Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 710

36 זא יױװװיין 710 ױדזשיף איניעלס ,חאװה אונטער די אולםבײמער״ (א פאר װערטער גו דער אויפפירונג) אברהם טייטלבוים/װארשע און דעם אינערלעכן דיאלאג ארױספרענגען איז נןןר םעגלען דורך ריסם. ריםםיזירן די באװעגונגען סון די שוישפילער. עוינמן זײער יעדן קער און װענד. לןןזן דורך דעם אפגעריסענעם, גע- האקסן סטאקאסא נולט פאכן דאם נרויזנדיקע און עאפלדיקע, װאם שסורעםס אין זײערע נשםות, און דורך דעם שארלאנגזאםפן רעדן לאזן דורכקלינגען די לײדנשאפםלעכע פענקשאפם און גאגג־ דיקן אומרו, װןןס סילס ןזן זײערע װעזנס. ס־איז אויך נויםיק געװען ארויסגונרענגען די נפעט עװײ גאזונדערע, קעננזעעלעכע ריסםען פון פאעזיע און פראזע, פיס װעלכע דאס שסיק איז דורכגעסלאכסן אויף יעדן סרים און שרים. די עװײ באזונדערע םאז־ארפן סון סשוםער םאגםעגלעכקײם און העלער ױם־פובדיקײם. אבער די גװײ פאזונדערקײםן םוזן ארויס- געברעננם װערן נישט בלויז דורך דער זינגענדיקער אינסאואביע, נאר װידעראםאל דורכן נאכקלאנג סון ריםםישקײט אין דעם אקםיארישן שפילן. דורך דדם אפגעריםענעם, נעהאקסן ריטם דארף אויך קלאר װערן די שםארקע דינאםישקײט, װןןם פילם זיך אזױ בולם אץ דער .תאװה אונםער די אולם-נײפער״. אפילו אין די םאםענטן, װען די פערזאנען זענען סטאכיש, װען זײ שסײען אױף אן ארם, שלאנפ דורך זײערע װערטער אזא קראפטפולע דינאפישקײם; זײער בלום-ריסם פולסירט אין אזא שםארקן סעמפא, װאס פוז ארויס- רופן דעם געהעריקן אפקלאנג אין דעם הארץ סון די ביהערער. גרויס סארזיכטייקײט םוז אין דער אויססירונג געלײנס װערן אויפן םאםעגם, בשעת דאס שםיק דערגרײכס ױין ערשםן הויך- פונקט. װען די בװײ בענסנייקע פארליבםע דערגרײכן דעם העכסםן שםאפל סון זײער בלוס-רוף און ס׳איז אזוי לײכס נעשסרויכלם בו װערן. ס׳איז דער אנהויב פון זײער יוב-םובדיקער דערהויבונג. זײער באנעגעניש אין בימער םון דער פוטער, װו זי איז א סױםע געלענז. און װאס איז זינס דעראלט נישם געעםנס געװארן, םוז זײן םײערלעך-ריסםיש, און דארף שמעקז םים דער סרײדיקער װײםוםיקײט סון זײערע בענקענדיקע נשמות. און נאך פער אזוי, װען דאם שטיק דערגרײכס דעם העכסטן פונקם סון דערהױבונג, בשעת זײ גײען אװעק אפקומעז פאר זײערע זינד דאס אלץ געיאגטע איז שוין םפילא םחײב בו לײכסער םסיליזאביע הן איז דער דעקאראביע, הז איז קאסםױם און הן אין אקסיארישער שפיל. םםיליזאביע, װאם דערלאזד דעם רעאםראלן רעאליזם, שליםס אבער אוים דעם לעבנם-נאטוראליזם, װעלכער װאלט זיכער דערשסיקם די נשםהדיקע אנהױכוננ, װאם איז *װי װיכטיק און סײער אין דער ,תאװה אונטער די אולם-בײמער/ .קאאפעראםיװ* ביכער, װארשע :ום סס1-םז גענװםסטאג סיזל. ני טאלסטאי?אזאקן — ײדיש בעל מחשבוח 4.80 זי• געקליבענע שריפטן — ײדיש פרץ הירשבײן 4.50 . די געשיכטע סוןםײן קינדהײס—ײדיש דוד קאפעל 5.50 . דער לעבעדיקער פת — ײדיש ד״ר א. מוקדוני 80 1 . װענן םעקםועלע סראגן — ײדיש ש. ז. —,3 . װעגן ל. ב. טאלםטאי די באריםסססע אפהאנדלונג שיז ראמין ר^ל־יאן טאלםטאי נ' זײן לעבן אין שאפן 0 נילדז אדרעם: ס2 ו)1װו16סא ס<*ס$2זס/^ ,"ז6ו)סץ8. .1())6ק5 6*ר געיס־ 13.197 א .ס .א .? ױדז*ק ן׳גיעל װען ױדזשין א׳ניעל האם דערפילט א נױטיקײט בו שרײבן איבער גליק יאון סרײד, האס ער געשאםן זײן פיעפע .תאװה אונםער די אולם-בײמער׳. א קורצע צײם אײדער דאס שטיק איז אויסגעםירם נעװארן, האם ער געשריבן: .ס׳איז דא פער פרײד און גליק אין אפתער טראגעדיע, װי אין אלע פיעסעס, װאס ענדיקן זיך פיט א גוםן סויף. םיר, הײנםיקע, דענקען בלויז, אז טראנעדיע איז אוםגליק. די גריכן אבזור האבן נעפילס די נרויסע דערהױבגקײט און דערלײ■ זונג, װאס איז דא אץ סראגעדיע״. און באסת. רוט םאקע אין דעם שטיק דער גײסם סון מענטשלעכן גליק און סרײדיקער דער- הויבנקײם. ם׳װאלט זיך זײער נישס נעלױנס אפצושסעלן אויף דעם שטיק מים זײן םעלאדראפאםישן אינהאלם," װען נישט דער םיף-סראגישער אינטערטאן זײנער; װען נישס דער װונדערלעכער םרײד- און גליק-באגער, װאם שלאגס םון דעם ארויס. ס זענען געסאננען אין זײער דורשט נאך נליק אין אויסלײװנג אלע פערזאנען אין דעם שטיק. עס בענקען נאך ,נאלד אין פערב, גאלד אין״ קאליסארניעי םיםאן און פיטער, די בװײ זין איפראיםס, װאם זענען םארקנעכם בו ערד. עם בענקס נאך אן ארס ,דארט אויבן, אין היםל״. און נאך א דערלײזונג סון זײן אײנזאםקײם דער סיף-ערדישער אלטער קאבאם. עס בענ- קען נאך גליק און דעיהויבוננ די בװײ יוננע סארליבםע, װאס קעפפן, דאכם זיך, בלויז פאר דעם רעכם אױף דער סארםע. און װאם באפלען קאנװולסיװ אין זײער םרײד-יאנעד. אין איבער דעם אלעם העננס, װי דער טראגישער גורל, דער שװערער, אבער םאניענדיקער נעפל פון םענסשלעכע עםאביעס, פענםשלעכע לײרנשאסםן. ,תאװה אונסער די אולם־בײםער׳ איז א דראםע םון לײדנ- שאסטן. ס׳איז לײדנשאפס, װאם האם אירע טיםע װארבלען אין דער רויער ערד, אין דעם סינםטערן לאבירינס סון אונזערע נשמױתדיקע סארלאננען. אבער די לײדנשאסם װערם סילסרירט דורכן װונדערלעכן אראמאס״פון פאעטישקײם. זי װערט נעלײםערס און רערהויבן דורך דער בענקשאםס בו שײנקײס, װאם לעבט אזוי טיף אין אונזערע נשפות ס׳איז די תאװה סון םענטשן, װאם זוכן זיך איבער דעם זינזאגיקן װענ פון זײערע םיזישע סאדלאנגען, אבער געסינען זיך ערשס אין זײער אויםגעפײניקסן בער און נרױ- סער נשםהדיקער סײערלעכקײס. אט דעם אונטערםאן םון פרײדיקער און טראגישער דער־ הויבונג בולם בו פאכן איז געװען די אויסגאבע סון דער רעזשי אין דער .תאװה אונטער די אולם-בײםער״. ארויסבוברענגען דאס זינגען םון בלום, דעם ריםם סון בענקנדיקער םארליבטקײם. און זעלםן-װען א םאדערן-נעשריבענע פיעסע גים א נרעסערע געלעגנ• הײט בו אנםפלעקן דעם באהאלסענעם סארגאנג םון םענסשלעכע איבערלעביננען, סון דעם .אינערלעכן דיאלאג״, װי פעסערלינק רוסש אים, װאס הערס זיך םער אין די פויזעס, װי אין דער האנדלוננ. םער אין שװײגן, װי אין װערסער. .װערסער דריקן קײגמאל נישס אויס די אפתע באבױנג בװישן בװײ װעזנם״.