Literarishe bleter · 1928-09-14 · 37 (14.9.1928) · p. Seite 718

37 זא ליסעװוייז ולו8?ו 718 קינסםלער׳גאון דןןסטןןיעװםקי. טןןלסםןןי ןסערירם שסענדיק מיט ליכם, יענער םיט שןןסנס, טןןלםטןןים װעדק זענען א שיר• השירים, א לױב־געזאנג דער נאטור, דעם םזל, דער סביבה, דןןסטאיעװםקיס — א קהלת, אן איכה. בײ טןןלםסןןיען איז שטענדיק א שפע םץ ב ר כ ה, נײ יענעם־ — א מבול םץ ק ל ל ה. ד ןן זעזנט םרײד, לוסם םון אלע שםארינעם, ד ןן ר ט— שוים, גיםם. סןןלססןןים װערק װארםן-ארןן■ לאסטן, םארלײכ- סערן דעם לעגנם-װעג, דןןםטןיעװסקים—װארםן-ארויף אויף אײי׳ פלןןנםערן און װײסיקן, אין גאשװערן דןןס לעגן, ■אר- שסיקן דעם ןןסעם. ןןגער גײדע זענען געקרוינט םיט דעם װונדערגארער םרײד םון אםתער, פונאינעװײניק ארױסגעשסראל• טער סיפער קונסס. און בײדע װעגן סירן גום םענטש, גו דער ■ערזענלעכקײם, םון װאנעט בײדע גײען ןן■ און קוםען גו. הןןט דןןך דער אלטער טןןלםםןןי א 2 יןןר פאר זײן סויט געזןןגט אײנעם א דענקער: ,אײך הןןט ארוםגעכאפט א סײװל• שע גאװה, װןןם איר װײסס דעם אםת. םיר איז שױן ןןט 80 יאר, אץ גיז איגש האלט איך נןןך אין אײן זוכן דעם אםתי... און געזוכט הןןם ער דעם אמת אין זײן פערזענלעכן לעבן, געזוכט דעם אםת דורך זײנע װערק און געזוכט דעם אםת דירך דער לערע, װןןם ער הןןט אלץ געװןןלט שאםן. זײנע ןןנצאליקע תלמידים הןןבן שוין געםאכס םון זײן לערע א גאנבע תורה, ןןבער ער אלײן האט אםןןל געזןגס: .איך בין נישס קײן םןןלםטאװיעץ*. ד י ג א ו נ י ש ע פ ש ס ו ת, — דןןם איז דןןס עיקר• דיקסטע און טרעםלעכםטע, װןןם ם׳קאן זאגן װענן םאלסםאים שאפונגען. םיט ןןס דער גאונישער פשטות איז ער ביערשס געקוםען אין דער ליטעראסור אץ 1852, װען ער האט םאר• עםנטלעכט זײן ערשם װערק .געשיכםע םץ םײן קינדהײם׳. און אט די גאונישע םשטות סארםןןגן אלע זײנע װערק, אר• טיקלען, בריװ, אפןןריזמען, װעלכע בילדן איבט גאנצע 90 בענדער. .מען דארף זיך באמיען — הןןס םאלסםאי געזןןגם— בו דערםירן דעם געדאנק צו אזא פשוטקײס. פינקסלעכקײם און קלארקײם, אז יעדער, װער ס׳װעט איבערלײענען. זאל זןןגן: .דןןם איז גןןרז דןןס איז דאך אזוי ■שוסז׳ אץ סאקע דערםאר איז סןןלםטןןי אזױ באליבט און געשעבט אין גןןר דער װעלט און טאקע דערםאר איז ער יארנלאנג געװען און םארבליבן דער אממערםסן געלײענסעד קינםטלער. זײן גאונישע קינסטלערישע פשסות הןןט אים אװעקגע• שטעלט בװישן די גרעסטע און דערהױבנסטע װעלם־קינםטלער. נ• מײדיד־, טייזנםער קולות הןןט דןןם סולבלוםיקע לעבן ארויםגעשריען םון אים, נישס געקוקס אױף דיאלע בוימען און םײגים, װןןם ער האט םיס זײן לערע — ארוםגעשסעלם און ארוםגעבוימס. דער םןןראליםט אין אים הןןם געװוןלם באקעםסן דעם קינםט• לער. בענדליקער יארן הןןט געדויערס ןןס.דער העפסיקער געראנגל םון דעם םלןןך םיט דעם שד [אײגנסלעך איז שװער בו זאגן — װער איז בײ סןןלסטןןיען מ ל ןן ך און װער — ש ד!], און לסוף — איז דער קינסטלער און טאלססןןיען םאר• בליבן דער זיגער. בענדליקער יןןרן האס ער זיך גערײניקט און געטובלט און געװןןלם ארויפביען אויף זיך די קריםםלעכע לערע און לםוף — א פןןר חדשים סאר זײן סויט, הןןס ער זיך געקלןןנט םאי זײנעם א תלםיד׳ותיק: .איך האב אויםגע• הערס ליב בו הןןבן די עװאנגעליעו־ ער הןןט טיף געאקערט זײן הארץ און נשםה, געזײט און געזײס ליבע בו מענםשן, ליבע בו דער מענסשהײס, און סיהןןבן זיך בײ אים דןןך — ארויסגערוםן אזעלכע װערסער: .איך דארף אײנער אלײן לעבן, און כידארף אײנער אלײן שטארבן!״ ער הןןט געװןןלט די װעלט איבערמאכן, דעם גאנבן לעבנם־שטײגער איבעראנדערשן, און נישט געקןןנס אםילו זײן אײגענע ד׳ אםות אין זײן הױז איבערבויען, און געמוזס אויף דער עלםער אװעק אין דער םרעםד, און אין א סרעמדן בעס םארשלןןסן אויף אײביק זײנע אויגן. אלע זײנע יןןרן הןןס ער געפרעדיקט םרידן, געשאםן דאם גאונים-װערק ״מלחםה און שלום״ און אלײן סארענדיקט זײנע סעג מים םלחמה, םיס אן ארויסםןןדערונג קעגן אײגע• נער םאםיליע, קעגן זײנע נןןענסע• ער איז געװען און סארבליבן דער מענטש פיט די געװאלריקםטע םתירות אין זײן לעבן און אין זײן שאפן. זײגע װערק און זײנע טיפן םארםןןגן א װונדערבא• בארע העלקײט, קלןןרקײם און בעשטראלטקײם. מעג ער שיל• דערן די שװערססע, סראגישסטע, קןןםפליצירםםטע מןןמענטן און עפיזןןדן, — װארםט ער אויף זײ שטענדיק אזא ליכטיקע, םרײדיקע רחבות און שלוד״ װעלכע מיר טרעםן זעלסן־װען בײ אן אנדער קינסטלער. בען מןןס ליכט הזןבן ארןןפגענידערט אויף דער װעלם, נײן םןןס םון זײ הןןט בוגענוםען טןןלםסןןי דער קינססלער. אםילו די םלחמה, — װןןס ער הןןם געװןןלם שילדערן, װי א שרעקלעכע פעסט, װי א םענטשלעכן שוידער, — קומס ארױם בײ אים א ליכסיקע, םרײדיקע. זײן םענסש איז אין זײן תוך א קװעלנדיקער, געזונטער און לעבנסלוססיקער. ער לײדט אםילו מתוך שמחד״ ער רײסט זיך שטענדיק בו גוטם בו בעסערם, בו א מין גן-עדן התחתץ, װןןס טןןלםטןןי שאפט אים אויף יעדן שריט און טויט. און אין דעם זיגען איז טאלסטןןי דער גרעסטער היפוך םון דעם בװײסן רוםישן י אלעװעוק־חל.נ.טאלסטא פארלאג ב. קלעצקיז איז צוגעטראטן ארויםצוגעבן אין א נײער איבערזעצובג לױט דער נײסטער אקאדעםישער ױבילײ־אויסגאבע םון ראטנםארבאנדױיז םלוכה-פאדלאג. סרטים אין די קומענדלקע נומערן