Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 727

727 ל*םער*ריםע נל*םע ר 37 יוא מןןדערנער ײדישיװעלסלעכער שול אין ײדישן לעבן און די אויפנאבן, װןןס דרינגען ארוים פון ןןט דער רןןלע. װײטער דארםן םעסטגעשטעלס װערן די װעגן םון קאםף םאר ןןנערקעי נונג סון דער ײדישער שול אין אינםערםלוכרישן מאסשטאב. אויםער דעם קומען א גאנבע רײ םראקטישע אויםגאבן, װי אײנשטעלן א סיסטעם םון פעדאגןןגישער סארלעגערײ םאר לערער און שילער. דאס װןןס יעדעס לאנד באזונדער ק$ן זיך גישט דערלויבן. װעם עם גרינג זײן בו דערגרײכן אין א ברײםערן מאסשטאב און נאך א רײ אנדערע קלענערע. דאס זענען די דרינגנדיקע אויםגאבן םון ײדישיזם בײ הײנסיקן טןג בום בװןןנעיקסטן יןןרטןןג םון סשערנןןװיגער קאנסערענץ. םארלאנ ב. קלעבקין י. אפאטאשוס װערה אין סז בענדער ערשטע םולשסענדיקע אויסגאבע 5.25 — באנד 1 א ראםאן םון א *ןױד-ננב 5.70 — . 11 *ינםןרװןלם 6.00 — . 111 היברי(־אםאן) 5.00 — . עו אלין (דאםאן) 6.00 — . ע לינםשןר־ 7.70 — . 71 םױיושן זעלדער (ראפין) 5.60 — . ע11 1863 (יאםאןו 5.50 — . 11וזו א־ים די חירביח 6.00 - . א1 ארף ז־םלקן װענן . \ *יאנקא (נאװןלן) *ח־ישן דל יי־דישע ■ר*ז*לקעד אלז $ם*ם*שין גווזינדןרם םי■, די נײן ײדישן נןליננןן זני זען אין אוי*1יםאסן דןמ *רישן און *ו נעבן דעם םביבה אין ז־ןי נ־ןר לעבנס-םיםיאצין, האםשיקן טןמ■״ דינליןנדלקע *שם#שםןד 6ון דעם ניןם לןבנם. שםײנער אץ די נײע ײדישע ישיבים. אואטאשו האם *ריננעםראנן אין דער יידושןד ליטן־ ראטיר די נ־ן, שם־יםן אין װאניקן שיראך, א ו־יןם שעםיננם• ניםח. א־ן דער טרילאגין .םוילישן װןלדןר־, ,1863־ ניים *אי אינז אדירך א דורות-לאננן קיים *ין ם*#כש*ולע שילדן• דיננןן, נןשןןנישן און םאסיריננע;, א רייכןר אואר *ין נעש :ט• לן5ע טיםן אין נעשםאלטן. ם־ייז שא־ אלע 10 םענדער - .60 זלאםןם אין םראכם-עאנד . 50 2-) . קאאם. .*יכער־ װאדשן, נאלעװקד ס2, ם. ק. א. 196 13 פארל^ג *פוחיירת׳/ װארשע שוין דערשינען: מאקסיבש גארקי דאס לעבן פרד קלים םאמגין;םערביק יןןר) -ידי• ם. נײדין — םיט * םןןרװןןרט םון נ. םײויל — פרײז 0.50 — הויפט-שסרקויף קןןןןפ. ,ביכער׳, נאלעװקי ס2 דעם אלטן װײן א־ן נײע לןןגלען. איבערבוריכטן דעם ןולטן בוינעריק א־ן א נײעם אײנבוהאלסן דןןם אלםע. ןןפגעלעבטע אין ראמען פון א נײעם לעבן. נײן, בלויז םון אלסן קןןן קײן נײע קולטור נישם געשאסן װערן. בדי עם זןןל מעגלעך זײן א נײ קולםור־לעבן מוז זײן א נײ פאסן־לעבן. װײל קילטור שאםט זיך נןןר אין מאסן. נישט נןןר םאר םאסן, װי גענרוי■ כער םון קולטור, נןןר םון םאםן, װי פרןןדובירער. דןןס שטעלט װידער ארויס אויםגאבעס םון עקןןנןןמיש-קןןנםסרוקטיװן כאראק- סער. אײן ײדישער ישוב. א קלײנער, ןןגער א קןןנבענטרירסער, איז קולסורעל װיכסיקער, װי א גרעםערער קיבוץ. ןןבער א בעשטויבסער. דער ײדישיזס, װןןם זײן ארענע איז — די גאנבע ערד, הןןם אויך געזעלשאםטלעך־פןןליטישע פרןןבלעמען—אויםבוקעםםן און םעגלעך בו םאכן דאם לעבן און קולסור־אנםװיקלונג םון די ײדן אין דער װעלט. עס איז אן אויםגאבע, װןןס קןןן גע■ לעזט װערן נןןר פיט ןןנשסרענגונגען סון א װעלט מיס ײדן, נןןר דורך א םעםטן און ןןרגאניזירטן װילן אין א גרויםן װעלט״םאסשטאב. און די ערשטע און אםשר די שװערססע טײל םון דער אױםגאנע איז— דאס שאסן און ארגאניזירן ןןט דעם װילן. די איניביאםיװ געהערט בום ײדישיזם. און בולעבם ערשט קימט די רײנע קולטור. דןן איז שוין פאראן א קלןןרער װעג, דא זענען שוין םאראן דערגרײכונגען. אויםנעקעםםסע פןןזיביעס. בװישן די טעריםןןריעם פון פען־קלוב םיגורירס אזא םין ,טעריסןןריע״, װי .ײדיש׳, מיס רעזידענבן —װילנע, װארשע. נױ־יןןרק. אויף אן אלװעלטלעכער אויסשטע■ לונג םון מןןדערנעם שול־װעזן איז אויך סארטרןןםן דער ײדי• שער. עס איז נןןך װײס םון בו זןןגן גענוג, ןןבער דער װעג איז אויםגעסראםן. אויסגעםרןןםן, ןןבער נישט װי געהעריק אר• גאניזירט. עם איז בום ױבל םון טשערנןןװיץ נויטיק םעססבו• שםעלן די נויםיקײט םון א נײעם ײדישיסטן װעלט־קןןנגרעם, װןןס זןןל ערשםנם בולט און זיכער פרןןקלאמירן דעם נרײטן כאראקםער םון ײדישיזם. זײן םארנעם און זןןל םעסטשטעלן זײן פרןןגראם םון דער ארבעט. בװײטנם, דארף דער קוןננרעס ןןרגאניזירן אונזער קולסור-ארבעט, װןןס גײם ביז הײנט סעפא■ ראס אין יעדן לאנד באזונדער, ןןפגעזונדערט און ןןםט םםי■ כיש. דער קזןנגרעס דארף ןןרגאניזירן די ײדישע װיסנשאסט, װןןם װערט דערװײל געטרןןגן דורך דעם ײד. װיםנש. אינםס״ ער דארף נענטער םארבינדן אויף װיםיל עם לןןזם זיך דעם ײדישן שול*װעזן םון נאזונדערע לענדער. דער קןןנגרעם דארף ןןרגאניזירן די גרויסע משפחה םון אונזערע קולםור-טוער אויף דער גןןרער װעלס. ער דארף געסינען די װעגן, װי אזײ בו םארזיכערן אונזער קולטור-ארבעט אין איר גאנבן םארנעם און ברײם. ער דארף זיך פארנינדן םיס די םארשײדענע קןןנסטרוק• סיװע הילף-ןןרגאניזאביעס, כדי בו קןןןןרדינירן זײער םעטיקײט אין גײסט פון ײדישעי קולםור. אזא קןןנגרעס װןןלט אונסער• געסירט א געהעריקן סך־הכל סון די בװאנביק יןןר ײדישיזס, װןןם זענען אװעק סון טשערנןןװיץ ןןן, ער װןןלם דערםוסיקט די קולטור-טוער, װןןם זענען בעשסויבס און װײניק סארבונדן בװישן זיך. דערפאר לןןזן זײ ארןןפ די הענס. דער קאנגרעס װןןלם מיטאםןןל אויםגעהויבן דעם ןןנזען םון ײדישיזם אויף אויסן און איבערהױפט אינעװײניק. םיט אײן װןןרם — אזא קולטור• קןןנגרעם איז דרינגענד נויטיק. םארשטײט זיך, אז אזא קןןנ• גרעם נױטיקט זיך אין א קלענערע בןןל בוגרײטונגס־קןןנםערענבן. אין דער ערשטער רײ דארף בונויםגערוםן װערן א שול■ קןןנםערענץ םון די לענדער, װו ײוישע שולן עקזיסםירן. די ןןזיקע קןןנםערענץ דארף םעסטשםעלן די רןןלע םון דער