Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 700

36׳י1א ליסןרןרי וז 700 אראסגײענדיק סון סריבינע, טאקע עװישן עולס, געגרןןכן זײן אײגן געבאט — אויף פויליש און רוםיש... איז װי קןןן דער עולם גלויבן דעס שרײבערם װןןרסז די שרײבער, די קינססלער, די סירער — זײ זענען דןןך די, װןןס מ׳סאררײסט בי זײ די אויגן און זײ דארםן דעריבער זײן דער נײשסיל, דער מוסטער. דערבײלן דןן די ײדישע שרײבער, װןןם הןןבן באזוכט װארשע, אז אין װארשעװער ײדישן ליסעראטן״קלוב הערט םען נישט זײער ןןפט א ײדיש װןןרט... איז ״אויב דער רבי םעג, םעגן מיר אודאי*. קןןן זיך טראכטן — און םראכט םאקע — דער פשוםער ײדישער ױנגערמאן און מײדל. הײםט עס, אז אונזערע שרײבערס, ןןנשטןןט בו ײדישיזירן, הןןבן גןןר אן אםימילירנדיקע װירקונג. דאס איז באמת זײער טרויעריק. אדרבא, לןןמיר א קוק טון: װי זעען אויס די דורות, װןןם די עלסערע ײדישע שריםסשטעלער הןןבן אויםגעבראכט. מענדעלע מוכר םסרימס קעדערז בעםער נישט בו רעדן װעגן דעם. פרבעסז איז עם דען געװען א זאך, װןןם פרץ הןןס נישם געקענט העלסן, קאנסראלירן. װןןם זײן זון איז אויסגע• װאקסן א פארביםענער אסימילאטארז אין דער .רןןיאלי-קאםע סון ניו־יןןרק, א זאםל-פונקט סאר אלערלײ קינסםלער, זעט מען כםעט יעדן ןןװנס א יונגענםאן מיס שלום אשס אויגן, שלום אשם געזיכט־שטריכן — ם־איז טאקע נ ײ ס ע ן א ש. נײטען אש איז א שרי£טשטעלער, הןןס שוין םארעםנםלעכט אין בוך־םןןרם עטלעכע גרעסערע נןןװעלן, געבויגן אויסםערק• זאמקײט מבד דער קריסיק, דערװןןרבן זיך אן ןןנזען אין דער ליטעדאטור.. אין װעלכער ליטעראטורז... נישס אין דער ײדי• שערנ נײטען בן שלום אש איז אן ענגלישער, אן אמעריקא• נישער שרײבער. דער יונגער אש הןןט פון זײן םאםן גע• ירשנס די אויגן,• די נןןז, די געזיכט־שםריכן, ןןבער נישט זײן לשון, זײן געםים. זײן ײדישע באביונג. ײדיש איז אים א םרעסדע זאך. פארװןןם־זשע איז שלום אשם זון נישט קײן ײדישער שרײבערז װעמעם שולד איז עםז פון עלטערן דור ײדישע שרײבערם װײם איך בלויז בװײ הלל בײטלין און בבי םרילובקי, װןןס זײערע קינדער ,שפינען װײטער דעם פזןדעם*. װי סען זןןגט עס אויםן םליבה• לשון. אפשר הןןב איך םארגעסן נןןך עםעבן. ןןבער עס איז נישט קײן גרויסער אונטערשײד, מחםת די עלסערע שריםט• שסעלער, װעלכע הןןבן אויםגעבראכם נישט־ײדישע דורות (אין זין םון שפראך און קולטור) זענען סײ־װי אין א שטארק• איבערװעגנדיקער מערהײס. װןןם םארא דורות די הײנטיקע, די ױנגערע שרײבערם װעלן אויפברענגען — נו, בעםער װעגן דעם קײן נביאות נישט בו זןןגן. דעריבער: װילן םיר םארפעםטיקן אונזערעןסןןזיביעס, םארזי• כערן אונזער בוקונםט, םוזן מיר װערן םיסיןןנערן םון ײדיש, און װילן מיר װערן םיםיןןנערן, מוזן םיר אויך װערן דער לעבע• דיקער בײשפיל. אנדערש זענען אלע אונזערע רײד בלויז געשטויםן װאסער, אויב זײ זענען נישס געשסיבט םון םעשיס, אויב םיר װעלן נישם אלײן זיך אויםלעבן מיט דעם, װןןס םיר פרעדיקן און דערםיט אויך בוביען אנדערע בו לעבן אונזער לעבן, בו ןןסעמען אונזער לוםט, בו הןןםן אונזערע האםנונגען און חלומן אונזערע חלומות._ הןןט איר עןין אבןןנירס דעם דריטן קװארטל (ױלי—םעפטעםבער) י ״ליטערארישע בלעטער״? אוםװערדיקע אין יעדער אסימילאביע. בנוגע דעם לעבסן פונקס איז םיר שוין אםאל אויסגעקוםען בו דערבײלן (אין .אויםקום*) אײניקע אינטערעםאנםע םאקסן, למשל, די םיםל• מערב־געגנדן םון דער אםעריקאנישער פרןןװינץ. װו, װײט סון גרעםערע ײדישע קבובים, האט אין יונגעלײם און מײדלעך, געבוירענע און דערבויגענע אין אמעריקע, זיך אויסגעװעקט אן אינטערעס בו ײדיש און ײרישער קולםור. איבערגעגעבן די םאקסן האש םיר א מענטש, װאם איז װײס נישט נוםה בו ײדיש — דער גענעראל-דירעקטאר פון דער יונג״יהודה־ארגא• ניזאביע, װעלכע פירט איר איבעם אויף עננליש—און דערםאר איז נישטא דער םינדםטער םנק אין דער ריכטיקײס םון זײן אינסןןרםאביע. װען מײן אינפןןרמאטןןר איז איבערראשט געװןןרן מיס אט דעם ײדיש״םענסימענט בװישן אין אמעריקע-געבוירן יונג• װארג, הןןט ער געװןןלס אויסגעםינען די סיבות דערםון און ער איז דערנאננען. אז דער דןןרזיקער סענכימענט ביט זײן יניקה םון דערװאכטער מענטשלעכער זעלבםםװערדע. זײענדיק אן אומבאדײטנדיקע מינדערהײט בװישן די אמעריקאנער אין דער םיטל-װעםט, האבן ײדישע יוננעלײס און מײדלעך, אויפ־ געכאװעםע אויף ענגליש, דערםילם. אז זײער םענטשלעכע װערדע סןןדערט בו האבן אן אײגן לשון, אן אײגענע ליטע• ראסור, אײגענע לידער... דער עלעמענם םון מענםשלעכער װערדע קןןן, דאכט זיך, פארנעםען א זײער חשוב ןןרט אין אזא סארט מיםיןןנע• רישער ארבעט. םיר דארםן האבן רעדנער, באגאבטע, װעלכע באזיבן םולשםענדיק די לאנד־שפראך, װאס זןןלן ארויםטרעסן אויף םארזאמלונגען פון ןןפגעסרעמדסער יוגנם, באזוכן זײערע קלובן, פארײנען, לעקביעם. חוץ דעם שיקן די דןןזיקע יוגנט• קערסערשאסטן פר^פאגאנדע־ליטעראםור אין דער לאנד־שפראך. באקענען זײ םים ײדישער ליםעראסור, ײדישע שרײבער: שפעטער ארגאניזירן קורסן אויף לערנען ײדיש די, װןןם קענען נישט און װילן קענען. דןןם איז דער װעג, אויף װעלכן מיר םוזן ארויםטרעטן. אויב די שסארקע און מעכטיקע מעגן שיקן מיםיןןנערן בו די זולוס, בו די סאלינעזער, בו די האטענסא• טען, כדי נןןך שסארקער בו װערן - אױםן רעליגיעזן און קןןלןןניאלן געביס — םעגן םיר אודאי און אודאי זוכן פאר־ שטארקונג בײ אײגענע, װאס זענען בופעליק ןןפגעריסן. אזא ארבעט װעס אן א שיער סרןןדוקםיװער, װיכטיקער און גע• װיכםיקער זײן װי אונזער אײביקע דעבאטע װעגן יןן־בוקונפם. נישס־בוקונםס. םיט װעלכער מיר םארדולן זיך אלײן די קעפ. מיר דארםן זיך װענדן מיטן פנים בו די אסגעסרעמדטע. 11 נןןר בעת איך רעד װענן אט אזא מין מיםיאנערישער ארבעט בװישן די ןןפגעםרעםדטע םון אונז, קומט מיר אויםן זינען דער פערזענלעכער בײשפיל, װאם םאדערס זיך קודם םון יעדן םון אונז. קײנער קןןן נישם םארשפרײםן אן אידעע. ןןנשסעקן םיט איר, סײדן ער לעבט אלײן אין הםכם מיט דער אידעעז ם־קןןן נישט פרעדיקן װענעטאריאניזם םיט װורשטל בװישן די בײן; מ׳קןןן נישט, װי יענע לײט בײ הײנען, פרע• דיקן װאסער און באהאלטענערהײט טרינקען װײן. בײ אונז טוס מען עם גןןרנישם באהאלסן. נאר גאנץ ןןפן לעבן זיך א םך פון אונז אוים אין א םרעדער שפראך און קולטור, בעת ןןפן שרײם םען: ײדיש. כ׳הןןב אםןןל געהערס אין װארשעװער ״פילהארםאניע*, װי י. ל. פרץ הןןס םארענדיקס זײנע א םײערדיק-בליביקע רעדע מיסן פאטעסישן אויסרוף: .רעדט ײדישי און באלד