Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 689

689 ליסערוריסן נלוסזר 35 זא עס איז ב>ראקסעריסטיש דערבײ דער שםועם, װן)ס קיםט אין נרען םון דער ארנעט, עװישן דעם פארםלחםהדיקן .םעעץ• דעם אינזשיניער קלײסט (װעלכער איז, אגב, פריער געװען םיט די .װײםע׳) און דעם ארבעטער-ןןנסירער, דעם געװעזענעם קי}־■ םאנדארם—נליעבן: — .יןן, םים אזא ארבעס-פארנעם, — זןןגט אינזשיניער קלײםט, — קאן פען װונדער באװײזן, נןןר דאם איז א נישט- שפאיעװדיקע כוחות-סארשװענדוננ: דא איז נישטןן קײן פלאנםע- םיקײם און ארגאנױירטע ארבעט-בעטײלונג. ענטוזיאזם איז, װי א שלאקס-יעגן: ער דויערט נישם לאננ און איז שעדיעך. — א באװוםטער סאקס, — ענטסערס גליעב. — םיםן ענטוזיאזם קערן םיר איבער בערג. בשעת חורבן דארף פען נאר רעיסון אנהײבן, און אז םיר םיר װעלן אויסלעבן אס דידאזיקע טײװלשע םעשד״ אס דאםאלםט װעלן םיר פלאנםעסיק זיך לער- נען דעם פראבעס סון דער פראדוקביע״. אויף בענדליקער זײסן גײט אזוי דער נעזאנג סון םעכסי- קער באזינםער פי אין אי־בעט-ראמאנסיק, ביז דעם לעבטן אקארד םונם .ױם-טוב םון ארבעס״ און דער רעדע םון געזאלבסן אר- בעט-העלד: ....אויב איך בין א העלד, זענען דאך אלע פונקס אזעלכע העלדן. איבט םארהארסעװעסע און סײער שטעלן םיר אין קאן אויף איבעס .. םיר בויען סאביאליזם און אינזער אײגענער פרא לעםארישע קילטורי׳... ם׳האם גובר געװען םאר דער בײט אינער- לעכע אװ אויםערלעכע שװעריקײסן, לאקאלע און םלוכהשע םניעות: פעלז םון םאטעריאל, קאנבענםרירונג םון בעלײגםער ענערגיע, פארטיזאנישע אנםאלן, װאס זענען געקוםען אין ברען םװ סאנאנדערגעהוידעטער ארבעט, סעכנישע אנסירוננ, און ועל כילם — די ביוראקראטישע פאשין סון די פלוכה-אינסטאנבן, װאם האבן נישט נעקענס פיטםאכן דעם טעםפ םון דער נײער בוױנג. די אויםנעברוזסע םאםן-ענערניע האט זיך נישט געלאזט נארםירן אױ גײן םיםן אײננעשרוםםטן טראס םון םויזנדיקע אםסן, שוץ אפנערעיס וױט די, װעלכע האבן באװוםסזיניק סאבאשירט... דער עטאפ פץ װירטשאםטלעכער אנשסרענ• גינג אויף אװעקבושטעלן די פרארוקביע, איז דער ערשטער ל״ס-פאסיװ פין ראמאן- דער בװײטער לײט-פאטיװ אין װערק איז דאס ס א ם י־ ליען־פראבלעם, װי אױ• עם האש עס געשטאלם די רע- װאלוביע: באסרײען די םיוי סון די פשפחה-קײטן, םין קיך-און הוח-םארשקלאסינג, גלײכער אנטײל סון דער סרוי אין געזעל־ שאסטלדכן לעבן. דדר סאידױםט םץ גלאדקאװן איז, װאם ער האט נעזען דדם נאטירלדכו אנװיקם םין דעם סראבלעם סריער םאד אלץ אין דער ארבעטער-םשפחה (פארסײאישער דערבי), אין דעם רירעװ• דיקםטן אץ ערנסטו טײל סין דער געזעלשאםט. אויך דא האבן געהערשם די געװײנלעכע םאפיליעו-באביינגען: אויבערהאנם סץ ם*ז, סארשקלאסטקײט םון דער םרוי, קלײנבירגערלעכער נחת און ביליקער בײט םארטרײב. דדר העלד םץ ראםאן האם דורך די פלחםה יארן אוז קאפף סאי םאביאלער באםרײונג (א העלד סון דער רויטער םאן) םארהיט *ײ זיך א װאדעםע בדנקעניש נאך דעם הײםישן נעסס: *לוםדז אויםז םדנסטער, די סרוי װי א כלה, שטענדיק אין שטיב, שטדנדיק װײבלעך אין דאם גאנבע איבעריקע סארגעניגן סין קלײנבירנדרלעכו א^רי. דאשד יײן םי־וי, האס םאר דיזעלבע צײטן דורכגעסאכם אז אנדער שול. .דירך װײטיקן אין די םײןרדיקע יארן, דײ־ך ניויזאפד נםיונות אינטער דער לאםט םון דער פרײהײט נישט לויט די װײבערשד בוחות*, האט זי אויםנעהערט בו זײן װילנסלאז אץ ביגעבינדז בלויז בו דער שטיב. די הארםע װירקלעכקײט, בעשײדונג איז בײט םץ בירגער קרינ, הוגנער, סײניקיננ דורך די ,װײםע׳ זבװײ םאל נעזעו דעם טוי• םאר די אויגן), האבן, להיפוך, סאיסריבן סץ שסיב, אפגעפרעמדט םין אײגן קינד און געמאכט זעלבםסשטענדיק, גדשטעלט אױף א נ ד ע ר ע רעלםן. די נײע םאציאלע באדיננוננעז האבן די זעלבםסשטענדיקײט סאר- סיםט. בײדנדבו אן אינהאלט אין א םעגלעכקײם אנציװענדן די דנדרגיע־ אױ סרויזץ־אפטײל, אויסן דארף, אין קינדערהײם א. אז. װ. דאשע געסינט איר ארס אין דער געועלשאסס. אוים שסוב- לעך-קולםודעלער אויםבוי־ארבעט. עם װאלט אבר געװען א טעות בו זען אץ די םארלאםענע יארן בלויז םלחםה און געראגגל אויםן אױםערלעכן סראנט אץ דערבײ םארזען די טיםע געזעלשאםםלע- כע אױםטרײםלונג און םארענדערונג םון לעבן אויף אלע געביסן, הן אץ םערזענלעכן און סאפיליען-קרײז אץ אװדאי אין םאליםיש- םלוכהשן םאםשסאב. די םאביאלע רײםקײם האט געװארבלם אין אלץ־ברײסערע שיכסן םץ דער געועלשאםט און געװירקט אלץ פער אױסן באװוםםזײן און אויף די םעשים. אלםע טראדיביעם זענען אוםגעװאלגערם געװארן דורך נײע לעבנםםארפען, און עם האבן בוזאםעגגעהיױט םארשיםלסע ירושה און נישם-גענוג־ איבערגעקאכטע םאביאלע רעםארםען. אט די האלבקײטן האס םען געקענט זען אויך אין דער ארבעסער־סביבה, װאס איז א דאנק איר םאביאל-עקאנאםישער לאגע געװען סאליסיש די םארגע- שריסנםסע, קולסורעל אבער — האט זי געלעבט, אץ באדײטנ- דיקע םײלן אירע, פיטן םראדיביע־גליװער סון די הערשנדיקע קלאסן אץ פיס די נעירשנסע לעבנם-דאנםעס. די בענטראלע סיגור אץ ראםאן איז די איבעטער-םאםע םון ריזיקן בעםענס-זאװאד (בעפענס איז גלײכבײסיק א געלוננע־ פיןרןר 1יו י ז ןו נער םיםבאל), דער הויםס-העלד — א דעםאבילידרטער םיליטקאם סון דער רויםער ארםײ. די ארבעטער־םאםע האם םריער געװארסן דעם זאװאד אץ געלאזן זיך סארסײדיקן די רעװאלוביע, און די- זעלבע איגיביאטיװ אץ קרבנות־גרײטקײט האש ד דערנאך אגגע־ װענדט אויפן װירטשאסטלעכן אויסבוי. ״ס׳איז גוס, אח דער ערשםער אײנדרוק סון גליעבן, װען ער קערט זיך בוריק םון דער ארםײ און טרעסט זיך פנים אל םנים םיטן גרױסן שסאלענעם גיף סון זאװאד, — םאשינעם און םי, םרײע םי, םי דעראבערטע אץ קאםף, אין סײער און בלוט*. ער באגעננט אבער: חורבן, בעסאל, טרױעריקע ירושה סון בירגער־ קריג. דער זאװאד איז סארװאנדלט אין א םיסט-נרוב,—װילד־גראז םאר ביגן און חדרים-צוכס. די ארבעםער-םאסע זינקט, בעסראגט דעם זאװאד אויף בינדערלעך. די שלאג־ אויפגאבע םון םאםענס װערס דאם לאזן אין גאנג דעם שװײגנדיקן ריז. אלם קעננזאץ בו דער געשילדערטער רואץ קוםס אין װערק דער אלץ-שטײגערנדיקער ענםוזיאזם םיטן אויםבוי און נבחון אויסן ארבעט־םראנט. עם רײסט בםדר םיס און אסעםט םיט םאשינען-דראגג אץ ריזיקער פאםן-ענערגיע.