןןװארםקי האט אנסװיקלט דעם פלאן צו בױען אן אײגענע הײם פאר דעם ײװ*א און פרןןקלאמירס די גרינדוננ פון דעם בויקןזמיטעט. דעם 13־סן אפריל איז פןןרגעקומען אן עסנסלעכע װיסנ־ שאםטלעכע זיצונג פון די אינםטיטוט־סקציעס, אין װעלכער עם הןןבן זיך באטײליקט מיט רעפעראטן: א. םשעריקןןװער — צו דער געשיכסע םון ײדיש בײ די דײטשע ײרן אין 18יסן און 19־טן יארהונדערט, ז. רײזען: די דערגרײכונג םון דער ײדישער םילאלאגיע פאר די לעצטע 15 יןןר, מ. װײנרײך: אן אומבאקאנטער װילנער ײדישער דיכטער פון 17 טן יןןר־ הונדערט, א. גאלאמב הןןס געלײענט אן אינםןןרמאםיװן רעפע־ ראם װעגן די ארבעטם־פלענער פון דער פעדאגןןגישער סעק־ ציע םון אינסטיטום. די םײערונגען הןןנן זיך געענדיקם דעם 22־סןי אפריל מיט א גױיסן עטנאגראפישן ןןװנט. דער סעקרעטאר םון דער קןןמיםיע ח. חיות הןןט איבערגענעבן א קורצן באריכט םון דער ביז איצט ןןפגעטוענער ארבעט און װעגן די װײטערדיקע בויקאמיטעט טאר דעם ײװ״א צים דריסן יארטןןג סון דעם ײװ*א האט זיך אין װילנע געגרינדס דער בױקאסיטעס פאר דעם ײדישן װיםנשאפםלעכן אינסטיטיס. דערװײל איז זײן באשטאנד אזא: ט. בונימאװיטש, ד*ר מ. װײנרײך, ד*ר ה. קןןװארסקי, ב. קלעצקין ז. רײזען. ס־ננאסאר ד*ר צ. שאבאד. יר. שאפירןן. דער צװעק פין קזןמי־ סעס איז צו קויפן א פלאץ, װו ם׳זאל קענען אויפגעשםעלט װערן א פאסיקער בגין םאר דעם ײװ*א, און אויך אױסציבױען דעם בנין גיםא. דער בױקןןמיטעט קוקט אויף זיך נןןר װי אויף אן א־ניציאטןןר אין מיסהעלפער אין דער זאך. װילנע װעט איר פליכם טון, נןןר בײם בעםםן װילן איז זי נישט אימשטאנד צי שאפן די גאנצע גרויסע סומען, װןןם איז נײםיק םאר אזא גראנדיעזן צװעק. אבער ב״ם כאראקטער סון ײדישן װיסנ־ שאפטלעכן אינסטיטום, װןןס נעמט ארים מיט זײן טעטיקײס אלע ײדישע ישובים. איז ויכער, אז אין ערגעץ װעט םען נישס באטראכסן די ארבעט םון דעם בויקאמ־טעט פאר א לאקאלער װילנער אױפנאבע. דער בנין װעט שסײן אין װילנע. אבער ער װעט זײן א הײם פאר דער ג א נ צ ע ר יידישער װיםנשאפס; ער װעם ארײננעסען אין זיך אלע זאמלונגען. אלע װיםנשאפטלעכע אונטערנעמונגען פון דעם ײװ*א. ער װעט אויך זײן דער זיץ םין דער ײדישער הויכשול, װאס װעס בײם ײ־ו׳א געשאסן װערן. איז דעריבער קײן ססק נישט, אז די א־בעט פון דעם בויקןןםיטעט װעט געפינען א װארעםען אפקלאנג. דער פלאן איז, אז לעבן װילנע זאלן זיך ארנאניזירן בוי־קאמיטעטן אויך אין אנדערע פונקטן. פאר װארשע האט גענוםען אױף זיך די איניציאסיװ םרײנד י. גיטערמאן, פאר פאריז םרײנד י. יעפרויקין, פאר ריגע די פרײנד װ. לאצקי־ בערםאלדי און םײם-דעפוטאט ד*ר נ. םײזעל. פראפ. ד. םימאנ■ סען אין קאפענהאגען און ד*ר מ. עהרענפיײז אין שטאקהאלם האנן אויםגעדריקט זײער אינטערעם צו דער זאך. פראפ. ש. דובנאװ (בערלין) און ד*ר מ. גאסטער (לאנדאן) זענען אויסגעקליבן געװארן פאר ערן־סיטנלידער םון דעם בויקאםיסעט. װעגן דער ארבעט םאר דעם בויקאמיטעט אין אמעריקע װעט זײן א ספעציעלער באריכט. דרײ יאר ײדישער װיסבשאפטלעכער אינסטיטרט צװישן דעם 5סן און 22סן אפריל זענען אין װילנע פארגעקומען די םײערונגען צוליב דעם דרײ־יןןריקן יובל םון דער ארבעט םאר דעם ײדישן װיסנשאסטלעכן אינםטיטוט. די פײערונגען האבן זיך אנגעהויבן מיט א גרויסער אויסשםעלונג םון די אינסטיטוס־זאמלונגען אין די זאלן םון דער מאטעמא• טיש נאטורװיסנשאםטלעכער גימנאזיע. עס זענען געװען אײנ־ נעארדנס אזוינע!ןפטײלונגען: 1) ײדישע דרוקפרןןדוקציע (ביכער און צײטשריסטן) םאר די יןןרן 1926 און 1927. 2) געשיכטע סון דער ײדישער פרעסע, װו עס זענען