Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 708

56 זא #?׳ר ו ר י י ז נלןפזר 708 ימ*- י •ז * ע ק ז ע ק ו צ י ע יהיר װארשאװסהי/װארשע מענטשן, װןןם זענען געשםאנען. זענען געםרינן געװןןרן םין אײן ןרט צום צװײטן. ס־האט געדיכט, װי דןןם איז דער גיל, גוליב װעלכן אזוי םיל םןןליגיאנםן הןןבן זיך געםעדערם םים אזא איסםעט. די קילע. סײכסע לוםט הןןס געשםעקט םיטן שארםן ריח םון געשניםן הײ. מיטן שטאלענעם שארף פון באננעם אין םיטן שארפן טויט, װןןם לויערס םון יעדן װינקל. ס׳הןןם יעדער געפילט א פחד אין הארזין. די קאלטע, שםארע םניםער זאגן נישס אן קײן גיטם. אינםסינקטיװ הןןס מען זיך געשארט אין די װינקלען בײ די הײזער און אין םוח איז געקוםען א געדאנק: אפשר איז מען ארוםגערינגלט םון אלע זײםן און ארײנגעכאפס אין דער פאלאפקע... באלר האט זיך דערהערט א םריש קלאפן רין םערד• פאדקןןװעס, און ס׳הןןט זיך דערזען א פחנה זעלנער אױף םערד, װןוס איז אװעק בי דער תםיסה אין זיך דןןרס אװעק■ געשטעלט אין א זײט גרײט בו א באסעל. אינגיכן איז ןןנגע• פארן אן אפענער אויםא מיט לײװנסענע װענס, אין װעלכן עם זענען געזעסן א גײסטלעכער, עטלעכע ביװיל־לײט און א פןןר פאליביאנטן און דערנאך — נאך צװײ אויסןןס םיס םיליסער. ם׳איז םןןדנע: אזעלכע גרויםע הכנות צוליב אײן אוממעכסיקן מענםשז... די אויגן װערן װידער צוגעשמידט צו די סארקראטע• װעסע םענסםערלעך פון דער תםיסה. ס׳װילס זיך כאפן םון דןןרט עפעם א שןןרך, א צײכן, א שןןטן, ןןבער אלץ איז דארם אזוי רויק און שטאר װי גןןרנישט װןןלט נישט געװען. סון ןןסענעם אויטןן שפרונגען־ארןןפ ציװילע און פיליטער■ לײט און לןןזן זיך אין תסיםה־הויף. ארום איז א גרוים גערו• דער. םערד הירזשען, פןןדקןןװעס קלאסן און אויםןןם סאפען מיט א בלוילעכן רויך. קײן װןןרס װערט נישט גערעדם, גלײך םען פראװעס א הײליקע עבודה. ס׳עפנט זיך דןס סירל םון תפיםה־םויער און ם־זעט זיך א קלײן, דאר מענטשל, ארוםגע■ רינגלט פון אלע זײטן מיס סןןליציאנטן. דער םענטש איז ןןנגעסון אין גרוי-לײװנטענע שםאטעס, מיט א לײװנט היטל, םיט בןןרװעםע םיס, בןןרװעס אין אזא םײכט װעםער... און עסעס גײט ער נישט, נןןר ער שפרינגט אונסער, װי א געפענסעט קאלב. קײנער טראכט נישט איצם װעגן זײן טאט: געהרגעט א מענסש צוליב רויבן נישטןן קײן שום כעם, נןןר עפעם א שװער, רירנדיק געפיל צום דןןזיקן מענטש, װןןם איז איצס הפקר. םון װאנען הןןס זיך דןןם אײגנסלעך גענוםען דןס דןןזיקע שפרינגנדיקע נםשלז הןןט עס אםןןל געהאס א םאםע, װןןם הןןט עם געקושס, ןןפגעהיט װי דןןס שװארצאפל םון אויג, געטוליעט צום הארצן און נעװארעמט אין שויםז איז עם דען אמאל געװען א קינד, מיט תםיסותדיקע בלויע אײ• געלעךז און אםשר גןןר געהאט א געליבטע, װןןם הןןט אים נעהאלזם און אויםגעקושט ׳ זײנע איצס סרוקענע און האלב• טויסע ליפןז עפעס איז עם גןןר ,אינגאנצן אן אנדער םין מענסשן עפעם אזא װעזן, װןןס איז לכתחילה באשאסן געװןןרן צו זײן איצטיקן גורל. און יעדער הןןט געםילט אן אינערלעכע, י הנאה, װןןם נאר יענער איז באשאםן געװןןרן אזעלכער, און נישט ער... דןןם גערודער איז געװןןרן גרעסער. די רײסנדיקע פןן• ליצײ הןןט צעיןןגט די םענסשן, װןןם הןןבן זיך געריםן גענ■ דער זומער־םריםארגן איז געװען א קילער און א פײכ• סער. דאס שטעטל מיט זײנע הילצערנע הײזלעך, םיט די גאניקעס םאר זײ, םיט די פארמאכטע לןןדנס און אויםגעשני• טענע האלבע לבנות. איז געשלןןפן אין געשמאקן פרימארגן■ שלןןף. כןןטש נןןך נעכטן האבן שוין אלע געװוסס, אז הײנט םארכןןג, םינף א זײנער, װעט אויסגעםירט װערן דער טויט־ אורטײל אויף א ױנגן פויער, װןןס האט נעהרגעט א מענסש אין װאלר און אים בארויבט. נעכטן נאכםיטאנ איז ארויםגע• געבן דער פםק־דין. דאם שטעסל הןןט זיך געוױגט. ס׳איז געװען א גרויםער ןןנלויף פון מענסשן, װען מען האט דעם פארמשפטן געפירט פון געריכט צוייק אין תפיםה. םען האס באװונדערס זײן עקשנות בעת דעם פרןןצעס. ער הןןט כסדר געטענהם, אז ער איז נישט שולדיק, הנם אלע סימנים אין עדות הןןבן געװיזן, אז ער איז י ןן שילדיק. מ׳הןןט באװונ• דעדט זײן גלײכגילטיקײט בײם אויסהערן דעם פסק. דןןם שטעסל האס זיך געגרײט אויפצושטײן כאור, כדי צי זעען װי םען םירט-אױם דעם טויט־אורסײל. ןןבער דער שלןןף און דןןס װײכע געלעגער האבן אזוי געצויגן, אז מען הןןט ןןפגעלײגם דןןס אויפשסײן אויף נאך א מינוט, אויף נאך א װײל, ביז םען הןןט םארשלאפן די צײם. נאר עסלעכע בחורים און מײדלעך הןןבן איבערגעריסן דעם שלאף. אײניקע האבן זיך איננאנצן נישט געלײגט, כדי נישט צו פארשפעטיקן אין צװײ א זײגער, װי נןןר ס׳הןןט ןןנגעהויבן צו בריזגען אויף סןןג. זענען זײ שוין געװען אין גאס, װאס סירט צו דער תפיסה, הינטער דער שסאט. דער שטײנערנער, ה׳ײס-געקאלעכטער תםיםה־בנין מים זײנע םאר• קראסעװעטע םענםטער און מיט דעם הױכן, שטײנערנעם פאר• קאן ארום, הןןט זיך געװײםם אין םריםןןרגן־דעמערונג אזוי רויק, גלײך ער שלןןפט אויך ציזאמען םיס די איבעריקע ה״זער, הגם אינעװײניק, אין זײן שםוםקײט, קומט איצט םאר עפעם שרעקלעכעס: דןןרט, אין אײנעם סון זײגע קיעמערלעך, שפאצירט אהין און צוריק א םענטש, װןןם מאכס זײן חשבון• הנסש און גרײט זיך צום זיכערן טוים. אינםטינקטיװ הןןט זיך יעדער אײנגעגעםן מיס די אויגן אין עפעם א םענסטערל און געסראכט: ןןט דןןרס קומט עס פןןר... און די אויגן הןןבן זיך שוין נישט נעקאנט ןןפרײסן םון דןןרטן. ארום האט נאך גע• הערשס א טיפע שטילקײט און _ם׳הןןס זיך געדאכט, אז אויך די מאכט, אין װעםענם הענס ם׳ליגט איצט דער גורל פון אט דעם מענטשן, איז םארשלןןםן און זי האט פארגעסן. אז זי סוז איצט אומברענגען א מענטש... דער סןןג הןןט זיך דערװײל גערוקט פון אלע זײטן. מיטאםאל הןןט זיך דערהערט א געװאלטיק טופען םון סערד• פןןדקאװעם אויף די גאם־שטײנער. דאם טויען איז געװןןרן װןןםאםןןל שטארקער. און אט האט זיך דערזעען א קזןםפאניע פון א צװײ צענדליק פןןליציאנטן, מיס אן עלםםםן בראש, רײםנדיק אויף געזונסע, שטארקע םערד צום תםיםה-בנין און אינאײנװעגם צעטריבן די מענטשן, װאס זענען דןןרט געשטאנען. באלד נןןכדעם הןןס זיך באװיזן א קןןספאניע פוסגײער־פןןליצײ, װןןם האבן זיך צעשיט אין אלע װינקלען םון גאם. זײ אלע הןןבן געהאט שסרענגע, קאלסע פנימער, דןןס כלי־זײן הןןט געקלונ• גען אומהײםלעך און שנײדיק-קאלט אין זוםער־םרימןןרגן. די