Literarishe bleter · 1928-08-24 · 34 (24.8.1928) · p. Seite 662

34 תא ליסורןריעז נלעסער 662 ,די פרײד גײס, װי א ליכטל אױס, און גליק פארװיאנעט, װי א רויז, נןןר װו די שארפע דערנער בריען, דזןרט װעלן דײנע רויזן בליען.* אין זײן *גלגול׳ פרוװט ער זיך פארװאנדלען אין וױקטןןר בערגערן, װעלכער בענקט נאך באהעםטונג, און װערט סוף־כל*סוף בעםראטן אונסערן קנאפל פון זײן ױגנט-חבר, פירשט מירסקי־מירזןסלאװסקי, װאס װערט געבװונגען דאס בו סון אונסערן דרוק פון זײן שװערער נאביאנאלער ירושה. דער אויספיר פון זײן .גלגילי איז אםילו סתירהדיק מיט מנחמס גאנג בום כלל, אבער װעלכער װעג אױ דאס אינגאנבן אן סתירותז איבט האט ער םארענדיקט א גרעםער װערק: ״דער פאם־ טוך דוד״, מיט װעלכן איך הזןב נאך נישט געהאט די גע־ לעננהײט זיך בו באקאנען, אכער. װי מען גיט םיר איבער, איז עם א װײטערדיקער טראט אויף דעם װענ, װעלכן סנחם האם זיך אנגעבײכנט. בוליב דעם גרויםן ביל םון באהעםטן זיך מיטן כלל, דדוקט מנחם זײנע לידער אין דער ״פרײהײטי, מים װעלכער ער האט, נאך מײן םײנונג, אידעיש װײניק שײכות. בוליב דעם זעלבן ביל האלט ער זיך זײער נאענט בו די האראפאשניקעם, זוסערס אינם קעמפ ,נישט־געדאנהס', און שרײבט םאר זײ דארםן היםנען. בשעת אין דער אמוזן זינגט זיך אים נישט. װי זאגט דארסן זײן זאװל: .פון װאנען. און װוהיןז זײ פשוט ענטפערן: — בו אײך געקומען, אײך ארויסהעלפן בײם בויען.״ גו, העלפט זײ מנחם. העלפט מים װאס ער קאן, כאטש אין הארבן םילט ער, אז אט דער כלל, װעמען ער הע״םט, איז נישט אינגאנבן דער, םון װעמען ער האט געחלומס. איז װזןם־זשע איז דער חידוש, װאם אונטער זײנע יונגע אויגן האבן זיך אזוי פרי באװיזן אט די שארפע קנײםשןז און װאס איז דער חידוש, װזןם פון זײן כםדרדיקן זויגן די לויקע גײט אויף בוזאמען מיטן רויך אזײ פיל טרויערז זןבער אט האט זיך באװיזן םנחם, און עס איז געװזןרן אן אםתע שמחה. םון ײדישע סזןלקם־לידער איז ער איבערגעגאנגען בו פוילישע רזןמאנסן, און פון זײ — בו רוסישע. און אוקראינישע םרײדיקע געזאנגען. זײנע שײנע, װײכע הזזר הזןבן זיך אים זזןרגלזזז געװיקלט בו די אויגן, און אין זײן פנים איז געװען אזוי פיל םרײדיקע שקאבעװאסישקײט. און איבטז דא נישט לאנג בין איך געזעסן אנטקעגן אים אויף א באנקעט, װןןס די ײדישע שריפסשסעלער האבן געגעבן לכבוד פראם. שניאורםאנען. און אין מײנע אויגן האט זיך געהאלטן אין אײן אײנעסן דער אומעט. װאם איז אויםגעגאנ־ גען םון זײן פנים. עמעבן האט זיך פארבענקט נןזך א חסידישן ניגון, און אלעמענס אויגן האבן זיך סון געװוינסשאפט א װענד געטון בו מנחמען: — נוז — עם זינגט זיך סיר נישטו — האט ער שטרענג אן ענספער געטון, און שטיל נישש אויפגעהערט די גאנבע בײט בו זויגן זײן לולקע. ה. עס זינגס זיך מער נישט םנחמען, װי עס האס זיך אים געזונגען אין יענער בײט, װען די באהעםטונג מיטן כ״ל אױ געװען בלויז זײן געבערטלטער חלום. זעס אויס. אז סרײדיק אױ בלויז דער װעג בו דער דערגרײכונג, און נישט די דערגרײכונג אלײן. װאם האט מנחם דערגרײכט אין זײן באהעםטונג מיט דעם שװערפיסיקן ,זאװל רימער*? אלע סעלות־סובות האט ער אין אים ארײננעגעבן. גע־ מאכט אים םאר א פאעט, םאר א פידל־שפילער, פאר א מענטשן, װןןם טראגט אויף זיך די גאנבע לאםט פון זײן בײט און סביבה, און װןןם איז דער םוףז א באזרך ביי זיגמרנט פר1יד זזוילנערס ראבען*) זײס געװען געדריקט דורכן געסיל סון מײן אוםװיםנהײט) סון דער בװײטער—געשמײכלט דורכן גרויםן כבוד, װאס עס שטײט םיר פאר דורך זײן אויפנאמע. װאס נענסער מען קומט בו בו פרוידן, אלץ אײנגע־ האלטענער און טויבער װערט דאס גערויש, ױאס הןןט סון דערװײטנס אזוי שטארק אפגעקלונגען. כאראקטעריסטיש, װען איך האב פארגעסן דעם נומער סון הוױ, װו פרויד װוינס, און זיך געפרוװט אינפארמירן בײ די ארומיקע שכנים, הןןס אן אפטײקער, װעלכער װוינט א־ן עק פון דער זעלבער גאס, םיר גא:ץ ןןפנהערביק דערקלערט, אז װעגן אזא נאםען הערט ער בום ערשםן מאל!... נישט קײן נענטערע אינפןןרםאביע הןןב איך אויך באקומען בײ א׳ הויז־היםער, װןןם געפינס זיך םיס א פאר הײזער װײטער םונם הויז, װו םרויד װוינט. אום בו זײן אזוי אומבאװוסט בװישן די נןןענססטע שכנים, דארף מען באםת זײן ןןרער בו־קלײן, ןןדער בו־גרויס... םרוידם הויז איז אײנםאך, אן שום קןןמסןןרט, אויםן סיש, װאם שטײט אינסיסן בימער, ליגן עטלעכע ,אוםשולדיקעי װין ביס־בו בו זיך פס־כאלאגן. פעדאגןןגן און פסיכיא־ טארן, װי א לאםפ — שמעטערליננען; עס איז דער בענטער פון רעסארמען און רעװאלוביעם אויף דעם געביט. די אוים־ בילדונג ז ון דערביונג םון א נזןרמאל אדער אוםנארמאל קינד דערגרײכט דארט בו דער העכםטער מדרגה פון שליםות. א דאנק די אױסטוען םון פרוידן און אײניקע גרײסע װינער פסיכיאסארן- בװישן װעלכע איך רעכן אדלערן פארן װיכסיקסטן האבן זיך די געהײמע רעדלעך פון דער סענטש־ לעכער נשמה לעבטנם םאר אינז מיטאמןןל אנטפלעקט, און איבער די קעפ פון גײסטיק־קראנקע גליבערט איבט א נײער הײל־שסערן. םארן קײן װין — הײסס, פארן בו םרוידן. די שארפסטע קריטיק מיז םודה זײן. אז סרויד איז אויפן געביט םון קרענק• . לעכער פסיכאלאניע דןןס זעלבע, װןןם בערגסאן אין אײנשטײן אױף זײערע געביטן. םארנדיק בי םרוידן, בין איך םון אײן *) זאיינארס רןכאן איז נ?ווזזזננ?ר מןף פין ■םיכי*סרי*ן קייניק ניים ■ןריזער איניװזנרסיסאס.