Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 703

709 ליסןרנריעו נ ל עמע ר 39 נא איך ברןןג אין זיך די טענדענץ, װןןם פאר מיר הןןס זי געהאט בראנדעס. און אין דער קריסיק גוםא םיל איך מיך, װי א תלםיד םון סענט־בעװ און סוארע. איך װיל נישס שרײבן קריטיק נןןר םאר מײן אײגן לאנד, איך װיל באםראכטן דןןם װערק ארער די פערזאן, װןןם איך באהאנדל. סון אן אינטער• נאציןןנאלער פערספעקםיװ. איך הןןב נישם נןןר בדעה בו בא• קןןנען מײן לאנז און די דײסשע לעזער מיט א םראנבויזישן ןןדער רוםישן םןןעט. *ו יעדער סןןרסרעט און סןןרשונג גיב איך בו יענע אוניװעדסאליסעס. װאם מאכט אלבאײנס, בי דןןם בוך ערשײנט אין ענגליש ןןדער אין סראנבױזיש. איך טראכס, אז אײף אזא אוםן דינם םען נישם נןןר אײן לאנד, נײערם דער קונםט גופא. װײל גרויסע קונסט־פערזענלעכקײםן געהערן אין דער זעלבער מןןם בו אלע לענדער. איך זוך נישט קײן םחברים םון אײן נאביע, נײערט מחברים, װןןם געהערן בו אלע תקוסװז און אלע נאביעס. אויב איך װעל לעבן גענוג, װעם דער גרויסער ב־קל םון פסיכןןלאגישע פןןרררעםן, װןןם איך רוף זײ ןןן די בויםײססער םון דער װעלט, םארײניקן אין א מין םיפןןלןןניע די םארשײדנסטע םארמען סונם קינסטלערישן שעםער. די סעןןריעס םון אונזער גרויםן זיגמונס םרויד הןןבן געהאט אויף םיר א גרינטלעכע װירקונג. נןןך בוריק מיט בען יןןר הןןט מען אין װין חוזק געמאכט סון יעדן אײנביקן, װןןס הןןט געהאלטן םון םדוידס אידעען. אין ערגעץ הןןם מען אים אזײ נישט גרינגגעשעבט, װי אין זײן אײגן לאנד, און אין ערגעץ הןןט םען אים אזײ נישס אױםגעלאכט, װי אין דעם װינער אוניװערםיטעט. םרויד איז באהאװנס אין אלץ, װןןם עס טוט זיך אין דער אײרןןפעישער ליטעראטור. איר קןןנט זײן זיכער. אז ער האט שײן געלײענט די לעבסע בענדער סון מארםעל םרוםם [ער האלט םון אים שטארק] און די װערק םון די ױנגםטע םראנבויזישע אץ ענגלישע שרײבער. םון לאנג שוין אן ןןפגע• שװאכסער, קראנקער, םארםןןלגט ער ביז איבט אלץ םיט כמעס םאנאטישער נײגיריקײט. איך םארלאז סרוירן שטענדיק מיס זײן טרופע און מים דער װינער אפערע]. װערס זי פלובלינג אן אקטיװער װעלט-בענטער םון קינסטלערישן לעבן. 1יען איך הןןב מיך אין 1920 [בום ערשטן מןןל נןןך 1914] נאװיזן אין פאריז, הןןב איך םים איבעראשונג באמערקס. אז דער אינסערעם בו ליטעראטור איז אין משך םון דער מלחםה אומגעהויער םארשטארקט געװןןרן. די בןןל ביבליאטעקן איז געװארן הינדערס מןןל םער. און די סאסעריעלע לאגע פון די שרײבער הןןט זיך נישס אן ערך םארבעסערט. איך קןןן איר• טײלן לגבי דעם, װןןם איך הןןב געזען סון דער נןןענס אין װערהארנס םביבה. קינססלער, װןןס הןןבן זײער לעבן געװיד• מעט דער קינםט, הןןבן דעמאלט אפילו טרײםעז נישט געקאנט בו פארדינען םים זײער ליטעראטור אויף א באשײדענעם לעבן. װונדערבארע ביכער הןןבן נישט געםונען קײן קונד.. לעאן דעבעל איז געשטןןרבן סאר הינגער. םאר זײנעם א כתב• יד םין א ביכל פןןעמען װןןלט װעיהארן נישנ באקימעו מער םון סס1 םראנק, אין איבם װערס דערםאר געבאלט סססש םראנק. אין 1928 הןןם די סראנבײזישע ליטעראטור א ריזיקן עולם לעזער. אץ 1914 יאר איז זי געיוען גאנץ װײס דערםון. די בװײסע ענדערונג, װאס איך האב געםינען,-איז דער נײגיר בו דעם, װאם װערם געשאפן אין אײסייאנד. די םראנ• בױזן באגנוגנען זיך נישט מיט איבערזעבן אלץ. װאס עם װײזט זיך זײ אוים בי זײן װיכטיק, נאר סראנבײזישע שרײבער אין פןןעטן םןןרן אםט ארײם םון םראנקרײך און פארקניפן םאר• בינדונגען מיט דער גאנבער װעלט. א דאנק די רײזעם איז אין זײער ארס שרײבן ארײנ• געבראכט געװארן מער םארב, םער אינםענםיװיטעט, מער• דורכדרינגלעכער גײםט םין דער װעלס. פונקט אזוי ניבלעך. װי סאר די שרײבער זײערע רײזעס, איז םאר דער גאנבער ליטעראטור געװארן די קאמוניקאביע םים אויםלאנד דורך איבערזעבינגען. עס איז אין אײראפע אײף אזא אוםן געשאסן געװארן א טריבינאל. װאם סאריכט אםט,1 אין דער העכםטער אינססאנץ, די סײנינגען אדער די סעותן^ א נעםיל, אז איך האב געזען אײנע םון די לעבטע נרויסע געשטאלטן םון אינזער תקיםה, אײנעם םון די םענסשן, װאם װידמען זײער לעבן דער שעםערישער אײנזאמקײט. נאר אין דער שעפערישער אײנזאמקײט װערן געשאםן װאגיקע װערק. עם איז א גרויםער שאד, װאס ראמען ראלאן םארנעמט נישט אין םראנקרײך דעם ארט, װאס ער פארנעמט אין גאנץ אײראפע. א סײל םין זײנע װערק זענען אין סראנקרײך אים• באקאנט. םאר דעם גרעםטן טײל עולם איז ער. םין אײן זײס, נישט מער. װי דער מחבר םון *זשאן קריסטאף׳ אין סין דער בװײטער, א שרײבער. װאם מען אנערקענט נישט זײנע פאליטישע אידעען. אבער מען האט קײן השגה נישט װעגן זײן רעװאליביאנערן טעאםער, װאם שטעלט םאר דעם גרעםטן. ערנסטן עקםפערימענט אין םראנקרײך םון א נאביאנאלן טעא• טער. אין זײנע דראםאםישע װעדק, װו דער גרויסעד היסטא• ריקער ארבעט םיס מיטן גרויסן קינםטלער, װערן מיט גרוים היץ •אין ליבע םארגעשטעלם אלע איבעדגאנגען םון דער רע• װאלוביע. .דאנםאן*. .װעלף*, .דער טרױמף פונם םארשטאנד*, .די שפיל םון ליבע אין טויסי— אט די אלע װערק, װאם סון זײ קאן פאריז נאר דאם לעבטע, האבן באװיזן םארן עולם (םיזי ײיף ײי• 709) םון דעם אײגענעם לאנד לגבי א ק־נםסלער. װאם איז געזעבט געװארן אויף דער באשילדיקינגם-באנק. ׳מ מיר זעען, װירקלעך, אז א פאעט װערם? אפט בעםער אויםגענימען אין א םרעמדן לאנד, װי אין זײן אײגענעם. דער םירםס גאבינא איז אין דײטשלאנד געװען באװוםט מיט ררײ• סיק יאר סריער, אײדער ער איז געװארן באריםט אין םראנק• רײך, און. םארקערס, םראנקיײך האט שםאדק געשעבס האם• מאנען אין יענער תקיסה, װען אין דײטשלאנד האט מען אים קוים געקאנם. אין םיר װעלן קײנמאל נישם סארגעסן, אז דאם ליטעדארישע סראנקרײך האט נאכן טױט םין ר. מ. רילקע א םך בעסער פון אינזעיע אפיביעלע קרײזן סארשטאנען די גרײםקײס םין אינזער םארליסט. ,דאנטאן׳ םון ראמען ראלאן. װאם איז כמעס אומבאקאנם אין סדאנקרײך. דאםינידט אויף דער דײטשער בינע. .דיקטא• טאר* פין זשול ראסען, װאס האט געהאט א דירכםאל אין סראנקרײך. האט געהאס אין סשעכאםלאװאקיען. פוילן אין דײטשלאנד גרײס ערםאלג. אין ז. ריכארם בלאק טריוםםירט אין בערלין מיט זײן ,דער לעבטער קעניג*. אס א דער הוי• כער טריבונאל םון אײראפעישער אפשאבונג. די העכםטע איגססאנץ םין קריטיק דארף װערן אפנעהימ און סארןנרײסערם, װײל ער דינם סאר אלע סעלקער.