Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 705

705 ליס*ר*רי#? נלזסז י 36 זא כ י ל־־ י פ ש י 7 אויגוסם 1878—2<םן אױגיםס 1928) /יןיעה שםראך־קענםעניש םער אײדער דײטלעכע באגריםןו נןןר דער• םין איז נישט געדרונגען. אז יענץ איז ניגלעכער״. (םײן קורםיװ) •), דער דןןזיקער הומאניסמישער קוק איז אזױ װײט םון ײדיש בוליב ײדיש, אז מ׳קזןן אים זןננעםען איבט אױך. און דןןם לעבטע אין דעם דןןזיקן פרןןגראם: י. לים• שיבעם םארהאלטונג בו העברעיש. אין .די 4 קלאסן״ און .יודל און יהודית׳ רעדט י. ליםשיץ װעגן העברעיש ניכסער (העברעיש, אזוי װי אנדערע שסראכן, קןןן נישט שםילן אין אונזער קולםור־פרןןגראם די זעלבע ראלע, װןןס ײדיש), אבער מיט רעםיעקס, אםילו םיס א געװיםער סיעטעט, — מענלעך, אז םון שלום װענן. אנדערש ןןבער אץ דער .הקדמה• בום ײדיש־רוסישן װערטער־בוך. דןן טרעט י. ליםשיץ שארף ארויס קעגן דעם העברעיזם. םיט ןןםענעם ביטול רעדט ער םון שרײ• בער, .װאס הןןבן זיך קאל-ע געמאכט דעם מאגן מיםן םאר• שימלטן העברעיש׳. אין א באמערקונג דערקלערט ער, װןןם ער םײנט דערמיט: .אונסער העברעיש םארשטײ איך די דןןזי• קע העברעישע ליטעראטור, װןןס די םחברים װילן מחיה־םתים• זײן. ד. ה. זײ װילן די טױטע שסראך מאכן לעבעדיק׳. י. ל. ליםשיץ םארטיקס זיך װײטער ןןס םיט די העברעיסטן: .איך װײס, אז עם װעט די העברעער םארדריסן, װןןם איך בין אזוי ןןנגעםאלן אויף זײער העברעיש... אין שול םעגט איר רעדן מיט גןןס, םיס די מלאכים אויף לשון-קודשן ןןבער אינם סראקסישן לעבן, בו פראקסישע ײדן הןןט איר קײן שום םראװע נישט בו רעדן ןןדער בו שרײבן העברעיש, װען איר מײנט נןןר םיס זײ ערנםט און װילס זײ באהאנדלען װי ארנס• לעכע מענטשן. שוין, כ׳לעבן, בײט, איר זןןלט אויסטון די קינדערשע שיכלעך און זןןלט סארשטײן, װןןם איר הןןם בו טון׳. דןןס איז שוין געװען אין 1876 ••), און דןןס איז נישט בוםעליק. ןןט די ןןםענע אטאקע אויף דעם העברעיזס, דאם איז א נײם, װאם שטאמט םון דער ס ןן ב י א ל ע ר ןןריענ• טאביע בײ י. ליםשיבן און נישם נןןר בײ אים. דןןם איז די נײע ןןריענטאביע בײ א םײל סרןןגרעסיװער ײזישער אינטעלי• גענץ אױסן רעװןןלוביןןנערן ,פןןלקיזם׳ קעגן דער רעאקביןןנער• באלעבאסישער םביבה און אירע העברעישע שרײבער. די זעלבע בײס הערן םיר די זעלבע רײד פון אזא ןןנגעזעענעם העברעישן פןןעט, װי יהל׳ל. אץ 2 נוםערן .ישראליק׳ (לעםבערג, נום. 9—10, םונם 9־סן און 16־סן דעקאבר 1875) שסעלט יהל׳ל די םראגע: .בי באדארף מען שרײבן העברעישז׳, און ער ענטסערט דערויף: אויב איר זענט נישט אויםן .בו זײן סאטריאםן, בעלי־סובות דער אלטער אלםנה בת-בױן... אויב •) די וײסססןריס? װןרס״יןרםסס, װןס סרעין זיך 1יי ייסשייז *ין ״קוי םנסר״, נסחסרן, מסװסי, נו נסיסרנױפם רסרןקניס, ניסם יייסױנן י.י. הןס נניי נססרינן ו רזין םןיקםסיפיסך זדיס **) נסנױסר—ם1ף 1875. די .חקדםה• *ח דןםירס: נםיױ חרי׳וי, יןס *יז יסקןנר 1875. ד• דןסס *יז דן װינסיק *ינסר יסם, װןס *יך נרסננ װײנסר *ין נסקסין י ה 1 ש ע מ ר ד (צרם ס5-טן יארצײט 2׳טן נ. ש ט י ױ <סיף> כדי בו סארענדיקן מימ י. לי* **)שיבעם קוק אויף ײדיש, װי דאם אײנביק מעגלעכע געבײג אין א פרןןגראם םון םאסן• קולסור, לןןםיך נאך דןן ברעננען, װאס ער זןןגס װעגן דעם אין אנדערע שסעלן. איך װעל דא נישס ביכירן זײן .ױדל און יהודית״). אינם דןןזיקן גראםען-ארטיקל ברענגס ליםשיץ ארויס אזוינע געדאנקען: דןןס, װאס ײדיש זעס איבם אױם אזױ הינטערשטעליק אקעגן קולטור-שפראכן, — דןןם ליגס נישט אין דער נאטור םץ דער שפראך. דןןס נעםט זיך דערםון, װןןם יענע שסראכן הןןס םען קולםיװירס, ײדיש ןןבער איז שרעק• לעך םארװארלאזם. זאל מען ײדיש אזוי פובן און םײלן װי אנדערע שפראכן, םאכן ײדיש םאר דער שפראך םון שײנער ליטעראסור, פון װיםן, װעס דאם אויסזען גישט ערגער םאר יענע. בו ײדיש ם ו ז ן םיר אנקומען< נישס העברעיש, נישט אנדערע שפראכן קאנען דאם אונז םארבײטן. געשריבן איז דאם אין אן אלעגארישער םארם םון א שםועס בװישן ױדל (דער ײד) און יהודית (ײדיש — זײן װײב). יודל װארסט איר דעם גס פאר די םי0! יהודית רעדט אים אײן ארום און ארום, — א פרימיטיװ םאלקסשסיק אין גראםען. םיט א םענטיםענטאלן בײגעשמאק. אין א קלארער, סײנער קולםור-םארם געםינען םיר לים• שיבעם געדאנקען געזאגט אין אן אנדער ארטיקל: .די דײטש• ײדישע בריק•••). ער הױבם אן דערפון, אז: .װעדליק םיר זעען ארויס, װערט מיס איסלעכן סאג װײניקער בײנקריבערם אויף דעם ײדישן שרײבעכטס, װײל םע װערט אלע םאל מער געװאר, װי בװעקםעםיק דאס איז׳. דא האבן םיר, אגב, אן אינסערעסאנט און א באגלויבט עדות-זאגן, װי אזוי אין געװיםע קרײזן האט זיך געענדערס די םארהאלסונג בו ײדיש אין אײנע 5 יאר, װען ס־האט זיך געװיזן דער .קול םבשר•, עםלעכע ביכלעך אקם םעלדם, עםינ• גערס, גאטלאבערס, דיקם. י. ליפשיץ װײםט אבער, אז בו ײדיש קוםם מען םיט ם ר ע ם ד ע בװעקן: װער ס׳איז אויםן דורך דעם בו גערפאניזירן ײדן, װער בו העברעיזױץ, בו רו• סיםיבירן. ער טענהט זיך אויס דערהויפט םיט דער שסארק• סםער גרופע, םיט די .רוםיסיביםטן•: ,זענט איר אםתע מענטש־םרײנד, םוזט איר זען ײדן בו ה ו ם א נ י ז י ר ן, און דאם מיסל דערבו ליגט נישס אין שסראכן, נאר אין באגריםן. א מיליאן םארדאר בענע װערטער זענען םאר די םענטשן נישט אזוי שעדלעך, װי דער מינדסטער םארדאר בענער באגריף, און װידער איז א ם י ל י א ן ג ר א מאטיקאלישע װערטער נישט אזוי ניבלעך, װי אםינדםטער קלארער און דײטלעצער ב א ג ר י ף . עם םארשסײם זיך, אז כל־זמן דער געװײנלעכער עולם זעט דאם נאך נישם אײן, האלט מען אויבערםלעכלעכע •) .קול םנםר״, 1862—1863, ניס. 9. ננוריקפ *יז דןם םרינר, ם*ר דנם *רםיקי .די 4 קיןסן״. *ןקםי■, װי *יר הןנן *וין נזמין, *יז יננץ ננ• *רינן ננװנן 2 יןר םרינר. ••) ,ק1י פננר׳, 1867. נום• 31.