Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 720

37 זא ליסװןוױז ול9ס*ר 720 שלום-עליכם וועגן טאלסטאײ) צו ד״ר פערפער שײגענדיקער, לײכםנדיקער און װאדםדיקער זין, װןןם הןם געהײסן ״םןןרסטןןי׳ איך הןןב זיך אםןןל געהאט דןןם װיןרט געגעבן: איך װעל נישס שטארבן, גיז איך װעל נישט זײן אין יאםנעפאליאנע און זען סןןלסטןןיען. םײן װעלן זען סןןל• םםןןיען איז נישט געװען בלויז א פוםסע נײגעריקײס און צוקאװעםט ןןנגוקוקן דעם|נביא םון אונזער בײט. םיך הןןס גע• גויגן צו אים אן אנדער זאך. איך הןןב םיר נישט געקןןנט סןןרשסעלן, אז דער גרעסעער מענסש םון אונזער יןןרהונ• דערם זןןל קןןנען בוזען די גרעםטע אוטרעכט, די שרעקלעכ• סטע אכזרױת, װאם װערן באנאננען אין זײן לאנד מיט עם• לעכע סיליןןנען אומגליקלעכםםע באשעםענישן םון םײנע אומ• גליקלעכע ברידער — און ער זןןל נישט ארויסטרעסן פיס זײן מעכםיק װןןרט, װןןס זןןל ןןפקלינגען םםוף העולם ועד םופו. מעגלעך, אז איך בין נישט אוםםארכײיש בו די, װעלכע זענען מיר אין בלוס מער נןןענס, װי אנדערע. מעגלעך, אז א חוץ מײנע גלויבנםגענןןסן זענען נןןך אינם דןןזיקן לאנד םא• ראן נישם װינביק םיליןןנען מענםשן, װןןם ״לעקן נישם קײן הןןניק׳. ם׳איז ןןבער א גרויסער חילוק. אוםגליק בו אוםגליק איז נישט גלײך. אלע םעלקער הןןבן װער ם׳זןןל זיך סאר זײ אײנשטעלן, מײן םןןלק הןןס קײנעם נישס, אין ערגעץ נישט. אדרבה די ״גדולים׳ סון דער װעלס־ליםעראטור הןןבן נישט געזשאלעװעט *ו באשאםן און םאראײביקן םון אונז װעלם״בא• רימטע קאריקאסורן, װןןם װערן ןןנגענופען בײ אונזערע שונאים םאר טיםן. אםילו אזא סיפ סון העכםטן ה-וםאניזם, װי לםשל, שײלאק םון שעקםפיר, װילן אויך אונזערע םארבלענדסע שונאים אויםנובן גו זײערע אנטיםעםיטישע צװעקן און 3)זהויפסן. אז אלע ײדן זענען בלוסדןןדשסיקע שײלאקס, װןןם הןןבן א סך געלם, און שײנע טעכסער. עך, נארןןנים! זײ װײסן נישס, אז דןןס רוב הןןבן װינביק געלס און מיאוםע סעכסער... און נישס נןןר װעלן אונזערע שײלןןקס (נישט) הײםן אײסשנײדן יענעם א שסיק םלײש און אפגאפן םאר זײער געלד אביסל בלוט, נאר זיי װעלן אײך מוחל ז-ן א־נגאנבן אײער שולד, אײך שענקען אלע אײערע װעקםלען,' אבי איד זאלם אײך נישט אויםשנײדן םאר זײערע אויגן א םינגער... דןןם איז שעקםפיר. און װןןם איז מיס די מאדערנע װעלס־שריפסשסע• לערז דיקענם, דער גרויםער הומאריםם םשארלז דיקענס, בו װעלכן די רוסישע קריםיק הןןם םיך םאלש םארגלײכס: אז ם׳איז געקומען בו באשרײבן א רעכסן גגב, װןןס גרינדעס א שול םאר גנבים, הןןט ער קײן אנדערן נישט געקןןנט געםינען אין זײן םןןסערלאנד, נןןר א ײדן. זעלבסטםארשטענדלעך, מען דארף בו זײן א גרויסער שוסה, םען זןןל באשולדיקן אזא' גוטע זעל, װי דיקענס, אין אנטיסעםיטיזם. ןןדער, א שסײגער, נעמס אזא אוםשולדיקע נשמה, װי רןןבערט (הערבערט) אועלסי װןןס הןןט בו סון םיט יענער װעלט, מיטן מארם. םיט דער לבנה, םיט די איבריקע שטערן און גלגלים, איז אױך גישט פילגעערסער רעדאקטןןר פונם ״װעגעסאר, ןןבאזר.' פרײנד סערפער! אײער בריװ, אז איר גײס ארויםגעבן א זאמלונג םון םײנונגען און ערינערוננען װעגן טאלםםןןי, הןןט מיך, לײדער, געסרןןפן אין בעט. נאר שרעקס אײך נישט, םײנט נישט, אז איך בין חלילה אזוי װײס קראנק, אז איך האלם בײ געזעגע• נען זיך מיט דער װעלם, אםת, אין דער לעבסער בײט דענק איך װענן ״ױם-המות* א סך עססער, װי ביז אהער, כאסש איך הןןנ נןןך ביז סאלסטאיס עלטער בו שלעפן א יאר דרײ און דרײסיק, נאר סון דענקען װעגן טויט ביז גרײטן זיך בו אים איז נןןך גענוג װײס. הןןט קײן יסודים נישס. נישס אײן אום• שולדיק עוף װעס נאך אונז זײן בו כפרה. נישט אײן ןןקס װעס אװעקגעבן גןןס די נשמה בוליב א ביפשםעקסל, װןןם דער דאקסןןר הײםם אונז עםן דװקא האלב געבראטן און דװקא םיטן בלוט. נישס אײן בענדליק און נישס אײן פאה לעבעדיקע, םרײלעכע פישעלעך װעלן באפלענדיק אויסגײן םאר אונזערע אויגן, בכדי בו םאר• װאנדלען זיך אין געזאלבענע הערינג, װעלכע מיר האבן אזוי ליב, נישט םחמת גרויס ליב• שאפט בו די דןןזיקע רײנע, כשרע, ערלעכע באשעםענישלעך. נןןר מחםת דעם, װײל זײ רײבן־אויף אונזער אפעטיט בום עסן. אײדער םיר סרעסן בו בו אן אויסגעשניםענער אקםנריפ, זןדער קאלבנברוםס, איז נױםיק אײנבושלינגען םריער א פאר סישלעך, אזוי לערנס אונז די תורה םון מעדיזין, און די מענסשלעכע עםיק איז מיט דער לערע גאנץ גוס אײנפאר• שסאנדן... הוןט קײן םאריבל נישט, װןןם איך בין אװעק או א זײט, עס האם — איר װײסם עם גאנץ גום — א נאענטע שײכות םיס סאלםסןןיען, ,און אביסל מיט אײך און פיס אײער אידעע און םים א״ער זשורנאל. איר מײנט דאך ןןבער נישם דןןם. איר װילט דןןך איך זןןל אײך שרײבן עפעס װעגן טאלםסאיען, אך, מײן גאס! איך זןןל שרײבן װעגן אזא עוג מלך הבשן םון דער ליטעראסורז איך זןןל שרײבן װענן אזא שמשוןיהגבור םון דער מענטשהײטז עס פלים א קלײן פליגע• לע (מןןםיליןןק) און רײםט זיך בו דער שײן פון דער זון. שסעלם איר עם אפ: .זאג מיר. פל־געלע. װאס דענקססו װעגן דער זון׳ז טןןמער איז דער משל נישם אזוי גלײך. איז דער נמשל גלײך. איך האב מיך כל יםי געריסן בו דער דןןזיקער •) דםר רןזיקער כרימ *יז גםערינן יירך *יום־יליכם ■ין יןר 0(19 זי ד״ר וזויזי, ר*ד*קםןר םיג■ ריםיםן װםגםסןריםן זםי־נ*•, *לם זװסםםר *1יי *ז ■׳יניםדינג *וזוםרײבן *•עס װםנן ייװ םןים■*'. דםר בריװ ■יז ■יםרם• נױריקס ■•ן ,סיוס־ײיכס־ביך•, ניי-י*רק. םיר ניבן נ*ך םי1ם• *ייכסס *ריװ אייך י*ס *ריװ *ין 9. נ. ם*?וס*י (*ין * ײדיינר *ינסרז*• *וננ), װןס װ*דם ד*רם*נס וין *־*-נריװ. *לוס-ײינם מ*ם נ*ד,*ס!***■1 1" •*יםס*י*ן, *ר זןי ***• *י*יקן *ורן זןםינוך .הייף״. ■*•*■*• הןס *וג**יק• ■*רן זןםינוך 3 ם*םי1וו, װ*ם *״* ה*ס *י1*רנ*ז*1ס ■ין ג*- דריק■ *ין ז*0י1יך. ר * ד. יןס ד,וױ .*־; ב*נ;װנ, ױי ■*זססןי ,־,ןנננװיינס *סי*כ* יןר. ■1 '*וור~-.•