Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 719

1\9 ליסןוורי#ז נלוסןר 37 זא ס ט א י צ ו ו י י ג״) נישס דו!אנעםען היגסער אונזער אײגןנעם װירימען, דורכ־ דלוסיקטן לעדן, אין דןןס אײניקע ג ן ר ג י ש ס הינסער דעם סליםיקן זײן. װער ם״הןןס אײנםןןל ארײנגעקוקס אין דעם דןזיקן אוסבא• שרײבלעכן תהום, דער קען שוין םער נישם ןןםװענדן דעם בליק, דעם שטרןןםם ארײן הושך אין די חושים, דעם לעשן זיך אויס שײן און סארב םונם לעבן. דאס לאכן װערם נעסרוירן אין םויל, ער קען שוין בו גןןרנישס נישט בורירן זיך, נישס םילנדיק כסדר די דןןזיקע קעלס םון די סינגער ביז בום גליװערנדיקן הארץ. ער קען שוין גןןרנישס זען, נישם םראכטנריק װעגן דעם דןןזיקן .גיהיל*, דןןס הבל הבלים. םארװיאנעס און װעדםלןןז סאלן *דוים זאכן סונם נןןך םולן געםיל; רום װערס סארװאנדלם אין װינס- שנאסן, קוגסס אין א לבים-שפיל, געלם װערט א געלער שריגם און דער אײנענער, אסעםענדיקער, גוסגעזונסער קערסער — די הײם םון װערעם: םון אלע װערסן זוינס אויס אס די שװארבע ליפ זאםם און םתיקות. די װעלס װערט דערסרוירן דעםיעניקן, װעםען ם׳האט דך אפןןל אנספלעקס םיס דער נאגבער אוראיפה סון דער קרעאסור דאם דןןזיקע שרעקלעכע, םרעםנדיקע, נאכם• לעכע נארנישם, דער ״םאלשסרןןם״ םון ערנאר אללאן פא, דער רײסנדיקער תהום םון פאסקאל, װעםענס עםקות איז סיסער םון דער נאנבער הויך םוגם גײסט. עס העלםט שוין נישס דערבו קײן שום םארהילן און אויסבאהאלםן זיך. ם׳העלםס נישט, אויב מען װעט דעם חושכדיקן זױגן א נאםען געבן .גןןם׳ און אויסשסרינגען קדוש. ם׳העלםט נישם, אויב םען װעס פארקלעפן פים די בלעסער םון דער עװאננעליע דןןס שװארבע לןןך: אזא םין אורטונקלקײם שלאגס אדורך בלערלײ פארםעט און סארלעשט די ליכס •אין קירך, אזא םין אײזקעלט סון די סאליוםן פון װעלט קען םען נישם אנװארעםען בײם לויען ןןסעם םונם װארט. ס׳העלםס נישס, אויב פען װעט אנהויבן דדשענען הויך, בכדי איבערשרײען די דאזיקע שסילקײם, װאס דריקם װי א שװערע לאסט, אזױ װי קינדער, װאם װילן םים געזאנג םויב םאכן זײער איםה אין װאלד: דאם שװארבשװײגנדיקע הבל הבלים האם איבערגעװויגן דעם גאנבן װאכן נאװוסםזײן. קײן שום װילן, קײן שום חכםה װעם שױן נישס אויםהױנן דך סונם םארסינםסערםן הארץ. אינם סיראונפוסביקסםן יאר סון זײן װעלםװירקנדיקן לענן האם סאלםפאי דאס ערשםע םאל ארײנגעקוקס אין די אויגן םונם גיויםן נ א ר נ י ש ם װי דעם אלםענטשלעכן שיקזאל... * דרײםיק יאר, םונם בװאנביקססן ניזן םוסביקססן, האס םאלססאי נעלעבס שאםנדיק, אן זארגן און םרײ. דרײםיק יאר, םון דעם םוסביקסטן בײן סוף, לעבט ער נאר אינם קאםף ארום דעם זק און דערקענםעייש םונם לענן, געשםידם בום נישםדער- גרײכבארן. ס׳איז איכ לײכס אנגעקוםען, בל-זםן ער האס זיך נישס נעשסעלט די געװאלםיקע אויםגאבע: ראסעװען גישם נאר זיך אלײן, נאר די גאנבע פענםשהײם דורך זײן קאפף סארן אםת. ער האס זיך עם אונםערגענוםען — דאם םאכם אים םאר א העלד, כםעם סאר א הײליקן. ער האם געליסן א םפלה—דאס פאכס אים סארן םענסשלעכססן פון אלע םענסשן. . ט א ל־־י םסעפאן ,א םאן האפ געלענס אין דעם לאנר עוץ. ער איז געװען אײנםאך און ערלעך, גאםסםארכסיק, געםיסן דאם שלעכםם, און זײגע סי זענען געװען זינן םויזנס שאף, דרײ םויזנס קעםלעך, סינף הונדערם אײזלינם און א םך נעזינס. און ער איז געװען הערלעכער םון אלע, װאם װוינען קעגן דעם םזרח*. אזױ הויבם זיך אן די געשיכםע םון איזב, װאם איז געװען גענענטשם םיס בופרידנקײס ביז דער שעה, װען גאם האס אױם• געהויגן אױף אים די האנס און אים געשלאנן םיט ברעת, בכדי ער זאל אויםװאכן סון זײן םעפפער הנאד״ זיך פײגיקן די נשםה און ױך םשפסן םים איס. אזױ ועיבס זיך אויך אן די נײםסיקע געשיכסע סון לעװ גיקאלאיעװיםש סאלססאי, װאס איז אויך נע- װען הערלעכער םון אלע פון זײן לאנד און דור. אױך ער איז אויבנאן נעזעםן בװישן די םעכסיקע סון דער ערד, רײך און אײנ- געסונדעװעם, װוינעגדיק אינם אלסגעירשנסן הויז. זײן קערפער האס געשפראבס םין געזונסהײס און קראסם, דאם פײדל, װאס ער האם ליבגדיק באגערם, האם ער געקענס אװעקסירן אהײם װי זײן םרוי, און דרײבן קינדער האם זי אים געבוירן. דאם װערק סון זײנע העגס און גשםה איז ארײנגעװאקסן אין די אײביקײם און לײכס איבער די בײם: םים יראת-הכבוד סארנײגן זיך די פוירן אץ יאםנאיא פאליאנא, װען ס׳לויפס םארבײ דער םעכםיקער פריץ, סים יראת-הכבוד סארנײגם זיך דער ערד- קרײז םאר זײן רוישגריקן רום. װי אױב םארן נםױן, האס אויך סאלםטאי םער גארנישם בו װינסשן, און אײנםאל שרײבם ער אין א בריװ דאס געװאגססםע םענםשלעכע װארם: ,איך בץ םולשסענ• דיק גליקלעך*. אץ פלובליגנ, םשך אײן נאכם, האט דאם אלץ םער קײן שום זין נישס, קײן שום װערם. די ארבעס עקלם דעם אר- בעסזאםען, די םרוי װערם אים סרעמד, די קינדער גלײכגילסיק. בײנאכם שםײם ער אויף סונם בעװארםענעם בעס, װאנ. דערם װי א קראנקער אן אויםהער ארויף אץ אראפ, בײסאג ױבס ער סעםפ פיס שלאסנדיקער האנס און שטארע אױגן בײ זײן ארבעטסטיש. אײנםאל לויםט ער ארויף האסםיק אויף די םרעפ און םארשליסט זײן געיעג״נעװער אין שאנק, בכדי ער זאי נישם לעגקען די ביקס קעגן ױך אלײן; אםאל קדעכבם ער, װי ם׳װאלס געהאלםן בײם ארויםשפרעגען די ברוסם, אםאל שלוקערבם ער, װי א קינד אין א םונקל געװארענעם ביפער. ער עםנס םער קײן בריװ נישם, נעםס נישם אויף קײן סרײנד. פסושםש קוקן די קינדער, יאושדיק די פרױ אויםן סלוב- לינג חושך-געװארענעם מאן. װאם איז די םיבה םון אס דעם פלוביםדיקן איבערקערז בי םרעסם א סארבארגענע קרענק זײן לעבן, בי איז דען ברעת בא- םאלן זיץ לײב, און אופגליק םון דרױםן אים געסראםןז װאס איז געשען םיס איס, לעװ ניקאלאיעװיסש סאלססאי, אז דער פעכשיק- ססער םון אלעםען איז אזוי פלובלינג ארעם נעװאין אין םרײד און דער גרעססער פון דער רוסישערערד איז אזוי סראגיש םאר- חושכם געװארןז אץ די שרעקלעכםםע תשובה: ג א ר נ י ש ס ו גארנישם איז םיס אים געשען, אדער אײגנסלעך — נאך שרעקלעכער — ד א ם ג א ר ג י ש ט . סאלסםאי האם דעם הבל הבלים דערזען הינםער די זאכן. עפעם איז בעריסן אין זײן נשםה, א שפאלם האם זיך נעעסנס אין דער םיף, א שםאלער, שװארבער שפאלם, אץ װי םיס בװאגגען קוקם ארײן דאם אױםנעםרײםלשע אויג אין די דאױקע לערקײס, אס דאם אנדערע, סרעםדע, קאלסע, םארםלאזע, // / ץ•.■׳ ״ '■׳ו1' , י?. נ ססלסס*' נ?ת ו*ר *רנ?ם (זײנ/ינג *ו■ ו י) וינס ןקןריס.ד?ריינ?נ?ם דײם■[ יסײין-גיך.