Literarishe bleter · 1928-08-31 · 35 (31.8.1928) · p. Seite 682

35 זא ליזזוןרי וז נלעטער 682 אויף דער טשערנאװיצער האנפערענ״ז (אײניקע פעדזענלעכע זכרונות) ן / װןרשע 1 טישער קונסט׳ װעס נישט קוםען קײן טשערנןןװיץ, װעל איך םער קײגםןןל גו אײך קײן לןןדז נישט קוםען... פרץ האט געװאלם, אז' די טשערנןןװיגער קןןנםערענץ זאל םארװאנדלט װערן אין אן אימפןןזאנטן גוזאםענסןר נישט בלויז פון שרײבער, נןןר אויך םון דעלענאסן םון קולסור■ פארײנען, כדי זיו קאנען דורכפירן דעם גרױםן םלאן סון א שטענדיקער ײדישער קולטוריארנאניזאביע, אויך אױף דער קןןנפערענץ הןןם פרץ זיך באםיט םים אלע כחות ארויםשלעפן די קןןנםערענץ םון די ענגע שפראך■ ראמען• די דןזזיקע שײנע פלענער הןןבן זיך, בום באדויערן, נישט אײנגעגעבן, הגם אויך נןןך דער קןןנפערענץ הןןט פרץ אלץ געטון, כדי די רעזןןלוביעם װעגן דער בענםראלער קולסור• ארנאניזאגיע מיטן אויםםיר־קאםיסעט, װןןם איז אױםגעקליבן געװארן, זןןלן באקוםען פלײש און בלום. ער איז דאן ארומ• געפןןרן איבער א רײ שםעט אין גאליביען און געהאלטן םןןרלעזונגען, כדי בו שאפן א ביםל מיטלען םארן קןןםיסעם. ער הןןט אםילו געפלאנט זיך אריבערבוכאפן קײן אםעריקע בוליב די דןןזיקע בילן, נןןר די אלע פלענער זענען סוף־כל־םוף געבליבן נישס רעאליזירט בוליב םארשידענע םבות, װןןם זענען פון פרבן נישם געװען ןןפהענגיק. די באװעגוננ םאר ײדיש און םאר דער_ ײדישער קולסור איז װײסער געגאנגען כאןןסיש, ןןן א פלאן און ןןן א םדר, ןןבער זי איז געװען א מעכסיקע םטיכישע באװעגונג, װןןס האט זיך סאר קײן שום שטערונגען נישם ןןפגעשטעלס. פרץ איז נישט בלויז געװען דער עםוד־האש םון דער סשערנאװיבער קאנםערענץ, דער ראש־הםדברים, דער גרעםסער אויטאריםעט, נאר אויך דער זײל סון דער גאנבער םןרבערײ• סונגם־ארבעט. איך בין געקומען קײן טשערנןןװיץ א םןןג פריער, אײדער די קאנפערענץ הןןט זיך געעםנט. די הויפט״איניביאטןרן םון דער קןןנםערענץ, ד*ר נתן בירנבוים, פרץ און ד*ר זשיס• לאװסקי, האבן כםדר ןןפגעהאלטן זיבונגען און בחאםען םיםן סםודענטן־קןןמיטעט זיך םארנומען םיס דער גאנבער ןןרגא■ ניזאביע-ארבעט. איך בין דאן ארײן אין לןןקאל םון ןןרגאניזיר־קןןםיםעט און געטרןןפן די הויפט־סירער. פרץ האם זיך מיט מיר זײער דערפרײט. — ה־ דאקטאר — האט ער זיך געװענדעס בו ד*ר נתן בירנבוים-אט איז געקוםען א דעלעגאס םון פױלן. און איר זענס געװען זיכער, אז םון פוילן װעט קײן אײנביקער דעלעגאם נישט קומען... און װענדנדיק זיך בו מיר, הןןם פרץ נעזןןגס װי באסעלנדיק: — און איר, פאניע ק״ װעט זײן אײנער פון די םעקרע• טארן אויף דער קןןנפערענץ. איר זענט דער אײנביקער דעלע• גאס פון פוילן, קומט אײך אן ןןרט אין פרעזידױם. יד־אזאר קאהא 1 מיר איז אויסגעקומען בו רעדן מיט פרבן א קורבע בײט פאר דער טשערנןװיבער קןןנםערענץ. פרץ הןןט זיך גרינג געקאנס באגײסםערן פאר אן ענין, נאר מיט אזא התלהבות, װי ער הןןם נערעדט װעגן די פלע־ נער סון דער סשערנןןװיבער קאנםערענץ, האב איך אים קײנ• םאל נישם געזען. ער הןןס גערעדס װעגן דער קןןנפערענץ, װי װעגן אן אויםגעטרןןגענעם טײערן חלום, װןןס װערט םאר• װירקלעכט. ער הןןט םון טשעינןןװיץ דערװארט עפעם גרויםעס און הײליקס. זײן געדאנקן־גאנג איז געװען אן ערך אזא: — אװדאי װעט די קןןנפערענץ זײן דער עיקר געװיד• מעט דער ײדישער שפראך. מיר פוזן אײן םאל פאר אלע מןןל דערקלערן דער װעלס, ־אז ײדיש איז נישט קײן שטיפ■ קינד פון ײדן, נןןר אונזער שפראך, אונזער םאמע־לשון, אונ• זערע א נאביאנאלע שפראך. ןןבער נישט דןןם איז די הױפם• זאך. איך קוק אויף דער קןןנסערענץ װי אויך דעם ערשטן ײדישן קולטור־קןןנגרעם. די העברעיםטן םאכן קןןנגרעסן און קןןנפערענבן. גרינדן ןןרגאניזאביעם, באזיבן בענםראלע אינססי■ סוביעס, װןןס שסארקן די חובבי שפת־עבר־באװעגונג. און מיר זענען מיט אונזער ארבעט בעזײט אויף שבעה ימים. אומעסום גײט א באװעגונג פאר ײדיש, פאר דער ײדישער ליטעראטור, םארן ײדישן םעאטער, םארן ײדישן פןןלקסליד. עם גרינדן זיך ײדישע קולםור־פארײנען אין פױלן און אין רוסלאנד, עם אנטשסײען ײדישע קולטור־אנשסאלםן אין אםעריקע און אין מערב־אײרןןפע. איך זע פאר םיר א געזונסע קרעפטיקע בא• װעגונג, װעלכע גײם םסיכיש, אבער ןןן א פלאן און אן סירנ• דיקע אינסטיסוביעם. טשערנאװיץ װעט מוזן געפינען די םיסלען און די װעגן, װי אזוי דידןןזיקע באװעגונג פאר ײדיש און ײדישער קולסור זןןל אױםהערן בו זײן אזוי כאןןסיש. םימוזן געשאפן װערן די בענסראלע ןןנםירנדיקע ןןרגאנען. דןןם זענען מער-װינביקער געװען די געדאנקן, װאם פרץ האט דאן ארויםגעזןןגט װעגן די בילן און אױפגאבן פון דער טשערנןןוױבער קןןנםערענץ. פרץ האט געװאלט זען אין טשערנאװיץ א קולטור• קןןנגרעס, ער הןןס אויך געװירקט, אז דאס פרןןגראם זןןל ארוםנעמען װאם-םער בװײגן סון ײדישן קולטור־לעבן. ער איז געשטאנען אין אן ענגן קןןנטאקט מיטן װינער ןןרגאניזאביע־ קאמיטעם און באזונדערם מים ד*ר נתן בירנבוים, װעלכער האט ןןנגעםירם םיטן קןןמיסעט. פרץ הןןט זיך אויך באמיט, אז בו דער קאנםערענץ זןןלן קומען װאס מער דעלעגאטן. איך געדענק װי הײנט, װי פרץ האט באפוילן איך זאל לםען השם קומען בו דער קאנפערענץ. איך בין דאן געשטאנען אין דער שפיץ פון דעם ליטעראריש־דראמאטישן סארײן ,דראמאטישע קונסט* אין לןןדז, בו װעלכן פרץ הןןט זיך באבויגן מיט א' שסארקער םימפאטיע. ער האס דערום געװאלס, אז דער םארײן זאל זײן םארטרעסן אױף דער קאנםערענץ. ער הןןס מיר פשוט דערקלערט: — װען איר, פאניע ק. אלס פארזיבער סון .דראםא-