Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 709

709 ליסערזריעו גלעסןד 39 גא (סיף ■ין ז. 1סד) םון די גרעםסע אײרןסעיסע שסעט די גרויסקײס סון דער םראנעויוישער נאעיע אין דער גלענענדםטער תקוםה סון איר נעשילםע. עס װ^לש געװען סוף-כל-סוף ן י1שר עו װײזן אויף דער #ראנעויזישער נינע ,דןנםןן׳ ןדער די ,װעלף׳. עס םוזן נו-נישם װערן די נארישע גבא-םעשיות, און רןםען רןןלאן םוי זיך *רויםװײזן 6אר דעם) װןןס ער איז אין דער ארת: דער גרו סער םראנגייז. ן חיץ זײן ליסערארישן שאסן, איז ר$לאן א םןראל-גאון. עם ברענם אין אים ןן אומוןרגלײכבארע לײדנשא6ס צי זײן ױשרדיק. ער װיל זײן ױשרדיק, װי םײער עם יאל אים נישם קאםםן, אין אויב םען דארף,—קעגן *לעםען אס א דער אידעע 6ון זײ1 לעבן האם ער אװעקגעגעבן אלע זײנע כחות. אזו יוי בראנדעס, איז ער, אין זין 6ון ליםערא• םו־ און געשיכסע, דער גענילדעכםפער מענכש, װןס איך חאב נאר אםאל געזען, אבער ער איבןרשסײגס נאן בראנדעםן, װײל ער קאי גיט די אלסע אין מןןדערנע םוזיק. ער םןלגס נאך די אינטעלעקסועלע באװעגינגען נישס נאר ■דן א״ראסע, נאר אויך םיי; אינדיען און םזרח. ער שרײבם זיך איבער מים די װים.ש*ןטלער און סאעסן םון גאר ד;ר װעלס, אין זײן כח 6ון ארבעם א־ז סינקם אזוי איםערשעסלעך. װי זײן גוסםקײם. איך סארשטײ, אז זײנע אידעען אין א6ילו זײן ליסעראכור קאן נישם אלןםען נעסעלן װערן, אנער איך םראכם, אז פ־אנקרײך דארף זיין םער שםאלץ םיט דעם לענסן ענניקלאסעדיסס סון דער העכםסער םדרגה. פים דעם םאראל-נאון, װאס סאר םיל• יאנען םענסשן ■יסעלס ער ם־ם זיך םאר, װי אמאל םאלםםאי, א ה1 כן םענסשהײס*שסי6ע. עס זענען דא איעם ױײגיק םענםשן אין םראנקרײך, װאס האבן געריאס אזא װירקונג אויף נאר דער װעלם. זאל םען נאר נישם זאגן, אז די װירקזנג איז א ני6אל. ם^םיז ניליב דעש זײן א נרו־סע סערזענלעכקײם• אלץ, װאס איך האב אין זיך האב איך ני סאר• דאנקען דער םאראלישער װירקונג םץ צװײ מענסשן: אםאל םײן רני װערהארן, ייצם ראםען ראלאן. אין סןריז נײם םען איצס שסילן םײן 6רײע איבערארנע• סיננ פון נען דזשאנסאנס ,װאלעאן׳, װאס אױ איצס נעשסילס געװארן אין דער נאנצער װעלם און װאס ייז נישס לאנג אויך אין נױ־יארק נעשסעלס געװארן. איך האב אננעשריבן די עיעסע אייף זײער א םאדנעם איסן. איך האב נעװאדם נעבן א םרײע א נערזעציננ 6ין דער עיזסע און נעװידפעס דער אדבעס 6ופצן סענ, װאם איך האנ נעדארשס םארברענגען אין םארסעל• װען ייך האנ םיך אבער נעװאלם נעפען צו דער ארבעס, הזןב איך זיך נעכאעם. או ייך הןנ דעם ענגלישן אריגינאל ןארנעסן אין זאלצנירנ. האנ איך אננעהוינן צו ארבעסן לו סן זכר1ן, אין עס איז אר1יס א עיעסע, װאם א חוץ דעם הייעטהעלד און א צװײ.דריי םיסיאציעס, איז זי לנםרי גישם ענלעך צים ארי• גינאל. אזױ װײס נישם ענלעך, או םען האם אין אמעריקע נעקאנס אינערזעצן א1יף עננליש םײן... איבעדזעצונני. איך גרײם איצש צי א נײעם באנד דערצײלונגען (דער לעצסעד האס נעהאם אין דײסשלאנד א סיראזש 6ון ססס,ס7 עקזעםעלארן) ײן א קינםםלערישע ביאגראםיע א יף א היססא• רישן סױזשעס, װזנן פישע דעם הערנאג פין אסראנד. איך װיל ןדויסברענגען אן ערשײנינג, װאס איז, לײדער, איצם א1יך אקסיעל. איך מיל גענן דעם סיע פון א עאליסיקער אן איבעד• צײגיננען, א עאליסיקער, װאם האם ליב זײן דיעלאםאםיע נישם צוליב העצערע אייעען אין צילן, נאר וױ * שעילער האס ליב טער צום אויםא, װו מען האס ארײנגעזעצם דעם םארמשפםן. די תםיםה איז םיםאמאל געװארן לײדיק, אן אינםערעס... די אויםאס האבן גערירס, די לײװנסן האגן געװײם און םין צװישן זײ אינעװײניק האם זיך געזען דער סארםשפםער זיצן צװישן די• היטער, װי א חתףבחור צװישן פחותנים. דער אויםא, ארוםגע• רינגלם םיט םיליסער און רײםעריעאליצײ, האט זיך שנעל דערװײסערם, םארלוירן געװארן םון אויג אױף דעם לאנגן, גלאטיקן שאסײ, װאס האס געםירט צום עקזעקיציע־פלאץ, הינ• סער דער שםאט, און די מחנה םענסשן האט זיך געלאזס נאך איס. אין עסלעכע םינום ארום האם זיך דאס גערויש אפגע• שסעלס, װי אפגעהאקס אין דערמיס. םיטאמאל איז געװארן פײנלעך שטיל. א םשינהדיקע שםומקײט האט אלעמען ארוםגע• נוםען, א קאלטע און אן אכזרױתדיקע. איצס געשעם עס. דאס אוםםארםײרלעכע מיז געשען. אלץ איז שוין צוגעגרײס: דער סלופעק איז ארײננעשםעלס אין דער ערד, דער גרוב אויםגע• גראבן, די םרומנע צוגעגרײס, דער גלח מיסן צלס, דער דאקסאר. אלץ אויף זײן ארם, די סאלדאםן, די אויםםירער םין דעם אורסײל. אויםגעשטעלם אין צװײ רײען, זעקס אין יעדער, םים אן אםיציר בראש. רויק, ערנםס, אן װערםער, מים א שוידערלעכער פינקסלעכקײם םיס זיך יעדער זײן אר• בעט, װי א הײליקע עבודה סאר א םארצײםיקן געץ, װאס םארלאנגם א םענםשלעכן קרבן. איצט איז אלץ קלאר: די קינססיקע מינוסן סוזן װערן אװעקנעריםן םון דער אײביקײט, םון דער צײם, און געװידםעס נאר םאר אט דעם געהײםען ציל... קײן רגע םאר נישט גײן לאבוד, יעדע םעקונדע איז אפגעװױגן און אפגעמאםסן: עסלע• כע םינום אויף צובינדן דעם סארםשפסן צום סליפעק, עסלעכע םינוט אויף מתװדה זײן זיך םארן גלח, א םינום אויף ארום• בינדן די אויגן, א סעקונדע דאס אויםהויבן די שװערד םין אםיציר, א םעקונדע דער זאלפ, א סעקונדע—דער םארפשפםער לאזס אראפ דעם קאפ, נאך א סעקונדע — דעד דאקסאר גײס צו און באשםעסיקם דעם םויס, און—די ארבעס איז געענדיקם. אין א שעה ארים װעס אויםנײן די זון און סרעפן די װעלס װי געװען. איצס, אײגנםלעך, איז שוין נישםא װאס צו םון. פען קען זיך אװעקזעצן אויסן גראז, ארויסנעפען םון סאש דעם זײגער, צײלן די םינוםן, ביז דער װײזער װעט צוקימען צי האלב זעקס, און דאן װעס עם נעשען... אדער מען קען זיך אויםלײגן, זיך אײנקוקן אין מזרח־זײם הימל, װאם װיקלם זיך אין פורפור אין זײן זיכער. אז אט־אט אין אלעס װעס זײן געענדיקם. ם׳פוז און ם ׳ װ ע ט םארקוםען... אין א האלבער שעה ארום איז שײן דער עולם געגאנ• גען אהײם, װער םארזונקען א־ן מחשבות און װער ארוםרעדנ• דיק די פרםים םון דער עקזעקיציע. זשעסםיקילירנדיק םים די הענס, האבן גערעדס די מײרלעך אין. בעת-םעשד״ האפן זיך די בחורים געסוליעם אין דעם קילן סרימארגן צי די װארעמע פײדלשע קערפערס. אױסן הארצן איז געװען עפעם םאדנע: אי םרויעריק, אי םרײדיק, װאם זײ האם עס נישט געםראםן און םען גײס זיך אהײם אין אזא ליכסיקער װעלס, אין עס בענקט זיך אזױ שסארק צו די װארעמע בעםן. דער קומענדיקער בומער ,ליטעח*רישע ביד־יעטער״ װעט האק־^טן 24 זײטן