Literarishe bleter · 1928-08-24 · 34 (24.8.1928) · p. Seite 664

34 זא ליטערארישע פלעטער 664 ״די ווייבערישע קניפלעך״ פײ די ״ווילנער״ ,יי תיינקריםע קניםיזך־, - *ן *יס ײויםם ק*םזזדיזז *ין 3 *קםן םים * *ר*י*נ, םיט םוזיק *י[ נ*ז*ננ •ין י י י װ י נ (לינוזן יעװינזןן (יעודיזןן), *ינס1עניז*עיע *ין רעזעי — יור הזרפןן, יעק*ר**יעם *ון קןסיױםען - װ. װײנסר־ינ, סוזיק — נוןרבעם *ין קים*ק. *רעפיערע — וינםם*נ דעם 14-םן *ייניסס *ין װןרעע. זעידע (נעםי נןםןן) םנדנר, צעברעכן מײן הענטל און אויסגיםן דןם םינס. דאך האנ איך נישס םקײם געװען םײנע רײד. װידעראםאל הןןס םיך נע- שםוםם א קראסם און איך הןןב אויסנעגעםן" םײן ג#נץ הא ץ אוישן םאסיר, הנם ס׳איז געװען קענן םײן װילן, — און כ האב אנגעשריבן אביכל פיטן נאפען .עבותית האהבה׳—א ליבע׳דער- צײלוננ צו ביען מים ליבע-שסריכן די הערבער םון אונזער ױגנט צו דער העברעישער שםראך און אויך ם׳זןןל זײן א הייף סאר םײן םוטער אץ שװעסםער. ןןנער די ״עבותות האהבה״ זענען געבונדן פיט שםריק םין נוים און דחקות און זײ ליגן אין מײן סאש׳... לײבוש לעװיזאן איז געװען א העברעישער *לערער און ארופנעװאנדערם אין א רײ שטעם. קײן װארשע איז ער אננעקיםען ארום 1880, און נעארבעס אין דער גםינע 24 יאר, ביז 1904, װען ער אױ געשטארבן. לויט די אםרוסן סון זײנע באקאנסע איז לעװיזאן געװען א קלוגער, װיציקער םאן, א געבילדעםער, נעקאנט עסלע- כע שםראכן. װי קופם ער דאך צו אזעלכע סאלקםסיפלעכע,פשוס ײרישע קןפעדיעס? אויםער ״די י װײבערשע קניפלעך־ איז פארבליבן צװישן זײנע״ כתבים א קא םעדיע ״שלםקה אין םאס׳, געשריבן אויך אין לײכטע גראםען. די בײדע קאפעדיעם האבן אין זיך פער שון סארם, װי שון קא- םעדיע. דא איז נעגעבן נישט כאראקסער, געשטאלסן, נאר לעכער- לעכע סיטואציע, דעי נאקאנטער שארםישער .אץ טעפפן װיגקי׳. באזונדער איז עס קאנסיק אין״שלםקה אין פאס*. שםײגער-לעבן, כאיאקטער-שסריכן איז א בײ־זאך, אן אנב׳אורחא-עלעםענס. דער עיקר איז דער קאםישער אײנסאי. ייאס סין אים און צי אים װערט נעםריבן די נאנצע אקציע. אין .שלםקה אין סאס״ ליגט א סך לעכער- לעכזס א־ן דעם ליטיײשן ארט-רעדן סין דעם נגיד ר׳ גיםפל און זײן זון שלפקה. ס׳איז באפת א װונדער, װיארום קומט יצו דעם םשכיל םין צוריק םיס א 50—סא יאר אזא לויטע• רער. סאלקסטיםלעכער, גלאשער ײדיש? ער האט זיך געדרײט אין אן אסי- פילירטער אין פשכילישער סביבד״ געשריבן דער עיקר העברעיש, געלײענס ביכער אין םאישידענע שפראכן. נרויס איז געװען דער כח פון דער סאלקס *פראך, װאר האש א׳-ירכנעשלאגן אט די איע מחיצות, און ארויםגעקװעלט אין די צ־יײ?אלקס־שטיק םון דעם ײדישן ױננערפאן לײבוש לעװיזאן! <ס1ף *ןיף זײס 69.>) ד*ר רנ (יעןנ װי״םײץ) װען איז די קאפעדיע אננעשריבן? םסתםא אין די סז׳קער יןןרן. דער עקזעםפלאר, װאס געםינט זיך בײ דוד הערמאן, איז אפגעדרוקט אין 1881 (תרם״א) אין װילנע, און ס׳איז אנגעװיזן אויף אים, אז עם איז איבערנעדרוקט םון א װילנער אױסנאבע פון 1874. דער םחבר איז אננערופן אין רוסיש — א. פ. י־מלםאן. װי איז עם נעשען, װאס ם׳איז ארוים םיטן נאפען םון א. ם. װאלםאן״אץ נישט לײבוש לעװיזאן — איז דערװײל נישט םעסט- געשסעלט. אין א העסס, װו לײבוש לעװױאן האש ארײנגעשריבן קאפיעס םון זײנע העברעישע ברי,ז, װעלכע ער האם אװעקנע- שיקם, געםינען םיר דעי- םאנט דעם נאפען װאלםאן, װאס האס אן דעםי װיסן םץ לעװיזאן איבערגעזעצט אויף ״זשארגאן״ זײן ביכל .נדר״ (נעםײנם .נדר .יסתח״, װאס ער האט ארויםנענעבןי אין יאר 1870). אין דעם יאר האס ער אנגעשריבן זיץ העב- רעישע דערצײלוננ .אל תבוװ לגנב׳ און אין א פאר יאר ארום—א העב- רעישען היסטארישן ראםאן סון די בריװ איז קײן זכר װי ער רוסט זײ אן ״סעא• סער-שפילן״), װאס ער האט אננעשריבן אין ײדיש. משפעות, די £ ד ו ד ה * ר ם * ן ״עבותות האהבה״. אין די קאפיעם נישטא װעגן די קאפעדיעם, (אדער צײט, װען לעװױאן האט אנגעהויבן בריװ שטאםען ביז דער צו שרײבן ײדיש ם׳װאלט געװען ביז נאר װ כטיק צו געםינען דעם װענ פ,ץ אט דעם םשכיל סון זײנע העברעישע םעשױת און שירים צי עכט-ײדישע קאםעדיעס. סון װױלסאנ האם ער עס געװיס נישט געסון. לעװיזאן איז געװען א מטופל נױט צרות און נויט. זײנע אלע בריװ זענען קרעכצן און זישצן אויף דער דחקות, װאם ער לײדט. און נישס ער אלײן, נאר אויך זײן םיסער, די אלפנה אץ די שװעםטער. .א העברעישער רחברביןאיך און העברעיש שרײב איך — שרײבס ער צו אײנעם אין העברעיש.—דעריבער בין איך דער ערגסטער םון ערנערע, דער קל םון קליס. א העב• רעישער פחבר בין איך — דעריבער לײד איך היננער און שטײ אויס כלערלײ םוראדיקע צרות״... ער האס ארויסגעגעבן זײן ״נדר יסתח״ און געםײנס צו געהאלסן װערן., ער האט נעשװוירן װישל םאל םער נישט צו קוםען צװישן שרײבער, ״איך װעל אװעקװארםן פײן . ס ס כ *ר נ) נמייכנש 1. *רי־״שזןי י 1 ק ל (י