Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 690

35 זא ליםעראדישע נלןפער 690 פערקװירדיק איז די העלדן-גאלערײ אין וזערק. אײן נלי- דערדיקע קײס סזן א קןןלעקםיװ םיס אלע זײנע קעגנזאען אין פסיכישע אײנגארסן. העלדן, װאם זעגען א פןןרזעעוגנ אײגע סון די אנדערע, און אלץ העכערע םדרגה םון סאגיאלער קולסור. אין קעגנזאץ עו ד א ש ע ן דער זעלנסטשסענדיקער, םאר־ הארםעװעםער, װאם האס זיך שוק עאסרײם פון!לויז-םיזישער ליעע, — איז מ א ט י א דורכאוים םוםערלעך, עיז גיניזם עוגע• גונדן עום קינדלען: ם ע כ א װ ע — םים םועסעלע לײדנד שאםטן, עםםינדלעכקײס גו א װארעםען געםיל, עו אינסיםקײם, גו לינע, די פענער-טיפן גײען לוים דער ליניע םון ארנעס און סא״ גיאלן גאװוםזײן. םאװםשוק— די םארקערםערוננ םון נישם-געהונלםער קראםט און ״אויםגעסענסעסער םי*. ער לענם פיס זיך און מיס דעד ארנעט. נ ר י ג ז ע — א םארלינסער אין דער םאשינען-קראסס און דיזעל־םאסארן. אויםער זײ, זעס ער נישם דעם םענסשן, די געזעלשאםס. נ ל י ע נ — דער קװאל םון העלדנםום און אוםבאגרענעגסער ענערגיע. זײן געדאנק קען קוים נאכיאנן זײנע איםםולםן. נ א ד י ן — אן ארגאניזאםאר, א םירער, װעלכער פארפאגס םאם אין גוים גום געזעלשאםסלעכן געברויך, ער איז אבער נישם איםשסאנד גו האםעװען זײן אײ- גענע נאטור און שםארקע לײדנשאםםן. אזוי גײען אױך די איבע״ ריקע העלדן םון קלענערער באדײםונג. עם איז נײםיק נאך גו זאגן אײגיקע װערסער װעגן נלאד- קאװם םםיל אין שפראך. דיזעלבע ראםאנסיש־רעאליםסישע ליניע איז אױך דא גו םערקז. אם איז די שפראך א זינגעדיקע, היםערנא- ליסםישע, םים עלעםענסן סון העראישן עםאם און םיםנאלישע םארגלײכונגען, און אם איז זי א קנאפע, קאנדענסירסע, דער אםעם םון לעגעדיקער װירקלעכקײט. װארס איז אן אויסדריק סון דערםארונג, געדאנק — א שריס גום םאם. אלם ב״שםיל װעלן םיר נעםען אזא קעגנזאץ םון שילדערוננז ״א האן איז גוגע- שפריננען גום פלױט, סאריםן דעם קאס און פים אײן אויג א קוק געסון אויף אים נײז און פעגםשנסײנםלעך. — װע-ער איז דאס אס דערז און די גינן האבן םייס נײגיר געסינסלםםים די שלאנגישע אויגן און האנן •נעמורפלם פים די םײדלשע ליסן קלאנגלאזע פוםסע םעשױת׳. אםאל נײם עם זוניקער אן רעם םיססישן הױך און םיפבא- לישער פחדיפדיקײס: ״ם׳איז גוס. אלץ איז ריזיק און ענדלאז. די זון איז א לעבעדיקע, װי א פענסש. די זון איז נאענם און שםורםיש זעםיקס זי אן םים בלום יעדע געל סון קערסער. און דאם בלוס איז לענעדיק בלוס, װאס זיננם פיס זון. םאםן-םויזנםער הענם, גענויסנעםלאכסענע אין סויזנטער םאכן, אין געבריל פון נראנאײזנס און האםערס. םויזנסער קער• סערם אין שוםנארסיקער פעכסיקער באװעגונג סון אײן קערסער... א לעבעדיקע מענטשן-םאשין, װאם םרײסלס-אויף די שסײנער- גרונםן... בו די הויכןו דער אײזערנער װענ גו די זונען-שסיגן,..* סײ דער געזאננ, די גראנדיעזקײם פון םאן, און סײ די באגלײסנ־■ דיקע אויסרוסן דערםאנען שטארק די קאזאקישע עסאסײען םון גאנאלן. אין קעגנזאץ גו דעם — װי אײנםאך״אסן און אופגע״ קינסשלס עם איז די אױבנגיסירסע רײד סון גליזבן אדער א שטײגער אזא שלאניקע רעסליק: ״—אויסער העלדישקײם דארםן נאך העלדן םון דער רויםער סאן ױך אויסלערנען רעאל זאכן גו באנעםען*. אין דער ״רעאלער״ שפראך םארברויכם דער שרײבער סיל דיאלעקסיזמען און םגושמדיקע סאלקם-רײד. אױף אס דער ליניע ליגן די סענות םון דער רוסישער קריםיק בנוגע דעם םםיל און לעקםיקאן פין װערק. אץ דער איבערזעגונג איז דאם גישם גו באםערקן. דער קאלארים סון דער אריגינאל-שסראך איז זעלםן״ װען איבערנעגעבןי פיס דיאלעקסישע װערםער און סראװינניא״ ליזםען. דער איבערזעגער גיס אים איבער מים נײעם װארס-גע- ברויך, ליסעראדיש-לעבעדיק אויסגענוגס, אין װעלכע עסי סילס זיך םער-װײניקער די שםארקײם םון םעקםם און זײן סאעסישע סארב. ^יך־יי אין סך-הכל: ׳ א װערק םון גרױםן סאגיאלן סארנעם, א סאגיאלער װײבל, אוים מוטער, װאם לעבס םיםן װוילזײן בלויז םון אײגן- קינד. א םרײע, אן אומבאזיגבארע און ״פעסס-גענויפגעקלאפטע אין איר אפת*. נליעבן איז לכהתילה אוםםעגלעך גו אייענטירן זיך אין אס דעם שינוי םון םאםיליען-נעסם. ער סרוװם דערקלעדן די רד- םעניש אויםן אלםן שטײגער: םארראפ. אײפערזיכטיקנ >.,יגן זוכן דעם שולדיקן. עס קוםם דער גוזאםענברוך, די םאםיליען- דראםע. גלאדקאװ גיס נישס די לײזונג םון דער סראגע, די נ ײ ע פארםען םון םאםיליען-בונד. די סאנױננען בװישן םאן און םרוי װערן, אםת, דערנאך לויסערער. עם שטארקט זיך דער װירט- שאםטלעכער אויסבוי, דער נײער סאניאלער אינהאלם םארשלינגט די ענערגיע און נײס, אין דער קאלעקסיװער אנשטרעננונג םראגם יעדער ארײן זײן איניגיאסיװ, לויס זײנע סעיקײסן. גוזאפען פיס דעם פארקניפן זיך נײע קנופן סון םימסאטיעס און דערקענםעניש. םענסש רעדם םיט םענטש. סאניאלער אויםלויכם, קולטורעלע באזינונג, דאם סיזיאלאגישע און פערזענלעכע האבן נישט םער די געװעזענע שליםה. די באגיונגען װערן בכלל אםענער, םרײער. נישםא דער םארלאנג אונםערדריקן יענייםס װילן, קויסן זיך םאר- געניגן םארן סרײז םון נװײסנם םארשקלאפונג. דער ראםאן ענ• דיקם זיך אבער נישט פים דעם. דער שרײבער טראגט אלײן ארײן געװיםע אופקלארקײטן אין דער פראנע. דאשע קלײבס זיך ארויס פון גליעבן. זי דעררעדט נישם. װאס זי זאגט אײנטאל, דערװידערט זי א גװײטן פאל און װארסם בכלל װערסער-אבסםראקביעס: ״ליבער גליעב,זענען אירע לעגטע געזעגנוננס-װערסער, איך װעל קוםען גו דיר... אוםבאדינגם קו- םען... װאם-זשע דען. דו םײנסס, אש אזוי ניך איז שוין די םרא- גע געלײזם? נײן, גליעב, פיר װעלן נאך םון דאם נײ זיך םאר- בינדן... אבער פים אנדערע קניפן, גליעב׳.. נאכן קעננזײםיקן סארשסײן אײנע די אנדערע, נאכן אויס- דערגײלן װעגן דורכנעםאכטן װעג סון לײדן, װעגן דערי״געבורם סון קראםט*, װאס שסערם זײ אינם בו װוינען בװאםע]? אין נוזאמענהאננ םים דעם קוםען אויך אנדערע אומקלאר- קײםן. םארװאס שטארבם נױרעלע זײער םעכטערל אין קינדער- הײס? און דער שרײבער באגלײם עם םים א שלל פון ליריק װעגן םעלן סון ״םאםעם נארטקײט״,װענן ״אן אראסנעריסן גװײגל, װאם איז אװעקנעװארםן געװארן אויםן װענ״. םײנט דאם — קעגן עםנטלעכער דערביונג? טא װאס שסעלט מען קעגןז ׳אדער דאס האס גאר א סיםבאלישע באדײטונג (קאנסעקװענטער ראםאנטיזם!), אז עס שטארבט די לענטע סארבינדונג םיט דער סארגאנננהײט? װאם האס דאס אבער גו טון םיס דער רעאלער אװעקשםעלוננ םון דער פראגע װעגן דערבױנג םון קינדער אין דער נײער, םרײער םשסחהו אויך באדיז איז אין זײן באניונג בו םרויען א רעטעניש. אן אױסגעהאלםענער, סעסטער און אוםקאמסראמיסלאזער סארםײ- מאן, אםן און דרײםס אץ אלע זײנע טאטן, באהערשט סלובליננ די קראנקע פעכאװע װי א םרוי. איז עם נישט םער, װי א שטײ- גער-בילד? סארװאס װערס װענן העלד כסדר גערעדס םיט אזא דערהויבענעם טאן, אםילו םון די, װאם דארסן סארורסײלן זײנע םאטן? אויך םעכאװע איז פארנעסלס אין איר בארירוננ מים דעם םרויען-פראבלעם. עס איז קלאר, דאם פראבלעם סון דער סריי און בוזאפען םיט דעס דאס םאםיליען-פראבלעס איז נאך דורכן לעבן נישם געלײזס, אץ דער שרײבער האט אױך ניישט געקענס געבן דעס געהעריקן ענטםער אויף דער םראנע. דאם װערק האט חיץ דעם סיל בײ-מאשיװן, װאם זענען םאר זיך קרעםטיק און םאנומענטאל געשילדערס. אן אויסשניט םין לעבן םיס אלע זײנע פעדעם און איבערםלעכטיננען. אס נוס בײשפיל: די דיםערענגירונג אין דער פארםײ םריער א פאנאלי״ טישע, שלאנסערטיקע אין רעװאלוגיאנערן קאמף. װי םון אײן שטיק גענאסן, װערט ױ אין םאמענט סון סאביאלער בוױנג גע- װיץ אין איר גלידערונג און כעםישער געסײלבארקײט: ארבעסער, אינטעליגענסן, מענסשן סון פארשידענער קילסור און רײסקײס. די רײניקונג אין דער פארסײ, סראץ אלע אירע נעגאסיװע םא- םענטי, — דער שרײבער איז דא אויך נעםרײ זײן מאם םץ גיזפא, — ברענגט נישס קײן ניזאםענברוך. די װונדן װערן גע- הײלס דורך נײע אייםנאבן און װײטערדיקע דערגרײכיננען.