Literarishe bleter · 1928-08-24 · 34 (24.8.1928) · p. Seite 670

34 ״א ליסוו *ריעז נליסזר 670 ערשטער באנד פון מינםרוער ,צײטשריפט׳ נח פריל־^וצהי / װארשע ,צײםשריפט סאר ײדישער געשיכסע, דעמןןגראםיע אין עקאנאםיק, ליםעראםור־סארשינג, שפראכװיםנ- שאפם אין עםנןןנראםיע*, *אנד 1, פינםק 1926. אױםגאבע םינם אינםטיסיט םאר װײסריםלענדישער קילםיר. אלץ. די אין דער אלסעגלעכער שיראך, אין םראזע/ ן:,2) םפח דער פראזעןןלאגיע שסעלם אויף דער מחבר אן אנאלןןנישע מםקני־, (״אין םארגלײך מיט די לידער םון אײניקע אנדערע םעלקער, איז די שיראך סין ײדישן פאלקסליד ■שום, אלםעגלעך, װײניק םןןלעריש, װײניק םאר• םיצט׳), הגם אין רעם פרם .איז מעטאדיש זײער שװער גו מאכן .■רוװן״״. אויסלענדער, אין דערםאנםן נןןסיץ, •רעגט ןן■ די דןזזיקע מםקנה, מאכנדיק גןןלדנערגן א םןןרװורף, אז ער ,אונטערשעצט די װירקינגם־קראסט סונם ז א ץ1 אינם ײדישן פאלקםליד׳ און איגנארירט די ,באםוץ׳-פונקגיע ■ון ססעגיעל• אקגענטירטן צ ײ ט װ ןן ר ם, סין * ןן ל װ ןן ר ט אין דער• עיקרשט סינם ד מיניטיװ. אויסלענדערס װידערבאםערקונגען זענען אין אלגעםײן ריכטיק נישט מןןטיװירט איז בלויז זײן מײנונג, אז ,דער דיםינוטיװ האט דעם פןןלקם-דיכסער געקענס זײן באהילםיק שטענדיק. װען ער הןןס געװןןלט אװעקגײן םון דער אלםענ• לעכער שפראך״. -זאנט ער דאך אלײן דירעקט דערנןןך: ,נישט אלע מאל הןןט דער םאלקםדיכםער געװןןלט אין געדארסט אװעקגײן פון דער אימגאנגסשפדאך. װןןרום נישס אלע םןןל איז די אלטעגלעכע שפראך דער ס־נאנים סין ןןרעמער, אסילו פאעטיש־ןןרעמער שפראך׳. ״ גרןןד אין דער עכטער אוםגאנגס שסראך םין די םןןלקס• מאםי איז דער דימינוטיװ באזונדערם פאפולער — װערס גע• ברויכט אין די פארשידנסםע םונקביעם. § 27. — 1) אינםערעסװנט איז דןןם קאפיטל, װו גןןלדבערג כאראקטעריזירט ,דעם שטײגער [אײגנטלעך די ק א מ פ ןן ז י צ י ע] םון דערבײלנדיקן ליד*.—,די טיפישע םכעמע פון אזא מין ליד איז םאלננדיקע: א קײגעד דערבײ• לערישער ארײנםיר, דערנןןך דיאלןןג ןןדער םןןנןןלאג. װןןם דןןם איז דער הויפסבאשטאנד םון גאנגן לידז גום םוף א קורבער דערזוײלערישער עפילןןג... קײנע באשרײבונגעןז די דערצײלונג גײט עפיזןןדיש, ד*ה עם װערן געגענן נןןר די װיכטיקםטע עפיזזןדן. אזוי, אז מ׳דארף טרעפן, װןןס אזוינס איז געשען בװישן זײ; ןןנגעשטרענגטע דראםאטיקז כמעט קײנע רעמארקןי.—דער דןןזיקער שטײגער ,איז ןןן שום םםק זײער נאענט בו דעם אלטבאקאנסן .באלאדן׳שטײגער״, װי ער הןןט זיך אײםנעארבעס אין דײטשלאנד און בכלל אין םערב• אײרןןאע בײם .אויםגאנג םון מיסלאלסער• (דיה גװישן 13. און 15. י׳ה)'. 2) דעם שטײגער םון דעם רעליגיעזן דערבײלערישן ליד און םונם האלב־דערצײלערישן ■סרס גןןלדבערג א■ מיט א שלעגישע פאר װערםער. בו ד ע ר טעםע איז ער קענטיק װײניק בוגעגרײט. י' § 28• — די איבעריקע קאפיטלען זענען שװאכער.- גו שלעגיש און װײניק באגרינדעט. די אינטערפרעטאביעם, װןןם גאלדבערג גיט אין קא*יטל י) ם#*1ירס •ין םיד. (יני#) אגב, בײ טויםקן איז אויםגעלײגט נישט .ק ר ס ו י א רי (״זשטפזםזס״ לויט װײנרײכס טראנםקריפזױע), נןןר .קרו• ט ײ א ר״, און אזא אײםלײגונג פירט נישט בום מה״ד זטוי^זס, נאר בום מה׳ד זסווססזס. טויסקס פארם איז דערבו פלוראל, און דער (אקײגן םה׳ד נוז) איז דא באזונדערם פארשסענדלעך. 6) בו ןןנמ׳ 40.-נןןכאמאל: קען זײן, אז ,א ײ ן הער• איז בלײז אויםלײגונג, און קען זײן, אז ס־איז אויך אײס־ שפראך (אגב, דארף םען דאך געדענקען, אז אײםלײגונג גופא בלײבט נישט אן אײנםלום אײף דער אויסשפראך!). אט האט קאלמאנאװיטש (לאנדוי־בוך 171) געהערט אין ל״י: ,אנגענעם׳, און איך האב געהערם אין שעדליעץ: *תזגןסםמן• (ת נישס קאנסאנאנטיש, לויס 1 ן 103) ,אנשטאט• (פרעפאזיביע). 7) בו אנם׳ 11: םארװןןס װערט די ,אלםײדישע קאנ• סטרוקביע׳ מיטן ב״װ ט ר ײ ב ן באבײכנט אלם .מערקװיר־ דיקע״י איז דאך די קןןנסטרוקביע געקומען בו אונז אויםן דײכשישן.׳ און מיט װאם איז טרײבן שפאס מער מערק• װירדיק װי מ א כ ן ש פ א ס (װי מ־זאנס אין װאדשע) ןןדער ט ו ן ש פ א ס ן (װי ם׳זןןגט אין לןןדזש)? 8) דער פ, װןןם אין ,סענכה' (אנמ׳ 80) איז בא• קאנס אויך אין מ׳י. בב׳ש אין סשדנסטאכןןװ: מ ע נ כ £ ם ם ו ל. § 24. — די אפטײלונג לאזט זיך אוים מיס מאקס ע ר י ק ם אינטערעסאנטע .בלעטלעך בו דער געשיכטע סון דער עלטערער ײדישער ליטעראסור און קולטור/ דער מחבר גיט אן אויספירלעכע כאראקסעריםטיק פון .נראנםשפיגל*, װעלכן ער רופט: ,די ענביקלאפעדיע םון דער ײדישער פרײ אין 17־טן יארהונדערס׳, — און בא• מערקונגען װעגן אליהו בחורס פאסקװילארטיקן .ליד װעגן דער שרםה אין װענעביע׳ (געםינס זיך אין דעם אײגענעם פתב-יד, פון װעלכן ם־איז איבערגעדרוקס דער אײבן שוין אױמגערעדטער .המבדיל׳). חי• פןולקלאר § 25■ — די ןןפםײלונג עסנס זיך םיט י. גאלרבערגם .באםערקונגען װעגן פאעטישן שטײגער סון ײדישן פןןלקליד׳. םוף־באנד קוסט נ. אויס• לענדערס א נןןטיץ דערבו: .בו דער פראגע װעגן דער .באפובונג׳ םון דעם ײדישן סןןלקם• ליד׳. § 26■ — 1) אויפן םמך םון א פרוװ־סטאטיסטיק, גע• םאכט לויט םארעק־גינבבורגס .ײדישע פןןלקם׳לידער׳, קוםט גאלדבערג בום אויםםיר װעגן א ר ע מ ק ײ ט םון דער עפיטעטןןלןןגיע אין ײדישן סאלקסליד, װו .דאם הויפטװןןרט שטײס דןןס רוב אלײן, זןן װעלכן עס איז עפי־ טעט; די עפיטעטן און אטריבוטן זענען כמעט בלויז םארמעל• באב־יכענענדיקע. ןןבער נישט קײן םןןלערישע, אויך נישט קײן .באפובנדיקע׳, און געװים נישט קײן שטענדיקע, בכלל