Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 702

36 זא ליזװװיול ולו<!ו 702 םען סון םןביליזאביע. איך ה$ב געקוקס אױף די טויזנטער דײטטן, װןןס הןןבן רויק גענוםען בעדער אין ןןססענדע און איך הןןב אויף אלע פחדים םון םײנע םרײנד געענססערס: .איר קןןנט םיך אױםהענגען אױף דעם ערשסן גאז׳לאמסערן, אויב די דײטשן װעלן אמןןל גײן דורך בעלגיעןי — אזוי בין איך געװען איבערבײגט, אז דער משוגעת קןןן קײנםןןל נישס געשען. דעם זעלבן סןןג איז ןןנגעקוםען די ידיעה װעגן דער םלחםה בװישן עסטרײך און סערביען, און איך בין ארױסגעי םארן מיטן לעבטן בונ. װען אונזער בוג הןןט דך דערנענ• םערט בו דער דײםשער גרענעץ, הןןט מען אים #פגעשםעלם א־ן םיטן װעג אויף א האלבע שעה, כדי דורכבולןןזן עשא• לאנען מיט מיליטער. אזױ הןןב איך זיך פלובים דערװוסט, אז דער משוגעת גײט ארײן אץ לעבן. איך בין געװען םןןביליזירט דרײ יןר נןןכאנאנד, ןןבעד איך בין קײנמןןל נישט געװען אױםן םרןןנט. איך בין םײן דינסט אפגעקוםען אין װין, אין א בױרןן סון םלחםה*ארכיװ, װו ר. מ. רילקע האס מיך אײנגעוןרדנט. דער גרויםער סרײנד מײנעײ, נעבעך. האס אזוי אויך ןןן ביסערניש נישט גע• קןןנט דך דערםןןנען אן די שרעקלעכע יןןרן םון זײן טראגישער קינדהײס, װןןס ער הןןט םארבראכס אין א םיליסער־שול. און איבט האט ער געםוזט טרןןגן אויםסנײ םיט דרײ• םיק יאר שפעסער, דעם םונדיר. װןןס ער הןןט אים אזוי פײנט געהאט, און ויאס הןןט זיך פונקט אזױ שלעכט בוגע• פאסט בו זײן פערזאן, װי דןןס מיליטערישע לעבן בו זײנע געװױנהײטז. ער, װאס האט ליב געהאס מער םון אלץ אײנ• זאמקײט, הןןס דערםון זײער געליסן. ערשט נןןך דרײ יןןר האט זיך םיר אײנגעגעבן זיך ארויםבורײםן אױף בװײ מןןנאטן. איך בין געשןןרן קײן ביריך (שװײץ), בײבוזײן דןןרט די רעפעסיביעם שון םײן דראמאסי• שער פיעםע ״ירמיהוי, װןןס אדאנק די פאביםיסטישע סענ• דענבן הןןב איך זי געקאנט שטעלן נןןר אין א נײטראל לאנד. אין שװײץ הןןב איך אויםגעזוכס מײנע עטלעכע אלסע םרײנס םון פארשײדענע לענדער. אונזער קעננזײסיקער בוםרוי און אונזער גלויבן אין דער בוקינםט םון אײרןןפע איז נעװען אזוי שטארק, אז, ארוםגערינגלט םיט שפיןןנען, דערדריקם מיט כל םיני םפקות. הןןבן םיר דאך ארויסגעזןןגט עםנסלעך אונזערע האםנונגען. עם איז געװען א רירנדע בײט, װען א קלײנע גרופע הןןט שױן בשעת דער םלחםה געסרןןגן אין זיך די זוימען םון דעם בוקונםסיקן אינטעלעטועלן םארײן םון אײרןןפעישע םארײניקטע שטאטן. די געטרײע קינסטלער-גרופע, בװישן זײ דערעיקר דײסשן און רוםן, הןןס זיך םארזאמלט ארום רןןםען רןןלאן, װןןס איז בו יענער בײס געװען אין .רויטן קרײץ׳ םון זשענעװע, און װאם האט ריזיקירם מיט זײן פאפולאריטעס אין םראנקרײך. װעגן יענער תקוםה און יענער סביבה איז נאך דןן בו שרײבן און בו שרײבן. װען םיר זענען באפרײט געװןןרן, הןןב איך םיך איבער• געגעבן דער ליטעראסור םיט א םך םער ברען, װי סאר דער םלחמה. איך הןןב געפילט, אז מ״נע לערףיארן זענען םארבײ איבס האם מען געדארםט אויפטין עפעס םפשותדיקס. איך בין אװעק קײן זאלצבורג, דער װונדערבארער עסטרײנישער שטןןט, װו איך װוין ביז איבט. עלף חדשים אין יןןר איז זאלבבורג אײנע פון די רויקססע, םרױםערישע שטעס אין דער װעלט, און נןןר אין םשך פון חודש אױגוסט, [א דאנק םאקם רײנהארדן, װןןם מאכס דןןרט *ײערונגען םיס א ביכל םיס געקליבענע װערק םון בןןדלערן און ײערלענען. םיט עמיל װערהארנען, װןןס איך האב אלע זײנע װערק אי• בערנעזעבט, בין איך געװען שטארק באםרײנדעט. די פשטות פון זײן לעבן, די גרויסםוטיקײט סון זײן שטענדיק װאכעדיקן ענסוזיאזם, דער באשסענדיקער שטרעבן ,פון גןןרנישס זץ נישם ןןפבוזאגן• און אין אלץ בו זוכן א לײדנשאפסלעכן עלעםענם, האבן אויף םיר געהאם זײעד א פרוכטבארע מארא• לישע װירקונג. גאנבע זומערם האב א־ך םארבראכס מיס א״ם אין זײן װיללע. א חוץ מײן ביכל וזענן אים, האב איך זײן פריװאם לעבן באשריבן אין א ברןןשור, װאם איך האב אויף םײן חשבון אפגעדרוקט בשעת דער םלחמה אין 100 עקז. און װאם איז ק־-נםאל נישט געװען אין םארקויף. נאך זײן סױט [אין 1916] איז םאר םיר אוממעגלעך געװען אין דײסשלאנד עםנטלעך ארויסבוזאנן םײן לויב בו אים, װײל דער גרויסער פןןעט האט בײם לעבן געשריבן קעגן דער םלחמה. אבער דער דראנג בו װידמענען אים מײן לעבסע דאנקבארקײט, — הןןט מיך באװוינן בו דרוקן געהײם א קלײן ביכל. אין פאריז האט מיך װערהארן איבערראשט מיס דעם, װןןס ער האט שסענדיק געהאט בײט. ער איז תמיד געװען םרײ א גאנבן סןןג האט ער באזוכס פאר־ שידענע מוזעומעם און אויסשטעלונגען. ער האם אויםגעזען, װי א לײדיקגײער, אבער ער האט פארםאגט זײן סוד. ער פלעגט אויפשטײן יעדן טאג 5 א זײגער םארטאג, און ביז 9 אינדערסרי איז שױן .זײן ארבעס געװען ןןפגעסון, און ער הןןט זיך געקןןנט םרײ שפאבירן, בוקוקן זיך און קלײבן נײע אײנדרוקן. ער הןןט לײדנשאפטלעך ליב געהאט פאריז, זײן גרעםטער פארגעניגן איז געװען ארוסםןןרן אויםן אױבערדעק פונם ןןמניבום, ןןדער רײבן זיך בװישן םענסשן אין גאס. אחוץ רײנער מאריא רילקע און רןןמען רןןלאן, הןןב איך נןןר בײ װערהארנען געזען אזא רײן-פןןעטיש לעבן, װןןם איז אײנבײטיק איזןןלירט און מןןראליש אומאפהענגיק, און װןןס בלײבט דערבײ אינסים פארבונדן מיט דעם גאנבן מןן• דערנעם, אינסענםיװן ארום. די םרײנדשאפט פון דעם גרויםן פןןעט הןןט שטארק מיטגעװירקט אײף מײן מןןראלישער פארמירינג. נןןך א יאר םארברענגען אין פאריז. האב איך זיך גע• לןןזט קײן ענגלאנד, שפאניען. איטאליע און חוץ דעם םארגע• נומען גרויסע רײזעס: איך האב באזוכט עגיפטן, אינדיען. כינע, בםון-אסעריקע און פארשידענע אנדערע לענדער. אין בװישן• בײט האב איך געלןןזט אויפםירן אין דײטשלאנד עטלעכע פיעםן און ארויסגעלאזס עסלעכע ביכער. איך האב געפילס. אז אלץ, װןןם איך טו, איז נאך לעת־עתה פראװיזאריש, און אז איך דארף נןןך אסך לערנען. איך סלעג מיך כמעס יעדן יןןר אומקערן קײן פאריז, כדי בו בארײכערן מײן װיםן. דןןרט הןןב איך זיך געשטעלט אין םארבינדונג מיס דער גאנבער ליטערארישער יוגנט. דאםןןלם האב איך אויך א סך םארבראכם מיט ר. מ. רילקע, װןןס םלענם ןןסם קומען קײן פאריז. מיט גרויס םאר• געניגן דערמןןן איך םיך װעגן אונזערע לאנגע שפאבירן איבערן אלטן פזיריז. װען די מלחםה הןןס אויםגעברןןכן, הןןב איך זיך געםונען אין בעלגיע און זיך געקליבן בו װערהארנען בו גאסט. אין בעלגיען הןןט מען געפילט אומרו אין די םיםפטןן•