Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 707

707 יױורװױו ו^וװי 56 זא ,די דײטשיײדישע בריק*, הזןט ער זיך געװענדט װעגן דעם גו ,מבינים׳ן קײנער הןןט זיך נישט ןןנגערוםן. הןןט ער דןןס שוין געםוזט נעמען אױף זיך און איז געװןןרן דער רעםאר• מאסןןר םונם ײדישן אויסלײג. װעגן דעם הןןנ איך שױן ברײ• טער גערעדט אין אן אנדער ןןרט*). א שטילער, א באשײדענער. װײט םון שרײגערישער גדלות. א מאן מיט א קלארן געדאנק און א װןןר װןןרט, אן אידעאליסט, א ביכםיקער, א פןןלקםםענטש אין בעסטן זינען,— הןןט ער דער ערשטער געארבעט קעגן דעם משכיליש• באלעבאטישן שטרןןם, םאר א ײדישער מאסןיקולטור און םאר אויםבילדן די ײדישע שםראך. םסהמא איז זײן ארבעט נישס געבליבן ןןן א װירקונג אויםן םאלקסטיכ״עכן ט־יל םון דער משכילישער אינדעליגענץ: מער׳װײניקער זיכער קאן םען דןןס זאגן אנטקעגן מענדעלען. ער האט געליטן םונם ארומיקן אום• םארשטאנד בײם לעבן און איז גיך םארגעסן געװארן נאכן טוים••). ערשט די אויפגעװאכםע ײדישע םילאלןןגיע האט אים ארויסגעבראכט םון םארגעםעניש. י. ליםשיץ איז אבער נישט בלויז םאר םילאלאנן: ער געהערט דער ײדישער מאסע. און ס׳איז שוין בײט. אז זײן נןןמען און זײן ארבעט זןןלן ארײן אין אונזער ברײטן קולטור־םארקער. •) <* .*י ד*ר היםםןרישםר *נסװיקײננ 6ין ײרישן *ויםי״נ• *ין ו*ר ,דדישינר שפר*ן*, נים. 1—2 (8—9), 1928, ז• 47—50. ••) 1*רך * י*ר, *װײ 6*רן טוים *יז *ר ה*לנ **■**ליזירט נ*װ*רן. ג*שט*רכז *יז *ר םיז > װינד >*ן די נ*ד*י*ם *ד*ר 6ין * ר*ק. צו די פרײנט ־ון ײדישן װארט װען םיר זענןן *יריק םיס 6 חדשים 1ינןםר*סן *רוים- זנינןבן ,די ײדישע װעלם־, ה*בן פיר זיך, דעם אפת נעזאנס, נעשראקןז בי *יז נישט בוניל באלןםטןקט ם*ר דעם ײדןשן לײןנןר נ*ך * ײדישןר ז*ורנ*ל. *נדערע ה*בן נעװארנט, *ז .די ײדישן װןלט״ װןט נײן אויםן חשבון םון די .ליטער*רישע בײעטןר*. זי װעט ם*־קלןנןרן זיןר טיר*זש. םים נרוים *יםרירנקײם סײלן םיר םיט אונזןײן םרײנד, *ז דןר ידלשער לעזןר װײם, װי *ו שע*ן אונזןר *־בןש• .די ײדישע װןלט״ ה*ם זיך שוין נעװארבן איר קרלז-לײןנער, װןיכןר ה*לט םין ניםןר *י ניםער *'ז *ין װ*קםן. או־ך דןר ק־יז״םים*רבעםער םין .די ידישן װעלם־ װןרט *לץ*ם*ד- ב־ײםערם. םיד באקוםען כסרר נין *רבןטן םון *נגןזןןנע ײרלשן שרײבעי־, װי *ױך *ײ*גן ם*ר די װײםןרדיקן ב־כער. גל*כ*״םיק װע־ן אױך ,די ליטןיארישע בלןסעד׳ *לץ ריכן־ אין 6* ־שירנארטלקןד, *ון דן־ *יזםערעם *י זל םבר די דעזער *ין שריבןר ה*לט *ין ז*קםן. םיר נלױבן, *ז םיר ה*בן דל םילע רןכט *י **־דאננען םין די ם־ינט םין ״דלשן װ*רםז העיד־יפט צר םארשטארקן די בײדע ײדישע זשורנאל־^ו׳ - די ״ליטערארישע בלעמעו ״ און ״די ײדישע װעל־יט׳י אבןזנייט אלין אין זןם. אז אלע א*ערע פדרנד ז*לן אבאגירן די בי־דע זשזדנאלן. מיר װארטן או״ח אײער הילח אוד מיטהילף: ,ליטערארישע בלעטער׳ ,די ײדישע װעל־ים* אבןןנירם אין קויסט די ײדישע װעל~ט דאם םינםסע בוך דערשײנט די קימענדיקע װאך. שסראכן און םיט פריערדיקע מוסטערן, װןןם ער האט זײזזןר באדארםם םארבעסערן. י, ליסשיץ האס געקענט א םך בעםער דײטש םאר די אלע ײדישע שרײבער און װערטערבוך״מאכער, װ>ןם הןןבן געדײסשםערישט בײ אונז. דאך האט ער זיך אויף דעם װעג נישט געלאזט: ער האט אין זינען געהאט זײן אוי• דיטןןריע. און מיט א געזונטן חוש הןןם ער םארשטאנען, אז א שיראך בים אין איר אנטװיקלונג צום אלעם ערשסן םון אירע אײגענע רעםורםן, נישט זי לעבט םיט געבןןרגטס און םרעםדם. י. ליםשיץ הןןט געװןןלם װײזן א מוסטער, װי אזוי םען קןןן אויסקומען מים דער פאלקם־שםראך. ער הןןט נישט געקןןנט נןןכםרעגן ״געניםע און געבילדעטע לײט״, אזוי װי נאװלןןװסהי, איז ער געגאנגען בום םןןלק, גוגעהערם זיך בו די רײד םון םןןלקסיםענטשן, םלײםיק געזאםלם און םארװענדט אין זײן ארבעט. די ״געניםע און געבילדעטע׳ הןןבן גענוג טערעס (חוזק נ. ש.) געמאכר םון דעם זאמלער. אין די װערסערביכער האם י. ליפשיץ ןןנגעזאמלט ד י ם ןןל ק ם ש פ ר א ך ם ו ן זײ ן ב ײ ט. דערהויפס אין באװיסשעװ. דאס איז זײער װיכטיקסטע םעלה. און דעם דןןזיקן װערס האבן זײ נישט אנגעװױרן ביז הײנסיקן טןןג. י. ליסשיץ האס נישט אויםגעםון קײן שפראך־נײםן. ער איז געװען געהיס םים שאםן נײע װערטער. אין אן אנרער ןןרט•) הןןב איך בײ אײן פרט געװיזן (אנטקעגן אונזערע נײ• בילרונגען מיטן נןןכטראף ״באר•), װי אזױ י. ליםשיץ איז ,אויסגעקומען׳ אין זײן רוסיש־ײרישן װערםערבוך. ער האט באשריבן, אױםגעםײטשט דןןס הארבע ריסישע װארט. דןןרם. װו םיר װילן איצט שאםן א נײבילרונג. םאר יענער בײט, בײ יענער סםאדיע אין דער אנםװיקלונג םון אונזער שפראך איז דןןם אסשר געװען גענוג. יעדנםאלס איז דאס געװען נויסיק אנסקענן דעם ש.טרןןם דײטשמעריש. װאס האם זיך םיטן ״קול מבשר׳, םיס א. ם. דיקן א. א. ארײנגעריםן אין ײדיש, און הןןם געזןןלם מאכן םון דער שפראך אן אםתן זשארגןןן. זאל דןן, אגב, באמערקט װערן: י. ליםשיץ האט אין רוםיש־ײדישן װערטערבוך ןןנגעװיזן בײ יעדן זאכװןן־ט דעם מין. זאך. װןןם הןןט זיך די לעצטע צײט בײ אונז א װאקל געסון און שאפט אונז שױן געװיםע שװעריקײטן. דער ײדיש״רוםישער װערסערבוך (בײ 15 םויזנט װערםער) הןןט נישט דעם גןןרן װארט־אוצר, װןןם ײריש חןןט םארמןןגם אםילו צו ליפשיצעם צײםן. י. ליםשיץ גוםא איז דןןס םורה אין דער הקדםה און גיט ןןן דעם מןןטיװ: אנישט װןןלס רער װערטערבוך צו םײער געקןןםם. ןןכער דןןס װיכסיקםםע. דןןס קערנדיקסםע איז דןן םאראן. םיר געםינען דא א םך װערטער, װאם זענען שוין ארויס םון דעם געברױך אין אונזער הײנטיקער ליטערארישער שפראך, אדער גאר םארגעםן געװארן. ליםשיבעס װערםערביכער זענען, םארשסײם זיך, איצט פארעלטערם, און דאך קאן םען ראםן יעדן פען־מענטשן, בםרס אונזערע זשורנאליםטן, װאס אפטער אהין ארײנצוקוקן: זײ װעלן זיך עסעם אויסלערנען. י. ליםשיץ האט געקלערט װעגן דעם ײדישן אויםלײג. ער האם דער ערשטער פארשטאנען די גאנצע װילרקײם םון בעדערבויםס דײטשםערישער ,ןןרטאגראםיע׳ז ער האט ןןבער נישם געװןןלם שטעלן אויף זיך, און אין 1867, אינם ארסיקל *) ,יידישע ששר*ך' נים. ג (10), 1928, ז. 5.