Literarishe bleter · 1928-09-07 · 36 (7.9.1928) · p. Seite 698

36 ז1ר ליסװװיװ ולוסוו 608 בארימפ-געװןןדענער קינססלער: ,איך זןןג זיך א■ זנו אנןרקענען אלם רעאל דןןס, װןןם שםעלס ױך שארן אויג. דןןס רעאלע—דןןם איז אזא זאך, װןןס עס קןןן דערגרונסעװען נןןר דער םארשטאנד״•;ןנער נןןך קלןןרער: ,יעדע זאך הןןט זיך איר שפראך/ און בכדי ריכטיק ןןפ. גושייגלען א זאך, דארף דער קינםסלער פארשםײן איר שפראך*. װען םען כאראקשעריזירט םארשידענע םעלקער, אנערקענם םען, אז די םעמיםן נאזיען עוזאםען םיס די געװאלםיקע אינםע־ לעקטועלע םעיקײסן אויך נישס קײן קלענערע םוזיקאלישע כשרונות. ןןבער םען נאםערקס (װי, לםשל, רענאן), אז די סעםיסן איז פרעםד די בילדנדיקע קונסט: די אראבער הןןנן םארשןןלםן םאלעריי און סקולפטור, די ײדן הןןבן שםאלנירט דערםים, װאם זײער גןןס הזןט נישם קײן בילד, װןןם זײער גןןס איז דער אם■ םײנססן-אבסטראקםער און אוםזעבארער. הײנע האס געסײלם די םענסשן אויף העלענער און ײדן, ןןנערקענענדיק, אז די ערשטע םרײען זיך םיט זײער א ו י ם ע ר ל ע כ ן און די בװײטע זוכן דןןס אינערלעכע. םונדעססװעגן, בי איז דןןס ריכטיקו בי איז דען בװישן די םקוליטארן אין אוגזער לאנר נישס געװען אנטןןקןןלסקיז בװישן די פןןלער—אלטםאן, שאגאל און םאניזיװיסש נויא? פערזענלעך האלס איך שסארק שון אנםאקןןלסקין. ןןבער סארװאם סאראורםײלט םען אים? דערםאר, װןןס ער איז געװען א סקולפטא־-פסיכאלאג. קײנםןןל האם זיך דעד דאזיקער םײםסער נישט געםרײט םים דער סןןרם אלם אזעלכער: זי איז אים נויסיק געװען נאר דערבו, בכרי איבערבוגעבן דןןס אװי נערוםענע ,נײםםיקע״ (.םעפיםםאםעל*, .שיינאזא*, ,נעםםאר׳ א. א. װ.) און אלספאןו קאן םען זיך םארשםעלן עםעם םער פוחדיקעם און סכעפאשישעם, װי זײנע װערק, אויב םען װיל סארם םארבלײבן אין די ראםען םון אריגיגעלער קונססו איז דען אלטםאן נישם קײן תלפודיםס קײן קאזואיסס, װאם איז מער םאראינסערעסירם פיט ךעם שארםזין םון דער קאננעפניע, פיס דער ,הםבאה׳, װי םים דער םארב און ערשײנוננז און זוכם ער גישט גלײכנײ־ טיק עפעם א םרוקענעם פהות, כםעם דעם סקעלעט סון די זאכן? און שאנאל? בײ אים איז, םארשטײס זיך, םאראן זײער װײניק םון דעם שסרענגן ײרישן ראניאנאליזם. בײ אים איז םאראן םער פון דער אנדה םיט איר רײכער פאנטאזיע, םון דער חםידי- שער װײכער פיסטיק, װאס אין אירע װאלקנם איז םעגלעך אלץ, װאס איז אוםםעגלעך. נאר ני גיס דען שאנאל װען־ם׳איז אםתע םענםשן און אםתע נאטור? ני זענען זײ אים דען טײער? אים איז םײער נאר די אינערלעכע םוזיק און דאס סרויפען־שפיל םון זײן םאנסאזיע. אזוי אױך איז םאניעװיסש. ער אח אבער דער קינםםלער, װאס זעט דעם אינעװײניקםסן, איך װאלם געזאגט דעם סאניאלן פהות פון זאכן, עפעס א פין םילאזאםיע־באדײטונג םון די זאכן, דאם איז םסתמא דערםאר, װײל אין זײנע ױנגע יארן האט םא־ ניעװיםש נעסונען א אונסערשםיגונג נישט נאר אין םיר, נאר א.יך אין דעם גרויסן פאעט עםיל װערהארן און נװישן די פארי• זער םארערער, װעלכע האבן אויסגעפועלס, אז דער לוקסענבור- גער מוזײ זאל קויםן א בילד בײ דעם קינסםלער.- זינט דעםאלס איז א סך װאסער שארלאפן. םאניעװיטש הא■ געארבעט, ער איז געװאקסן, עס איז אויך געװאקםן זײן רום. אין יאר 1922, אויב איך האב נישס ק־ין סעות, איד ער, םארלירנדיק אײניקע םון זײנע נאענסע אין דער נײס םון די קאניבאלישע פאנראסען אין אוקראינע—אװעקגעםארן קײן אםעריקע• סיל ,באגײםםערטער״ איםפרעסיאניזם, װאס איז אזױ נוניענדיק בײ טשעכאװן. איך װיל נישש דערםים זאנן, אז םאניעװיטש איז נישט נעדען אונשערן אײנולום םון לעװיטאנען. איך זוך נאר דאס סיף־ײדישע, װאס איז םאראן בײ פאניעװיסשן אין זײנע אוםנא־ ליקע עטױדן שון די נװײגן און נװײגעלעך, װאם םלעכסן זיך אדורך םון די פעכסיקע נאקעסע בויםער, אדער אין דער באהאנד־ לוננ סין די םארשידגארסיקע פארבן־םאסיװן, םיס װעלכע ער האס דך באםיס איבערנוגעבן דאס שפיל םון ליכט און שאסן אין דער געדיכסער נרינקײס ם־ן װאלד. פאניעװיטש איז געװען א ל־ריקער (איך זאג .געװען״, װײל איך באםי זיך אינם נו כאראקטעריזירן זײן סארגאנגנהײט, װענן זײן געננװארס װעל איך שפעסער רעדן) אין זײנע הײזלעך םין ײדישן געסא איז געװען א סך בענקשאפס, כפעט סארנװײפל• םע בענקשאםס, עפעס א םאריתוםסער טרויער, און נוזאפען דער• םים — א נערסלעכקײט סון א קינד. אין םאניעװיטשעס פײזאזשן איז געלענן דער חותש פון עפעכ א סענסיםענסאלן איבערלעב[ די ■וזיק םון דער נאסור. אין דעם נראד קןןן זײן איז טאקע פאראן ע*עם א קרובהשאפש נװישן דעםןןלסדיקן םאניעװיטש און לעװיסאנען, ןןנער אין דעם זע איך גרןןד נישס קײן ספע־ ניםיש־ײד׳ישס. גןןר שוין דאםאלם האס איבער דעם אלעם דערםאנםן גע־ הערשט ע*עס אײגנארטיק שכלדיקעס. דןןס איז נישט געװען קײן םרוקנקײט, נאר װי עםעס א װילן ארײננודרינגען אין די געפאלסע זאכן, באגרײםן זײ נישט װי א םארבן-םענאםען, נישט װי א זאך נום זעען, נאר דןןס װןןס טוט דך אינעװײניק אין זײ (דעריבער, קןןן דין הןןט םאניעװיסש שפעסער אזוי שטארק ליב באקומען סעזאנען). ןןבעד דןןס איז נןןך נישט גענוג: באנרײשן זײ װי פון אויםװײניק, אין עפעס א אינערלעכן זין זײערן. איך געדענק, םיס װןןס סאר א םארגענינן, איך װןןלם גע- זןןנט, מיס א תלםודישן ברען םאניעװיםש האט סארםאלגס דעם דןןויקן אין זיך םארםיםטן נװײנן־בינסל פון די געװיקסי. ער הןןס װי געםונען נלײכגײסיק אויך דאם געהײםניש םון די װעגן ■ון זײער לעבנס-װוקס און עפעם א קןןנססרוקטיװן שארפזין םון בוים, װןןס האט פאנאנדערגעקנוילם זײן קעראער אונסער דער זון• םאניעװיסש, ע*עם אן ענלעכער נו גאגאלן, םלעגס זינן׳ נונויםפרעםנדיק די שװארנאפלען, און האלטנדיק די האנט. װי א םארקילסע אין דער לוםס םיטן פענזעל, און אײנקוקן זיך אין .אביעקט־. אביםל פיס א איקראינישן אקנענם םלעגט ער דערבײ לאגגזאם זאנן: .װןןס איז דאס אזוינם״ז און דערנאך אננעהױבן פלונלינג םיט אן אופנלויבלעכער שנעלקײם װארםן אײן פלעק נאכן אנדערן, און ניםרידן געברוםס אונטערן נאז: .אס װאס דאס איז־ו דאס באדײט נישט, אז פאניעװיםש האס שריער װאם־ס׳איז שלעכס געזען. אזוי האס געקאנס פאלן אויך א רײן-רוסישער םאלער, דאס באדײם אויך נישס, אז םאניעװיםש האס םויער נישט געװוסט, װי אזוי איבערנוגעבן הערלעך פיט שארבן אויפן לײװנס װעלכן־ם׳איז שװערן און אינםערעםאנסן פרט, און דערנאך האם ער אים ,געסונען־. אזוי װאלם געקאנס פאלן אויך אםראנ. נוידשער קינסםלער. דאס האט באדײט, אז פאניעװיטש האס •ריער נישם פארשםאנען װאם־ם׳איז םון דעם אינערלעכן פהות םון דער זאך און ערשט דערנאך האט ער עס פלונלינג םארדטאנען. אס װאס םאניעװיטש זאנ■ שוין איגט אלם א רײםער און